Kinh tế xanh thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất

Áp lực chuyển đổi từ thị trường và chính sách

Những năm gần đây, các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản liên tục đưa ra các yêu cầu nghiêm ngặt liên quan đến môi trường, phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU là một ví dụ điển hình, buộc các doanh nghiệp xuất khẩu phải minh bạch hóa lượng phát thải trong quá trình sản xuất.

Ở cấp độ quốc gia, Việt Nam cũng đã đưa ra cam kết mạnh mẽ về mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Cam kết này đang tạo ra áp lực chuyển đổi sâu rộng đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành sản xuất và xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, mô hình sản xuất truyền thống tiêu tốn năng lượng, phát sinh nhiều chất thải nên dần bộc lộ hạn chế. Chuyển đổi sang kinh tế xanh trở thành yêu cầu tất yếu nếu doanh nghiệp muốn duy trì và mở rộng thị trường.

Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp lớn đã sớm nhận diện xu hướng và triển khai các giải pháp sản xuất xanh một cách bài bản.

Đơn cử, Heineken Việt Nam là một trong những doanh nghiệp đi đầu trong việc phát triển mô hình sản xuất bền vững. Doanh nghiệp này đã công bố nhiều sáng kiến giảm phát thải carbon, sử dụng năng lượng tái tạo và hướng tới mục tiêu trung hòa carbon trong sản xuất. Đáng chú ý, Heineken Việt Nam cho biết 100% nhà máy đã sử dụng năng lượng tái tạo cho nhiệt năng, đồng thời duy trì tỷ lệ tái sử dụng và tái chế chất thải ở mức rất cao, gần như không còn chất thải chôn lấp.

Một ví dụ khác là Nestlé Việt Nam, doanh nghiệp đã thực hiện nhiều chương trình giảm phát thải và tiết kiệm tài nguyên trong sản xuất. Theo thông tin từ doanh nghiệp, các nhà máy của Nestlé tại Việt Nam đã đạt mục tiêu không chôn lấp chất thải ra môi trường từ nhiều năm trước, đồng thời liên tục tối ưu hóa việc sử dụng nước và năng lượng trong quá trình sản xuất.

Những mô hình này cho thấy, chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn mang lại hiệu quả rõ rệt về năng suất và chi phí vận hành.

Từ sản xuất tuyến tính đến kinh tế tuần hoàn

Một trong những trụ cột của kinh tế xanh là chuyển từ mô hình sản xuất tuyến tính sang Kinh tế tuần hoàn. Theo đó, chất thải không còn bị loại bỏ mà được tái sử dụng như một nguồn tài nguyên đầu vào.

Việc áp dụng mô hình này giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào nguyên liệu đầu vào, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp đã tận dụng phụ phẩm sản xuất để tái chế hoặc tái sử dụng, qua đó giảm chi phí và gia tăng giá trị.

Song song với đó, các phương pháp như Lean Manufacturing cũng được áp dụng nhằm loại bỏ lãng phí trong sản xuất. Khi kết hợp giữa sản xuất tinh gọn và mục tiêu xanh, doanh nghiệp có thể tối ưu hóa quy trình, giảm tiêu hao nguyên vật liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Công nghệ – động lực thúc đẩy sản xuất bền vững

Công nghệ đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh. Việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật giúp doanh nghiệp giám sát và tối ưu hóa toàn bộ quy trình sản xuất theo thời gian thực.

Các hệ thống cảm biến có thể theo dõi mức tiêu thụ năng lượng, nước và nguyên liệu, từ đó đưa ra cảnh báo và điều chỉnh kịp thời. AI hỗ trợ phân tích dữ liệu để dự báo nhu cầu, giúp doanh nghiệp tránh sản xuất dư thừa và giảm tồn kho.

Ngoài ra, việc áp dụng các tiêu chuẩn quản lý như ISO 14001 hay ISO 50001 cũng giúp doanh nghiệp thiết lập hệ thống kiểm soát môi trường và năng lượng một cách hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Dù mang lại nhiều lợi ích, chuyển đổi sang kinh tế xanh vẫn là bài toán không dễ đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ, hạ tầng và đào tạo nhân lực là rào cản đáng kể.

Bên cạnh đó, việc thiếu thông tin về tiêu chuẩn, cũng như hạn chế trong tiếp cận nguồn vốn xanh, khiến nhiều doanh nghiệp chưa mạnh dạn triển khai các giải pháp chuyển đổi.

Tuy nhiên, thực tế từ các doanh nghiệp tiên phong cho thấy, nếu có lộ trình phù hợp và cách tiếp cận đúng, chuyển đổi xanh hoàn toàn có thể mang lại lợi ích dài hạn cả về kinh tế và môi trường.

Hướng đi tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng

Kinh tế xanh đang tái định hình cách thức sản xuất và cạnh tranh của doanh nghiệp. Năng suất và chất lượng không còn được đo lường đơn thuần bằng sản lượng, mà còn gắn với hiệu quả sử dụng tài nguyên và mức độ thân thiện với môi trường.

Trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp chủ động đổi mới mô hình sản xuất, đầu tư vào công nghệ và áp dụng các tiêu chuẩn xanh sẽ có lợi thế lớn trong việc tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngược lại, nếu chậm thích ứng, doanh nghiệp có nguy cơ bị loại khỏi “cuộc chơi” khi các yêu cầu về môi trường ngày càng trở nên khắt khe.

Có thể khẳng định, kinh tế xanh không chỉ là xu hướng mà đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng suất, chất lượng và hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.

Hùng Anh