Nguy cơ tăng canxi máu, tổn thương thận ở người lớn và trẻ nhỏ khi lạm dụng vitamin D

Nguy cơ ngộ độc khi tự ý bổ sung vitamin D quá liều

Không ít người tự mua vitamin D về sử dụng với mong muốn xương chắc khỏe, phòng loãng xương hoặc cải thiện sức khỏe. Tuy nhiên, vitamin D không phải cứ bổ sung càng nhiều càng tốt. Việc sử dụng liều cao trong thời gian dài, đặc biệt khi không có chỉ định và theo dõi y tế, có thể khiến cơ thể dư thừa vitamin D, làm rối loạn chuyển hóa canxi, thậm chí gây tổn thương thận.

Trường hợp một phụ nữ 39 tuổi ở Bắc Ninh là ví dụ đáng chú ý. Do lo ngại tình trạng thừa cân và muốn phòng loãng xương, người này tự mua vitamin D3 về sử dụng với liều 10.000 IU mỗi ngày, liên tục trong nhiều tháng mà không có chỉ định của bác sĩ.

Sau một thời gian, người bệnh xuất hiện các triệu chứng chán ăn, buồn nôn, mệt mỏi, đi tiểu nhiều và táo bón. Kết quả thăm khám cho thấy nồng độ 25-hydroxyvitamin D trong máu tăng cao, kèm tình trạng tăng canxi máu và suy giảm chức năng thận. Bác sĩ xác định tình trạng này có liên quan đến việc sử dụng vitamin D liều cao kéo dài. Sau khi ngừng bổ sung vitamin D và các sản phẩm canxi không cần thiết, sức khỏe người bệnh dần cải thiện.

Không chỉ người trưởng thành, trẻ nhỏ cũng có thể gặp nguy cơ ngộ độc nếu cha mẹ sử dụng vitamin D không đúng liều lượng. Bệnh viện Nhi Trung ương từng tiếp nhận hai anh em, trong đó một trẻ 3 tuổi và một trẻ 18 tháng tuổi, được chẩn đoán ngộ độc vitamin D, suy thận cấp.

Theo thông tin từ bệnh viện, trước khi nhập viện, hai trẻ có biểu hiện nôn, táo bón và đau bụng từng cơn. Kết quả xét nghiệm cho thấy cả hai bị tăng canxi máu, tăng canxi niệu, nồng độ vitamin D trong máu cao và có dấu hiệu tổn thương thận. Sau khi ngừng sử dụng vitamin D cùng các chế phẩm có chứa vitamin D, kết hợp điều trị và theo dõi, tình trạng của hai bệnh nhi mới dần ổn định.

Một trường hợp khác được Bệnh viện Nhi Trung ương cảnh báo là trẻ 6 tháng tuổi bị ngộ độc vitamin D do gia đình sử dụng nhầm sản phẩm dành cho người lớn. Trẻ nhập viện trong tình trạng quấy khóc, nôn, đi tiểu nhiều, mất nước và giảm 0,7 kg trong một tháng. Nguyên nhân được xác định là trẻ đã uống nhầm vitamin D3+K2 có hàm lượng dành cho người trưởng thành, với liều dùng vượt xa nhu cầu theo lứa tuổi.

Qua những trường hợp trên, PGS.TS Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia nhận định, đây là sai lầm không hiếm gặp ở các bậc phụ huynh. Trong quá trình thăm khám, bà từng tiếp nhận nhiều trẻ được gia đình bổ sung vi chất nhưng chưa thực sự hiểu rõ nhu cầu và liều lượng phù hợp. Vitamin D cần thiết cho sự phát triển của trẻ, song nếu sử dụng quá mức có thể gây dư thừa và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

Vì vậy, cha mẹ cần kiểm tra thành phần, hàm lượng vitamin D trong từng sản phẩm, đồng thời căn cứ vào độ tuổi, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe của trẻ để xác định nhu cầu bổ sung. Không nên tự ý kết hợp nhiều loại vitamin, khoáng chất khi chưa có tư vấn của nhân viên y tế.

Dư thừa vitamin D gây rối loạn chuyển hóa canxi

Theo Thạc sĩ Phạm Thị Thanh Huyền, Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, vitamin D có vai trò quan trọng trong điều hòa chuyển hóa canxi, phospho và duy trì sức khỏe hệ xương. Cơ thể có thể tự tổng hợp vitamin D khi da tiếp xúc với ánh nắng, đồng thời hấp thu vi chất này từ một số thực phẩm và sản phẩm bổ sung.

Sau khi được hấp thu hoặc tổng hợp, vitamin D trải qua quá trình chuyển hóa tại gan và thận. Trong đó, 25-hydroxyvitamin D là dạng thường được xét nghiệm để đánh giá tình trạng vitamin D trong cơ thể. Vitamin D giúp tăng hấp thu canxi tại ruột, góp phần duy trì nồng độ canxi cần thiết cho quá trình hình thành và duy trì hệ xương.

Tuy nhiên, vitamin D là vitamin tan trong chất béo. Khi bổ sung quá mức, lượng vitamin D tăng cao có thể làm cơ thể hấp thu quá nhiều canxi, dẫn đến tăng canxi máu và tăng canxi niệu. Đây là cơ chế quan trọng gây ra các biểu hiện ngộ độc vitamin D.

Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), ngộ độc vitamin D có thể gây chán ăn, buồn nôn, nôn, yếu cơ, khát nhiều, đi tiểu nhiều và mất nước. Khi tình trạng tăng canxi máu trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể gặp biến chứng như sỏi thận, suy thận, vôi hóa mô mềm và rối loạn nhịp tim. Phần lớn trường hợp ngộ độc có liên quan đến việc sử dụng quá nhiều vitamin D từ thực phẩm bổ sung, thay vì lượng vitamin D cơ thể tự tổng hợp khi tiếp xúc với ánh nắng thông thường.

Một nguyên nhân khiến nhiều người chủ động mua vitamin D là quan niệm thiếu hụt vi chất này có liên quan đến thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa. Tuy nhiên, việc một số người thừa cân có nồng độ vitamin D thấp không đồng nghĩa bổ sung vitamin D sẽ giúp giảm cân. Người có nhu cầu bổ sung cần được đánh giá tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe, thay vì tự tăng liều với kỳ vọng cải thiện cân nặng.

Với người trưởng thành, NIH xác định mức dung nạp tối đa vitamin D là 4.000 IU mỗi ngày. Đây là ngưỡng giới hạn dung nạp tối đa đối với phần lớn người khỏe mạnh, không phải liều khuyến nghị mà tất cả mọi người cần sử dụng hằng ngày. Nhu cầu vitamin D còn thay đổi theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Một số trường hợp thiếu hụt hoặc mắc bệnh lý đặc biệt có thể được bác sĩ chỉ định liều cao hơn trong thời gian nhất định, nhưng cần được theo dõi phù hợp.

Do đó, người dân không nên tự ý sử dụng vitamin D liều cao, đồng thời cần kiểm tra hàm lượng vi chất trong các sản phẩm đang dùng để tránh bổ sung trùng lặp từ nhiều nguồn. Khi xuất hiện các biểu hiện như buồn nôn, chán ăn, khát nhiều, đi tiểu nhiều hoặc mệt mỏi kéo dài trong quá trình bổ sung, cần ngừng tự ý tăng liều và đến cơ sở y tế để được đánh giá. Việc bổ sung vitamin D cần căn cứ vào độ tuổi, chế độ ăn, tình trạng sức khỏe và tư vấn của nhân viên y tế.

An Dương