Kinh tế số phải đi vào chuỗi giá trị để mở rộng dư địa tăng trưởng

Ngày 24/4, Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp cùng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tổ chức Hội thảo Khoa học Quốc gia đánh giá kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng năm 2026, đồng thời công bố Ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025 với chủ đề “Thúc đẩy phát triển kinh tế số trong kỷ nguyên mới”.

Theo ấn phẩm, năm 2026 mở đầu giai đoạn phát triển 2026-2030 với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Để đạt được mục tiêu này, tăng trưởng không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng vốn và lao động mà cần chuyển mạnh sang dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cải thiện năng suất.

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Các chỉ tiêu về kinh tế số đóng góp khoảng 14,5% GDP và mức tăng năng suất lao động khoảng 8,5%, được xác định là nền tảng quan trọng bảo đảm tăng trưởng bền vững trong trung và dài hạn.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS. TS. Bùi Huy Nhượng, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết kinh tế Việt Nam đang đứng trước ngưỡng chuyển đổi quan trọng khi các động lực tăng trưởng cũ dần suy yếu, trong khi động lực mới chưa phát huy đầy đủ vai trò. Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế số không đơn thuần là mở rộng các ngành số hay ứng dụng công nghệ, mà thực chất là tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.

Theo PGS. TS. Bùi Huy Nhượng, kinh tế số cần được nhìn nhận như hạ tầng của toàn bộ nền kinh tế, nơi mọi ngành, mọi doanh nghiệp được tái định hình thông qua công nghệ. Tuy nhiên, kinh tế số Việt Nam hiện vẫn phát triển nhanh về quy mô nhưng chưa mạnh về chất lượng, giá trị gia tăng còn thấp, năng lực công nghệ lõi còn hạn chế và hiệu ứng lan tỏa sang các khu vực khác chưa rõ nét.

Các chuyên gia tại hội thảo nhận định, kinh tế số không còn là một lĩnh vực tách biệt, càng không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà đang trở thành cấu phần thiết yếu của mô hình tăng trưởng mới. Từ quản trị nhà nước, sản xuất, thương mại, tài chính đến logistics, giáo dục hay vận hành doanh nghiệp, dữ liệu số, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới đang làm thay đổi cách thức tạo ra giá trị.

Tuy nhiên, để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần đồng thời hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, dữ liệu số, chuẩn kết nối, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và mở rộng năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp.

GS. TS. Phạm Hồng Chương, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Kinh tế, nguyên Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh, kinh tế số là “đầu tàu” của đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo, vì vậy, điều quan trọng không chỉ là đo lường tỷ trọng kinh tế số trong GDP, mà phải nhận diện được sự liên kết, lan tỏa giữa các ngành kinh tế số lõi với các khu vực kinh tế khác để tạo động lực tăng trưởng mới.

Làm rõ hơn vai trò của kinh tế số trong giảm thâm dụng vốn, GS. TS. Tô Trung Thành, Trưởng phòng Quản lý khoa học, giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng bản chất của kinh tế số là tái cấu trúc sản xuất, tiêu dùng và phân phối dựa trên nền tảng công nghệ số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây chính là động lực giúp nâng năng suất và giảm sự phụ thuộc quá mức vào vốn.

Theo ông, tăng trưởng thời gian qua vẫn dựa nhiều vào thâm dụng vốn, đặc biệt phụ thuộc lớn vào tín dụng. Mô hình này có thể tạo tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhưng tiềm ẩn rủi ro cho phát triển bền vững. Vì vậy, phát triển kinh tế số cần được xem là giải pháp tái cấu trúc nền kinh tế, tạo dư địa tăng trưởng mới thay vì chỉ là một lĩnh vực bổ trợ.

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động, quốc gia nào tận dụng tốt cơ hội từ kinh tế số sẽ có thêm không gian phát triển và giảm thiểu tác động từ những bất ổn địa kinh tế, địa chính trị.

Dù kinh tế số Việt Nam tăng trưởng khá nhanh, mức độ lan tỏa hiện vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển mới, nhất là số hóa trong các ngành sản xuất truyền thống và sản xuất thông minh còn đối mặt nhiều thách thức. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% giai đoạn 2026-2030, chính sách phát triển kinh tế số cần đi vào các điểm nghẽn căn cốt như thể chế dữ liệu, nhân lực số, liên kết giữa FDI công nghệ cao với doanh nghiệp trong nước, đồng thời thúc đẩy số hóa các ngành truyền thống như nông nghiệp, logistics, tài chính và sản xuất công nghiệp.

Cùng với đó, cách thiết kế và triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cũng cần đổi mới theo hướng gắn với thị trường, hiệp hội, trường đại học và doanh nghiệp, thay vì triển khai chủ yếu theo cách hành chính.

Theo Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025, định hướng phát triển kinh tế số đến năm 2030 cần được nhìn nhận như một chuyển đổi mang tính cấu trúc, trong đó công nghệ số trở thành nhân tố sản xuất cốt lõi, quyết định năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Báo cáo khuyến nghị mô hình phát triển kinh tế số cần dựa trên ba trụ cột:

Thứ nhất, kinh tế số lõi, đặc biệt là lĩnh vực ICT cần chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ, nâng cấp giá trị gia tăng thông qua chiến lược Make in Vietnam, phát triển công nghệ lõi như bán dẫn, thiết bị 5G, 6G và các nền tảng số quốc gia.

Thứ hai, kinh tế số ngành phải đi sâu vào chuỗi giá trị thay vì dừng ở ứng dụng công nghệ bề mặt. Các lĩnh vực tài chính - ngân hàng, bán lẻ, logistics, nông nghiệp cần tái cấu trúc mô hình vận hành dựa trên dữ liệu và AI nhằm nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng, phân bổ nguồn lực và giá trị gia tăng.

Hội thảo thu hút đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học.

Thứ ba, quản trị số phải trở thành nền tảng thể chế cho phát triển kinh tế số. Chuyển từ chính quyền điện tử sang chính quyền số dựa trên dữ liệu sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, nâng cao minh bạch và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Trong đó, dữ liệu cần được coi là tài nguyên chiến lược, với hệ thống kết nối liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương.

Cùng với thúc đẩy kinh tế số, báo cáo cũng khuyến nghị chính sách tiền tệ năm 2026 cần chuyển sang trạng thái “thận trọng linh hoạt”, định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao, tránh lãng phí nguồn lực và ngăn ngừa rủi ro bong bóng tài sản. Chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ đạo hơn thông qua đầu tư công có mục tiêu, tập trung vào các hạ tầng chiến lược như giao thông, năng lượng, chuyển đổi số và hạ tầng xanh. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đi cùng yêu cầu nâng chất lượng phát triển, kinh tế số không chỉ được kỳ vọng là động lực mới, mà còn là nền tảng để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, mở rộng dư địa phát triển bền vững cho nền kinh tế.

Thanh Hiền