Lợi ích kép của truy xuất nguồn gốc với nông sản, sản phẩm OCOP Quảng Ninh

Trong sản xuất và kinh doanh thực phẩm, truy xuất nguồn gốc ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc minh bạch thông tin sản phẩm, kiểm soát chất lượng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Với doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể OCOP, đây không chỉ là công cụ đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn góp phần xây dựng thương hiệu, nâng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Khung pháp lý về chất lượng sản phẩm, hàng hóa đang từng bước được hoàn thiện theo hướng tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và minh bạch thông tin trong chuỗi cung ứng. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 02/2024/TT-BKHCN về quản lý truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, trong đó quy định việc xây dựng, kết nối và chia sẻ dữ liệu truy xuất, cũng như trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia. Qua đó, truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành một phần quan trọng trong quản lý chất lượng và minh bạch chuỗi cung ứng.

Từ những yêu cầu chung đó, nhiều địa phương đã chủ động đưa công nghệ vào quản lý nguồn gốc sản phẩm. Quảng Ninh là một trong những địa phương sớm triển khai truy xuất nguồn gốc đối với nông, lâm, thủy sản. Tỉnh đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc thực phẩm nông, lâm, thủy sản an toàn từ năm 2019, hướng tới minh bạch thông tin sản phẩm, hỗ trợ quản lý chất lượng và tạo thêm niềm tin cho người tiêu dùng.

Mã QR được sử dụng như một phương thức để người tiêu dùng tiếp cận thông tin sản phẩm bằng điện thoại thông minh. Khi được cập nhật đầy đủ, dữ liệu truy xuất có thể giúp xác định thông tin về cơ sở sản xuất, sản phẩm, lô sản xuất và quá trình sản xuất, qua đó hỗ trợ kiểm soát khi xảy ra vấn đề về chất lượng hoặc an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, hiệu quả của truy xuất nguồn gốc không nằm ở bản thân chiếc tem QR. Một mã QR chỉ thực sự có giá trị khi phía sau đó là hệ thống dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chính xác và thường xuyên. 

Đây cũng là điểm Quảng Ninh đang tập trung cải thiện. Thời gian qua, tỉnh thường xuyên tổ chức tập huấn cho các chủ thể OCOP, cơ sở sản xuất, sơ chế, chế biến và doanh nghiệp, trong đó chú trọng kỹ năng cập nhật dữ liệu trên hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Tại các buổi tập huấn, học viên được hướng dẫn thực hành từ những nội dung cơ bản như cập nhật thông tin cơ sở, sản phẩm, lô sản xuất, nhật ký sản xuất đến tạo lập và quản lý mã QR. Việc thực hành trực tiếp nhằm giúp các cơ sở có thể tự vận hành hệ thống thay vì chỉ dừng ở việc được cấp mã truy xuất. Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định. Nếu dữ liệu không được cập nhật thường xuyên, người tiêu dùng có thể quét được mã nhưng không nhận được thông tin đầy đủ về sản phẩm. Khi đó, QR chỉ còn là một hình thức nhận diện thay vì trở thành công cụ minh bạch chuỗi cung ứng.

Theo thông tin của Quảng Ninh, một số cơ sở trước đây chưa cập nhật dữ liệu thường xuyên hoặc chưa khai thác hết các chức năng của hệ thống. Vì vậy, việc đào tạo đang được chuyển mạnh sang hướng “cầm tay chỉ việc”, giúp chủ thể trực tiếp thao tác, xử lý những vướng mắc phát sinh và hình thành thói quen quản trị dữ liệu.

Với các sản phẩm OCOP và nông sản, truy xuất nguồn gốc còn mang ý nghĩa lớn hơn việc đáp ứng yêu cầu quản lý. Dữ liệu được chuẩn hóa có thể trở thành cơ sở để doanh nghiệp chứng minh quá trình sản xuất, nâng cao độ tin cậy với đối tác và người tiêu dùng. Tỉnh cũng đẩy mạnh ứng dụng mã số, mã vạch, tem QR và hệ thống truy xuất nhằm bảo vệ thương hiệu, nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm.

Thực tế hiện nay tỉnh Quảng Ninh có nhiều vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, với các sản phẩm chủ lực và sản phẩm OCOP đã từng bước tạo được chỗ đứng trên thị trường. Cùng với việc nâng cao chất lượng, một số cơ sở sản xuất cũng chú trọng minh bạch thông tin sản phẩm thông qua truy xuất nguồn gốc.

Tại vùng nguyên liệu trà hoa vàng của Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất nhập khẩu Quy Hoa, hơn 200 cây trà đã được gắn mã QR để phục vụ việc truy xuất. Nhà máy hàu Vân Đồn thuộc Công ty TNHH Đầu tư phát triển sản xuất Hạ Long cũng triển khai truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm hàu trong khoảng 3 năm qua.

Trong khi đó, Công ty CP Nước mắm Cái Rồng HCM lựa chọn tăng cường thông tin trên nhãn mác, bao bì để người tiêu dùng có thêm cơ sở nhận biết và tìm hiểu về sản phẩm nước mắm truyền thống Vân Đồn. Những cách làm khác nhau cho thấy truy xuất nguồn gốc đang dần được các cơ sở sản xuất xem là một phần trong quá trình minh bạch hóa sản phẩm, thay vì chỉ dừng ở yêu cầu về tem nhãn.

Trong bối cảnh yêu cầu của thị trường ngày càng cao, đặc biệt đối với hàng hóa tham gia chuỗi phân phối hiện đại và xuất khẩu, khả năng chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, quá trình sản xuất và lịch sử của từng lô hàng sẽ ngày càng quan trọng. Vì vậy, bài toán của Quảng Ninh không chỉ là mở rộng số lượng sản phẩm có mã QR, mà là nâng chất lượng dữ liệu phía sau mỗi mã. Khi dữ liệu được cập nhật đúng, đủ, sạch, sống, liên thông và đồng bộ, truy xuất nguồn gốc mới thực sự trở thành công cụ kiểm soát chất lượng, hỗ trợ quản lý nhà nước và tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đồng thời giúp hàng hóa có thêm cơ sở để tạo dựng niềm tin và bước vào những thị trường có yêu cầu ngày càng khắt khe.

An Dương