Kinh tế Nhà nước khẳng định vai trò tiên phong, dẫn dắt

Kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên phát triển mới. (Ảnh: Hải Nguyễn)

Doanh nghiệp Nhà nước tinh gọn, giữ vai trò dẫn dắt các ngành chiến lược

Trong hành trình 4 thập niên đổi mới, cấu trúc nền kinh tế Việt Nam đã thay đổi mạnh mẽ với sự trỗi dậy của khu vực kinh tế tư nhân và quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng. Trong bối cảnh đó, vai trò chủ đạo, dẫn dắt của kinh tế Nhà nước được khẳng định ngày càng rõ nét, phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường hiện đại, cạnh tranh và mở cửa.

Bước sang giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra là hình thành các động lực tăng trưởng dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành công nghiệp nền tảng. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn, tầm nhìn dài hạn và khả năng dẫn dắt toàn hệ thống, qua đó đặt ra yêu cầu khu vực kinh tế nhà nước phải phát huy mạnh mẽ.

Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06.01.2026 của Bộ Chính trị đã đặt ra định hướng rõ ràng: Kinh tế Nhà nước phải “tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chú trọng xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, DNNN, ngân hàng thương mại nhà nước lớn, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt, tạo động lực thúc đẩy các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược, có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu hoặc các ngành, lĩnh vực thiết yếu”.

Đây không chỉ là yêu cầu chính sách, mà đang được cụ thể hóa qua quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước và định hình lại cách thức vận hành của khu vực này.

Theo ông Doãn Thanh Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), quá trình cơ cấu lại khu vực doanh nghiệp Nhà nước trong nhiều năm qua đã làm thay đổi căn bản về quy mô. Từ khoảng 12.000 doanh nghiệp trước đây, hiện chỉ còn 473 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn và khoảng hơn 800 doanh nghiệp nếu tính cả các đơn vị có vốn nhà nước chi phối.

Ông Tuấn cho biết, các doanh nghiệp còn lại chủ yếu hoạt động trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và an ninh kinh tế quốc gia. Sự thay đổi này cho thấy khu vực doanh nghiệp Nhà nước đã được thu hẹp về số lượng nhưng đều gắn với chức năng, nhiệm vụ chiến lược.

“Trong thời gian tới, số lượng doanh nghiệp Nhà nước có thể vẫn tiếp tục giảm, nhưng không phải theo cách cơ học. Việc giữ lại hay tổ chức lại doanh nghiệp sẽ căn cứ vào khả năng thực hiện sứ mệnh được giao, hiệu quả hoạt động và vai trò đối với nền kinh tế. Không phải cứ giảm càng nhiều càng tốt, mà quan trọng là doanh nghiệp đó có thực sự cần thiết và làm tốt nhiệm vụ chiến lược hay không” - ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông Tuấn, việc cơ cấu lại không đồng nghĩa với chỉ thu hẹp. Nhà nước vẫn có thể đầu tư thành lập mới hoặc tăng cường vai trò của doanh nghiệp Nhà nước trong những lĩnh vực mang tính huyết mạch, có tác động lan tỏa lớn, đặc biệt là các ngành công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, hạ tầng chiến lược. Đây cũng là lực lượng được kỳ vọng đi đầu trong triển khai các định hướng về khoa học – công nghệ và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Mục tiêu cuối cùng, là xây dựng một hệ thống doanh nghiệp Nhà nước tinh gọn, hiệu quả, có sức cạnh tranh và giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt. Số lượng bao nhiêu sẽ không phải tiêu chí cứng, mà phụ thuộc vào yêu cầu thực tiễn phát triển và khả năng hoàn thành sứ mệnh của từng doanh nghiệp trong từng giai đoạn.

Phân vai rõ ràng để tạo động lực cho các khu vực kinh tế

Song song với quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước là sự phát triển mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân. Việc ban hành các nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước đặt ra yêu cầu phải xác lập rõ mối quan hệ giữa hai khu vực này.

GS. TS Hoàng Văn Cường – chuyên gia kinh tế - cho rằng, kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng, trong khi kinh tế Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, tiên phong. Khi doanh nghiệp nhà nước hoạt động theo nguyên tắc thị trường, việc cạnh tranh là tất yếu, nhưng nếu không xử lý tốt, có thể dẫn đến cạnh tranh gây tổn hại lẫn nhau.

Theo ông, cần xác định rõ phạm vi hoạt động của từng khu vực. Những lĩnh vực gắn với chủ quyền, an ninh như quản lý hàng không, hàng hải cần do Nhà nước nắm giữ. Những lĩnh vực khác có thể có sự tham gia của tư nhân, nhưng phải phân định rõ vai trò để bảo đảm sự phối hợp thay vì đối đầu.

Cùng với đó, việc phân bổ nguồn lực trong khu vực nhà nước cũng cần có trọng tâm. Không thể đầu tư dàn trải, mà phải tập trung vào những doanh nghiệp có năng lực làm chủ công nghệ, dẫn dắt ngành và kết nối các thành phần kinh tế khác.

Trong thực tế, việc phân định lại vai trò giữa khu vực Nhà nước và tư nhân đã và đang được triển khai. Tại Bộ Xây dựng, quá trình thoái vốn Nhà nước đã được đẩy mạnh tại nhiều doanh nghiệp lớn như Sông Đà, Lilama và các đơn vị khác.

Ông Vũ Ngọc Anh – Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp, Bộ Xây dựng cho biết, việc thoái vốn theo nguyên tắc những gì không trọng yếu thì để khu vực tư nhân thực hiện đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân vươn lên, làm chủ phần lớn các dự án đường cao tốc và sân bay trọng điểm.

Phần vốn Nhà nước còn lại được tập trung vào các lĩnh vực an ninh quốc phòng và công ích đặc thù mà tư nhân không thể tham gia, như quản lý bay và bảo đảm an toàn hàng hải.

Định hướng đến năm 2030, doanh nghiệp Nhà nước sẽ đảm nhận vai trò mở đường trong các lĩnh vực an sinh. Những nhiệm vụ như phát triển nhà ở xã hội được giao cho các doanh nghiệp chủ lực nhằm định hình thị trường và hướng tới mặt bằng giá phù hợp.

Một hướng đi khác là nắm giữ các khâu then chốt trong chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng để hạn chế biến động giá, bảo đảm ổn định thị trường. Nguồn vốn thu được từ thoái vốn sẽ được tái đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược, tạo ra sự dịch chuyển nguồn lực theo đúng định hướng.

Tái định vị nhà đầu tư quốc gia, dẫn dắt dòng vốn dài hạn

Bên cạnh vai trò của các doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh, việc tổ chức lại các chủ thể đầu tư vốn nhà nước cũng là một nội dung quan trọng.

Theo ông Lê Thanh Tuấn – Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC), danh mục đầu tư hiện nay của SCIC gồm hơn 100 doanh nghiệp, với giá trị thị trường khoảng 8 tỉ USD. Dù đã đạt được những kết quả nhất định, mô hình hiện tại cũng bộc lộ những hạn chế và cần được điều chỉnh.

“SCIC đang xây dựng chiến lược mới với trọng tâm là tái định vị vai trò như một nhà đầu tư quốc gia. Hoạt động đầu tư sẽ hướng vào các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghệ, chuyển đổi số và nghiên cứu tham gia thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm để tạo hiệu ứng lan tỏa”, ông Tuấn nói.

Ông Tuấn cũng cho biết, việc tham khảo kinh nghiệm của các quỹ đầu tư quốc gia cho thấy xu hướng chuyển sang hoạt động theo nguyên tắc thị trường, tập trung gia tăng giá trị tài sản quốc gia. Mô hình Temasek của Singapore được xem là hình mẫu mà SCIC hướng tới.

Trong cách tiếp cận này, tiêu chí đánh giá hiệu quả cũng cần thay đổi, không chỉ dựa trên doanh thu, lợi nhuận mà phải tính đến mức độ gia tăng giá trị tài sản ròng. Đây là điều kiện để SCIC thực sự trở thành công cụ dẫn dắt dòng vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Theo Báo Lao động