Khi báo chí trở thành cầu nối của chuyển đổi xanh

Vinamilk đầu tư hệ thống năng lượng mặt trời cho các trang trại chăn nuôi và nhà máy.

“Người phiên dịch” của tiêu chuẩn xanh

Những năm gần đây, ESG, Net Zero hay tín chỉ carbon đã trở thành khái niệm quen thuộc đối với cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển Bền vững, Công ty TNHH Tư vấn & Quản lý MCG, thách thức hiện nay không còn là doanh nghiệp chưa biết đến ESG mà là chưa hiểu đúng về ESG.

“Nhiều doanh nghiệp vẫn đặt dấu bằng giữa ESG với hoạt động từ thiện, giữa Net Zero với việc trồng cây hay coi báo cáo phát triển bền vững đơn thuần là một tài liệu truyền thông. Khoảng cách nhận thức đó đôi khi còn tốn kém hơn cả sự thiếu thông tin”, bà Chi nhận định.

Theo bà Nguyễn Cẩm Chi, vai trò của báo chí hiện nay không chỉ dừng ở việc nâng cao nhận thức mà còn góp phần chuẩn hóa cách hiểu về các khái niệm và tiêu chuẩn xanh. Báo chí giúp doanh nghiệp và xã hội phân biệt đâu là cam kết, đâu là kết quả; đâu là tiêu chuẩn tự nguyện và đâu là yêu cầu mang tính pháp lý.

“Một tiêu chuẩn chỉ thực sự phát huy giá trị khi được hiểu đúng và hiểu rộng. Báo chí chính là cầu nối đưa ngôn ngữ kỹ thuật của tiêu chuẩn trở thành ngôn ngữ chung của thị trường”, bà nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, Nhà báo Bùi Thị Thu Thúy, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, báo chí đang đóng vai trò như “hạ tầng mềm” của tiến trình chuyển đổi xanh. Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất là chuyển tải những khái niệm kỹ thuật phức tạp như phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon hay Net Zero thành thông tin dễ hiểu, chính xác và gần gũi với công chúng. Không chỉ truyền tải kiến thức, báo chí còn góp phần định hướng lối sống xanh, thúc đẩy tiêu dùng bền vững và tạo áp lực tích cực để doanh nghiệp minh bạch hơn trong công bố thông tin môi trường.

Tuy nhiên, có một thực tế, truyền thông về ESG và Net Zero không phải nhiệm vụ dễ dàng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi kiến thức liên ngành từ môi trường, tài chính đến quản trị doanh nghiệp. Để truyền tải hiệu quả, báo chí cần chuyển “ngôn ngữ tuân thủ” thành “ngôn ngữ ra quyết định”, giúp doanh nghiệp hiểu rõ tiêu chuẩn tác động như thế nào tới đơn hàng, chi phí vốn hay năng lực cạnh tranh. Bên cạnh đó, những câu chuyện thực tiễn từ chính doanh nghiệp Việt Nam thường có sức thuyết phục lớn hơn nhiều so với việc chỉ diễn giải các quy định quốc tế hoặc dẫn lại các báo cáo nước ngoài.

Từ thực tiễn đồng hành cùng doanh nghiệp, bà Nguyễn Cẩm Chi cho rằng, dấu hiệu tích cực hiện nay không nằm ở số lượng báo cáo phát triển bền vững hay chứng nhận đạt được, mà ở sự thay đổi trong tư duy quản trị. “Khi lãnh đạo bắt đầu đặt câu hỏi rủi ro khí hậu ảnh hưởng thế nào đến chiến lược kinh doanh, thay vì chỉ quan tâm đến hoạt động tài trợ hay thiện nguyện, đó mới là lúc ESG thực sự đi vào cốt lõi”, bà Chi nhận định.

Tiêu chuẩn là nền tảng, báo chí là cầu nối

Trên thực tế, khi ESG và Net Zero trở thành xu hướng toàn cầu, nguy cơ “tẩy xanh” cũng ngày càng hiện hữu. Không ít doanh nghiệp quảng bá hình ảnh xanh hoặc đưa ra các cam kết phát triển bền vững nhưng chưa có cơ sở kiểm chứng rõ ràng. Trong bối cảnh đó, vai trò phản biện và giám sát xã hội của báo chí trở nên đặc biệt quan trọng.

Theo bà Nguyễn Cẩm Chi, để đánh giá tính thực chất của các cam kết xanh, nhà báo cần kiên trì đặt ra những câu hỏi cốt lõi: Cam kết đó dựa trên tiêu chuẩn hay phương pháp đo lường nào? Các số liệu đã được kiểm chứng độc lập hay chưa? Phạm vi đo lường đã đầy đủ hay mới chỉ dừng ở những nội dung dễ thực hiện nhất? “Ba câu hỏi đó giúp phân biệt một mục tiêu với một lộ trình và một lộ trình với một kết quả đã được kiểm chứng”, bà Chi cho biết.

Nhà báo Bùi Thị Thu Thuý (bên trái) trong một lần thăm và tác nghiệp tại nhà máy của Vina T&T Group.

Ở góc độ người làm báo từng lăn lộn với không ít vụ việc phức tạp, Nhà báo Bùi Thị Thu Thúy cho rằng, báo chí cần trở thành “người gác cổng” của các giá trị xanh thực chất. Để làm được điều đó, đội ngũ phóng viên cần trang bị kiến thức chuyên sâu hơn về ESG, tài chính carbon, kinh tế tuần hoàn cũng như các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Hiện nay, dữ liệu môi trường vẫn còn phân tán, nhiều lĩnh vực chưa có bộ tiêu chí thống nhất để xác định thế nào là một sản phẩm hay mô hình thực sự “xanh”. Điều này đặt ra không ít khó khăn cho hoạt động kiểm chứng và truyền tải thông tin. “Tuy nhiên, phản biện không đồng nghĩa với chỉ tập trung phát hiện sai phạm. Theo tôi, báo chí cần duy trì sự cân bằng giữa giám sát và ghi nhận, giữa phản biện và đồng hành. Khi những nỗ lực chuyển đổi xanh thực chất được tôn vinh đúng mức, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư cho phát triển bền vững”, Nhà báo Bùi Thị Thu Thuý chia sẻ.

Theo bà Nguyễn Cẩm Chi, hệ thống tiêu chuẩn, đo lường, chứng nhận và đánh giá sự phù hợp chính là công cụ giúp chuyển tải các cam kết phát triển bền vững từ những tuyên bố định tính thành các mục tiêu có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng.

Có thể nói, hệ thống tiêu chuẩn và chứng nhận được ví như “chiếc la bàn” giúp báo chí xác thực thông tin giữa vô số tuyên bố xanh trên thị trường. Các tiêu chuẩn và hệ thống đánh giá được công nhận không chỉ tạo cơ sở cho hoạt động kiểm chứng mà còn cung cấp ngôn ngữ chung để báo chí truyền tải thông tin chính xác, khách quan.

Từ góc nhìn đó, tiêu chuẩn là nền tảng của niềm tin, còn báo chí là cầu nối đưa niềm tin ấy đến với cộng đồng. Khi đồng hành cùng ESG, Net Zero và các mục tiêu phát triển bền vững, báo chí không chỉ kể câu chuyện về chuyển đổi xanh mà còn góp phần định hình nhận thức, thúc đẩy hành động và tạo dựng nền kinh tế minh bạch, có trách nhiệm hơn.

Kim Thoa