Khơi thông sức mua, tạo đà tăng trưởng nền kinh tế trong giai đoạn mới

Theo khảo sát ACSS 2025 do Ngân hàng UOB phối hợp với Boston Consulting Group thực hiện, Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á về mức độ lạc quan của người tiêu dùng với 67 điểm, cao hơn mức trung bình khu vực 54 điểm và tăng 3 điểm so với năm trước. Tuy nhiên, nghịch lý đáng chú ý là niềm tin tăng nhưng tiêu dùng thực tế chưa theo kịp. Người dân có xu hướng giữ tiền nhiều hơn, thận trọng trong chi tiêu và ưu tiên tiết kiệm trước những bất định của thu nhập và chi phí sinh hoạt.

Số liệu từ Worldpanel by Numerator cho thấy, trong 9 tháng năm 2025, tiêu dùng cuối cùng tăng 8,07%, đóng góp 73,8% vào tăng trưởng GDP. Tính chung cả năm, mức tăng chỉ đạt 7,95%, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 10,5% đề ra. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 9,2%, nhưng nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng thực chỉ đạt 6,7%. Những con số này cho thấy tiêu dùng nội địa – “đầu kéo” lớn nhất của nền kinh tế đang chững nhịp.

Xu hướng thận trọng tiếp tục thể hiện rõ trong mùa mua sắm Tết Nguyên đán 2026. Người tiêu dùng chủ động điều chỉnh hành vi chi tiêu, cân nhắc kỹ trước mỗi quyết định mua sắm.

Khoảng 30% người tiêu dùng ưu tiên mua hàng trong các chương trình khuyến mại, trong khi 21% lựa chọn sản phẩm có giá thấp hơn và giảm số lượng mua. Các mặt hàng thiết yếu tiếp tục được ưu tiên, còn chi tiêu cho quà biếu, đặc sản hay sản phẩm không thiết yếu đều có xu hướng thu hẹp.

Tiêu dùng chính là động lực tăng trưởng quan trọng.

Thực tế này phản ánh rõ thay đổi trong tâm lý và ngân sách của nhiều gia đình. Nhiều hộ dân cho biết chi tiêu Tết năm nay tập trung vào nhu cầu cơ bản. Giá cả hàng hóa và chi phí sinh hoạt gia tăng buộc người tiêu dùng phải “liệu cơm gắp mắm”, ngay cả trong dịp lễ quan trọng nhất trong năm.

Dưới góc nhìn vĩ mô, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê Nguyễn Bích Lâm nhận định: “Một nền kinh tế sẽ khó bứt tốc nếu người dân chỉ lo giữ tiền của thay vì tiêu dùng và đầu tư”. Theo ông, thực trạng này cho thấy yêu cầu cấp bách phải khơi thông sức mua nếu Việt Nam muốn đạt bước nhảy tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Minh Phong - chuyên gia kinh tế, nhấn mạnh rằng để đạt mục tiêu tăng trưởng trong những năm tới, cần biện pháp kích cầu mạnh mẽ và thực chất hơn, như giảm thuế giá trị gia tăng (VAT), tăng lương cơ bản, mở rộng hỗ trợ an sinh xã hội, đồng thời giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp để họ có dư địa hạ giá bán sản phẩm. Theo các chuyên gia, việc hỗ trợ tổng cầu tiêu dùng không chỉ mang tính giải pháp tức thời, mà còn tạo đòn bẩy tăng trưởng bền vững, giúp nền kinh tế vận hành ổn định và tự nhiên hơn.

Các ý kiến cũng cảnh báo, nếu không có biện pháp đồng bộ, việc chỉ tập trung vào đầu tư hay xuất khẩu sẽ khó tạo sức bật mạnh, trong khi tiêu dùng trong nước hiện chiếm tới khoảng 60–70% GDP. Khi “đầu kéo” này suy yếu, dư địa tăng trưởng của nền kinh tế sẽ bị thu hẹp đáng kể.

Ở chiều ngược lại, trong bối cảnh sức mua suy giảm, việc chạy đua giảm giá đơn thuần không còn là giải pháp bền vững. Doanh nghiệp cần đổi mới tư duy kinh doanh, tập trung vào sản phẩm chất lượng cao, giá cả hợp lý và chính sách khuyến mại thông minh để tạo động lực mua sắm. Đặc biệt, sự minh bạch về nguồn gốc xuất xứ, tiêu chuẩn an toàn và yếu tố xanh đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc.

Thanh Hiền