Lấy chất lượng làm trọng tâm phát triển năng suất ngành mía đường

Trong nhiều năm qua, ngành mía đường Việt Nam liên tục đối mặt với sức ép về nhiều mặt, một là chi phí sản xuất cao do quy mô nhỏ lẻ, vùng nguyên liệu phân tán; mặt khác là sức cạnh tranh ngày càng lớn từ thị trường quốc tế. Thực tế cho thấy, dù sản lượng mía nguyên liệu tương đối ổn định, nhưng năng suất chế biến, hiệu suất thu hồi đường và hiệu quả sử dụng nguồn lực tại không ít doanh nghiệp vẫn chưa tương xứng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ tư duy tăng công suất sang nâng cao năng suất theo chiều sâu.

Một xu hướng nổi bật trong ngành mía đường hiện nay là các doanh nghiệp chủ động xây dựng hệ thống quản trị trong đó chất lượng đóng vai trò trục xuyên suốt (hay còn gọi là TQM), từ quản lý vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất đến kiểm soát hiệu quả vận hành và đầu ra sản phẩm. Điểm đặc biệt của TQM nằm ở chỗ nó không đòi hỏi những phát kiến đột phá lập tức, mà hướng doanh nghiệp tới việc cải thiện mỗi ngày, giảm lãng phí, ngăn lỗi từ gốc rễ, khơi dậy sự chủ động của người lao động và xây dựng văn hóa chất lượng như một phần bản sắc.

Công ty Cổ phần Mía đường Cao Bằng là một trong những đơn vị sớm áp dụng TQM 

Tại Công ty Cổ phần Mía đường Cao Bằng là một điển hình cho thấy, khi doanh nghiệp kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào, năng suất không chỉ được cải thiện ở từng công đoạn, mà còn nằm ở cả một hệ thống chuỗi giá trị. Việc chuẩn hóa tiêu chí thu mua mía, kiểm soát độ chín và chữ đường, đồng thời tổ chức lại quy trình chế biến đã giúp doanh nghiệp giảm hao hụt, ổn định sản xuất và từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu.

Quy trình trên cho thấy, khi chất lượng nguyên liệu không ổn định, mọi nỗ lực tăng công suất trong nhà máy đều bị triệt tiêu bởi lãng phí, dừng máy và chi phí phát sinh. Ngược lại, khi đầu vào được kiểm soát tốt, doanh nghiệp có điều kiện tổ chức sản xuất ổn định hơn, giảm biến động và tối ưu hiệu suất thiết bị.

Ở một quy mô khác, Công ty Cổ phần Mía đường Lam Sơn cũng là trường hợp tiêu biểu cho cách tiếp cận nâng cao năng suất trên toàn chuỗi giá trị mía đường. Thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất đường, Lam Sơn từng bước mở rộng phạm vi quản trị sang vùng nguyên liệu, logistics, chế biến và phân phối. Việc triển khai đồng bộ các nguyên tắc quản trị chất lượng giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất ngay từ đầu chuỗi, thay vì xử lý hệ quả ở khâu cuối.

Trong sản xuất, Công ty Lam Sơn chú trọng chuẩn hóa quy trình vận hành, kiểm soát chặt các thông số công nghệ trong từng công đoạn ép, nấu và tinh luyện. Song song với đó là việc xây dựng văn hóa cải tiến liên tục, khuyến khích người lao động tham gia phát hiện sai lỗi, đề xuất sáng kiến và trực tiếp đóng góp vào việc nâng cao hiệu quả sản xuất. Nhờ vậy, tỷ lệ hao hụt nguyên liệu được kiểm soát tốt hơn, thời gian dừng máy giảm, năng suất thiết bị và năng suất lao động được cải thiện một cách ổn định.

Điểm đáng chú ý trong mô hình kinh doanh tại doanh nghiệp là tư duy nâng cao chuỗi năng suất. Doanh nghiệp thiết lập mối liên kết chặt chẽ với nông dân trồng mía thông qua chuyển giao giống mới, hướng dẫn kỹ thuật, chuẩn hóa quy trình canh tác và xây dựng cơ chế thu mua gắn với chất lượng nguyên liệu. Khi chất lượng mía được kiểm soát ngay từ đầu vào, chữ đường ổn định hơn, thời gian chế biến được rút ngắn và hiệu suất thu hồi đường được nâng lên, từ đó tác động trực tiếp đến năng suất tổng thể của nhà máy.

Qua các thực tiễn trên cho thấy, khi chất lượng được xem như một trục điều hành xuyên suốt, năng suất không còn phụ thuộc đơn thuần vào việc tăng công suất hay đầu tư thiết bị mới. Thay vào đó, năng suất được nâng lên từ việc giảm lãng phí, tối ưu sự phối hợp giữa các khâu và phát huy vai trò của con người trong cải tiến liên tục. Đây được xem là cách tiếp cận phù hợp với đặc thù ngành mía đường, nơi biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp và dư địa tăng trưởng theo chiều rộng không còn nhiều.

Bảo Linh