(VietQ.vn) - Trong tiến trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng (TCĐLCL) đã vượt ra khỏi phạm vi kỹ thuật đơn thuần để trở thành công cụ quản trị quốc gia quan trọng, tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, uy tín hàng hóa và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của mỗi quốc gia.
Thực tiễn cho thấy, những nền kinh tế hội nhập thành công đều sở hữu hệ thống TCĐLCL hiện đại, minh bạch và tương thích cao với thông lệ quốc tế. Đối với Việt Nam, yêu cầu hội nhập không chỉ đặt ra ở việc mở rộng thị trường thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, mà quan trọng hơn là hoàn thiện thể chế, xây dựng nền tảng pháp lý đồng bộ cho hoạt động tiêu chuẩn hóa, đo lường và quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Trên tinh thần đó, thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì, tham mưu trình Quốc hội ban hành Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật 2025 (Luật số 70/2025/QH15), Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15); đồng thời trình Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 2542/QĐ-TTg ngày 20/11/2025 phê duyệt một số nhiệm vụ, giải pháp tăng cường hội nhập quốc tế trong lĩnh vực TCĐLCL giai đoạn đến năm 2030.
Chuỗi chính sách, pháp luật này thể hiện rõ quyết tâm chuyển mạnh từ tư duy “theo sau” sang chủ động hội nhập bằng thể chế, lấy tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng làm nền tảng kỹ thuật cho phát triển bền vững.
.jpg)
Ngày 14/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (TC&QCKT). Việc thông qua đạo luật này đánh dấu bước tiến quan trọng trong đổi mới, hoàn thiện thể chế quản lý tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam, đồng thời mở ra không gian mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế số.
Luật TC&QCKT được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Với tinh thần đổi mới mạnh mẽ, Luật đã nội luật hóa đầy đủ các cam kết quốc tế trong Hiệp định TBT/WTO và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP…), đồng thời kế thừa thành quả của Luật TC&QCKT năm 2006, điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn phát triển hiện nay.
Việc thông qua Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật TC&QCKT không chỉ là bước tiến về kỹ thuật lập pháp, mà còn thể hiện rõ chính sách mới trong thể chế hóa các định hướng chiến lược phát triển đất nước, phát triển hạ tầng chất lượng quốc gia đồng bộ, hiện đại (tăng cường minh bạch hóa, loại bỏ rào cản kỹ thuật, phân cấp phân quyền, thúc đẩy xã hội hóa, đề cao vai trò của khu vực tư nhân trong hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc gia…), đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (SPHH) được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2025, theo đó đổi mới phương thức quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024, Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025, Nghị quyết số 66-NQ/ TW ngày 30/4/2025, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025, bảo đảm yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng SPHH đã thể hiện sự chuyển hướng rõ nét trong tư duy lập pháp: từ quản lý hành chính cứng nhắc sang quản trị rủi ro, từ khuyến khích sang chế tài hợp lý, từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Điều này không chỉ giúp tăng hiệu quả thực thi pháp luật mà còn góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia và bảo đảm công bằng, minh bạch trên thị trường.
Trong khi các luật sửa đổi về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng SPHH đã tạo dựng khung pháp lý nền tảng, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2542/QĐ-TTg ngày 20/11/2025 chính là bước thể chế hóa hội nhập quốc tế ở cấp độ chương trình hành động quốc gia, bảo đảm sự thống nhất giữa chủ trương, pháp luật và tổ chức thực thi trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.
.jpg)
Quyết định 2542/QĐ-TTg được ban hành trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn hội nhập sâu hơn, toàn diện hơn, khi các cam kết quốc tế không chỉ dừng ở mở cửa thị trường mà ngày càng tập trung vào tính tương thích thể chế, chuẩn mực kỹ thuật và mức độ thừa nhận lẫn nhau. Trên tinh thần đó, Quyết định đã xác lập cách tiếp cận mới: coi hội nhập quốc tế về TCĐLCL là một quá trình chủ động nâng cao năng lực nội sinh của hệ thống, thay vì chỉ là việc tiếp nhận, áp dụng thụ động các chuẩn mực bên ngoài.
Có thể khẳng định, đây không chỉ là văn bản điều hành, mà là mắt xích quan trọng hoàn thiện chuỗi thể chế hội nhập trong lĩnh vực TCĐLCL, kết nối các quy định của luật với yêu cầu thực tiễn và mục tiêu hội nhập đến năm 2030. Thông qua đó, hội nhập quốc tế trong lĩnh vực TCĐLCL được chuyển hóa từ cam kết chính trị và pháp lý thành năng lực thực chất của hệ thống và lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp, nền kinh tế.
.jpg)
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, TCĐLCL đã và đang khẳng định vị trí là nền tảng kỹ thuật cốt lõi của năng lực cạnh tranh quốc gia.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, những quốc gia hội nhập thành công không chỉ dựa vào lợi thế thị trường hay chi phí, mà quan trọng hơn là sở hữu hệ thống thể chế và hạ tầng chất lượng hiện đại, minh bạch, tương thích với chuẩn mực quốc tế và được thừa nhận rộng rãi.
Chuỗi chính sách, pháp luật được ban hành trong thời gian qua, từ Luật TC&QCKT (sửa đổi), Luật Chất lượng SPHH (sửa đổi) đến Quyết định số 2542/ QĐ-TTg đã thể hiện bước chuyển căn bản trong tư duy hội nhập của Việt Nam: chuyển từ cách tiếp cận thụ động, “theo sau chuẩn mực” sang chủ động hội nhập bằng thể chế, lấy TCĐLCL làm công cụ quản trị quốc gia và đòn bẩy phát triển.
Việc hoàn thiện pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đã đặt nền móng cho một “luật chơi kỹ thuật” minh bạch, hài hòa với thông lệ quốc tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận và áp dụng chuẩn mực toàn cầu ngay từ khâu thiết kế, sản xuất. Song song đó, đổi mới phương thức quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo hướng quản trị rủi ro, hậu kiểm dựa trên dữ liệu và nền tảng số đã góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời giảm chi phí tuân thủ, tăng tính chủ động và trách nhiệm của doanh nghiệp.
Đặc biệt, Quyết định số 2542/QĐ-TTg đóng vai trò là mắt xích kết nối giữa thể chế và hành động, chuyển các quy định của luật thành chương trình hành động quốc gia có mục tiêu, lộ trình và giải pháp cụ thể. Cách tiếp cận coi hội nhập quốc tế về TCĐLCL là quá trình nâng cao năng lực nội sinh của hệ thống, gắn với phát triển hạ tầng chất lượng quốc gia và nâng cao mức độ thừa nhận quốc tế đã tạo nền tảng để hội nhập không chỉ dừng ở cam kết, mà được hiện thực hóa bằng năng lực thực chất và kết quả cụ thể.
Có thể khẳng định, nỗ lực hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng thời gian qua không chỉ mang ý nghĩa trước mắt, mà còn có giá trị chiến lược lâu dài. Đây chính là quá trình xây dựng “năng lực hội nhập” của quốc gia từ gốc, tạo nền tảng để Việt Nam từng bước chuyển từ vị thế chủ yếu tiếp nhận chuẩn mực sang tham gia sâu hơn, chủ động hơn vào chuỗi giá trị và mạng lưới tiêu chuẩn toàn cầu.
Việc tiếp tục tổ chức triển khai hiệu quả các luật mới và Quyết định số 2542/QĐ TTg trong thời gian tới sẽ là yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu hội nhập quốc tế bền vững, gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.
TS. Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia
