Khởi nghiệp xanh tìm đường nâng giá trị nông sản

Vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 diễn ra ngày 31/10 và 1/11 tại Hội trường Thống Nhất (Dinh Độc Lập), TP.HCM. Cuộc thi do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao phối hợp cùng Công ty Cổ phần Vinamit, Tập đoàn Trung Nguyên Legend, Công ty TNHH Cỏ May Sa Đéc, Mạng lưới Khởi nghiệp Xanh và các đơn vị đồng hành tổ chức.

Sau các vòng bán kết khu vực, miền Bắc có 9 dự án vào chung kết, miền Trung – Tây Nguyên có 10 và miền Nam có 15 dự án. TP.HCM có nhiều dự án nhất với 7 đại diện; Hà Nội và Đà Nẵng cùng có 3 dự án.

Nâng giá trị nông sản, tìm đầu ra cho phụ phẩm

Chế biến nông sản là hướng đi nổi bật tại vòng chung kết năm nay. Các dự án như Thốt Nốt Tươi Đóng Lon, Bơ hạt điều Thuận Thiên, Magic Banana, Mứt me Kim Anh hay Đa dạng hóa sản phẩm từ cây chè Gay cùng tìm cách nâng giá trị nguyên liệu thông qua chế biến và xây dựng thương hiệu.

Tại Nghệ An, dự án của Lê Thảo My phát triển lục trà, hồng trà, bạch trà từ cây chè Gay, kết hợp du lịch trải nghiệm và hoạt động làm trà thủ công. Theo giới thiệu trên BSA, dự án đạt doanh thu 269 triệu đồng trong 7 tháng đầu năm 2026.

Với nông sản tươi, chế biến mở thêm lựa chọn bảo quản, vận chuyển và phân phối. Những nguyên liệu ít được khai thác thương mại cũng có cơ hội tiếp cận thị trường nếu dự án xác định được khách hàng và lợi thế cạnh tranh.

Khách tham quan, tìm hiểu sản phẩm được trưng bày tại các gian hàng. 

Tuy nhiên, làm ra sản phẩm mới chỉ là một phần của quá trình kinh doanh. Để duy trì hoạt động, các nhóm cần tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và phát triển kênh tiêu thụ. Giá trị nông sản địa phương được nâng lên bền vững hơn khi người sản xuất tham gia chuỗi giá trị, có đầu ra ổn định và hưởng lợi ích tương xứng.

Bên cạnh nông sản, phụ phẩm và vật liệu đã qua sử dụng trở thành nguồn đầu vào của nhiều dự án. Coffeenergy nghiên cứu pin từ bã cà phê; một nhóm tại Đắk Lắk chuyển hóa vỏ sầu riêng thành than sinh học, giấm gỗ và phân bón hữu cơ; Lưới xanh tìm hướng tái sử dụng lưới đánh cá.

Coffeenergy do Lê Xuân Tùng, Nguyễn Anh Khoa và Nguyễn Trịnh Minh Trang tại Hà Nội thực hiện. Công nghệ hiện ở quy mô phòng thí nghiệm; nhóm lựa chọn phát triển bộ học cụ STEM “Pin xanh” để tiếp cận thị trường trong ngắn hạn.

Những hướng đi khác gồm DMCBiochar với công nghệ nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn để chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp, GreenLayer Materials sử dụng bột vỏ dừa và các giải pháp vật liệu, xử lý chất thải.

Điểm chung của nhóm này là tìm giá trị kinh tế từ nguồn nguyên liệu vốn bị xem là phế phẩm. Song khả năng thương mại hóa phụ thuộc vào nguồn cung ổn định, chất lượng, độ an toàn và chi phí thu gom, vận chuyển, sản xuất. Với công nghệ mới, hiệu quả môi trường và khả năng vận hành ở quy mô lớn cũng cần được kiểm chứng.

Bài toán sau cuộc thi là thị trường

Một nhóm dự án khác tập trung vào công nghệ và nền tảng số, như EA Agri với hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, Chợ Cà Phê với hạ tầng số, Creain và nền tảng kinh tế sáng tạo, VA ECO ROASTERY hướng rang cà phê thông minh, phát thải thấp.

Theo BSA, EA Agri phát triển ứng dụng dành cho chuỗi giá trị sầu riêng tại Đắk Lắk, sử dụng trí tuệ nhân tạo để nhận diện hình ảnh dịch hại, kết hợp kho tri thức và nhật ký canh tác nhằm đưa ra khuyến nghị kỹ thuật. Các giải pháp này mở rộng phạm vi khởi nghiệp xanh sang tổ chức sản xuất, kết nối nhà cung cấp với khách hàng, sử dụng nguyên liệu hiệu quả và hỗ trợ kiểm soát tác động môi trường.

Thí sinh trình bày dự án tại vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh 2026.

Khả năng ứng dụng vẫn phụ thuộc vào việc giải quyết nhu cầu cụ thể. Nền tảng số cần thu hút, giữ chân người dùng và tạo doanh thu. Công nghệ sản xuất phải chứng minh hiệu quả vận hành, chi phí đầu tư phù hợp và khả năng tích hợp vào điều kiện của doanh nghiệp.

Trong quá trình đồng hành với các dự án, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhấn mạnh: “Đây là thành công bước đầu của các bạn, nhưng thực sự đây mới là bắt đầu một chương trình học mới của chúng ta”.

Bà cũng lưu ý khả năng tạo giá trị từ nguyên liệu bị bỏ đi: “Nhiều thứ tưởng là phế liệu bỏ đi lại thành hàng hóa, tạo công ăn việc làm cho nhiều đối tượng khác nhau”.

Với các dự án gắn với cộng đồng, hiệu quả còn thể hiện ở khả năng tạo sinh kế ổn định, mở rộng cơ hội cho người sản xuất và duy trì nguồn nguyên liệu. Chất lượng, tiêu chuẩn và năng lực phân phối là những điều kiện để sản phẩm chế biến tiếp cận thị trường lâu dài.

Theo bà Vũ Kim Anh, Phó Giám đốc BSA, phụ trách Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh, trung tâm tổ chức tập huấn, tọa đàm và khóa học về phát triển sản phẩm, thiết kế bao bì, truyền thông số, mở rộng thị trường. Các chương trình xúc tiến cũng giúp doanh nghiệp khởi nghiệp trực tiếp bán hàng, tiếp cận người tiêu dùng.

Thông qua những hoạt động này, các nhóm có thêm cơ hội hoàn thiện sản phẩm, nâng năng lực kinh doanh, tiếp cận chuyên gia và kết nối doanh nghiệp để tìm đầu ra.

Kim Thoa