Ứng dụng khoa học công nghệ: ‘Chìa khóa’ nâng tầm làng nghề xứ Thanh

Nghề làm bánh đa nem ở phường Đông Tiến (trước đây là xã Tân Châu, huyện Thiệu Hóa cũ) đã tồn tại hàng trăm năm. Trải qua nhiều thăng trầm, người dân nơi đây không chỉ nhạy bén nắm bắt thị hiếu tiêu dùng mà còn tích cực đầu tư máy móc hiện đại thay thế dần phương thức sản xuất thủ công truyền thống.

Hiện nay, làng nghề có hơn 200 hộ tham gia tráng bánh và 100% số hộ đã đầu tư máy nghiền bột, nồi hơi tráng bánh. Nhiều hộ còn mạnh dạn đầu tư dây chuyền sản xuất quy mô lớn, điển hình như gia đình ông Nguyễn Bích Phương ở khu phố Phú Văn.

Nhờ đầu tư mua máy dệt chiếu đã giúp người làm nghề xã Quảng Ngọc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Việc ứng dụng công nghệ giúp quá trình sản xuất được chuyên môn hóa, nâng năng suất và chất lượng sản phẩm lên gấp nhiều lần so với phương thức thủ công. Nhờ đó, nhiều sản phẩm của làng nghề đã xây dựng được thương hiệu và đạt chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, như bánh đa Quang Thu của hộ bà Phùng Thị Thu (khu phố Đắc Châu 1) hay bánh đa nem Phương Nhàn của hộ ông Nguyễn Bích Phương (khu phố Phú Văn).

Không chỉ tiêu thụ rộng khắp trong nước, sản phẩm bánh đa nem của làng nghề còn từng bước tiếp cận thị trường quốc tế như Lào, Thái Lan thông qua hệ thống đại lý và các kênh thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Facebook, TikTok. Sự phát triển của nghề làm bánh đa nem đã mang lại doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho các hộ sản xuất, đồng thời tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương với mức thu nhập ổn định từ 6-8 triệu đồng/người/tháng.

Cơ sở sản xuất bánh đa nem, miến gạo Phương Nhàn của gia đình ông Nguyễn Bích Phương hiện tạo việc làm thường xuyên cho gần 10 lao động. Ông Phương chia sẻ: “Trước đây, toàn bộ quy trình làm bánh đa nem và miến gạo đều thực hiện thủ công nên dù làm việc rất vất vả, gia đình chỉ chế biến được khoảng 20kg gạo mỗi ngày. Năm 2013, tôi mạnh dạn đầu tư hơn 1 tỷ đồng để mua máy nghiền bột, máy tráng bánh, máy cắt miến. Nhờ đó, công suất sản xuất tăng lên hơn 2,5 tạ sản phẩm/ngày. Doanh thu của gia đình đạt khoảng 150 triệu đồng mỗi năm, đồng thời tạo việc làm ổn định cho 7-8 lao động với mức công 200.000 đồng/người/ngày”.

Tại Quảng Ngọc, nghề dệt chiếu cói cũng đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ ứng dụng khoa học công nghệ. Trước đây, chiếu cói được dệt hoàn toàn bằng tay nên năng suất thấp, trong khi phải cạnh tranh với nhiều sản phẩm thay thế như chiếu nhựa, chiếu trúc có mẫu mã đa dạng.

Để thích ứng với thị trường, nhiều hộ dân đã đầu tư máy dệt, đổi mới quy trình sản xuất nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, việc làng nghề được công nhận làng nghề truyền thống vào năm 2021 và sản phẩm chiếu cói đạt OCOP năm 2022 đã tạo động lực quan trọng giúp mở rộng thị trường tiêu thụ. Hiện nay, chiếu cói Quảng Ngọc được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước với sản lượng khoảng 2,5 triệu chiếc mỗi năm.

Nguồn tiêu thụ ổn định không chỉ mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng cho các hộ sản xuất mà còn tạo việc làm cho hơn 3.000 lao động địa phương, với mức thu nhập từ 5,5-7,5 triệu đồng/người/tháng.

Tại cơ sở sản xuất chiếu cói của gia đình ông Nguyễn Văn Thắng ở thôn Ngọc Bình, hàng chục máy dệt hoạt động liên tục. Ông Thắng cho biết: “Trước đây, gia đình dệt chiếu hoàn toàn bằng thủ công nên năng suất thấp, thu nhập không đáng kể. Từ năm 2006, tôi đầu tư nhiều tỷ đồng mua máy dệt, máy bìa, máy đánh dây để phục vụ sản xuất. Nhờ cơ giới hóa, mỗi chiếc chiếu chỉ mất khoảng 20 phút để hoàn thiện, nhanh hơn hàng chục lần so với cách làm truyền thống. Hiện gia đình có 20 máy dệt, mỗi máy sử dụng khoảng 2 lao động, công suất đạt khoảng 50 đôi chiếu/ngày. Sau khi trừ chi phí, thu nhập đạt khoảng 30 triệu đồng/tháng, đồng thời tạo việc làm ổn định cho khoảng 30 lao động với mức thu nhập từ 5-7 triệu đồng/người/tháng”.

Theo thống kê, Thanh Hóa hiện có hơn 100 nghề, làng nghề và làng nghề truyền thống được tỉnh công nhận. Thực tế cho thấy, đổi mới công nghệ đang trở thành chìa khóa giúp các làng nghề nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất, gia tăng sức cạnh tranh và tạo sinh kế bền vững cho người dân nông thôn. Đây cũng là hướng đi quan trọng để bảo tồn, phát huy giá trị các nghề truyền thống trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.

Hiền Anh