Một sản phẩm, nhiều nguồn bán: Truy xuất thế nào để tránh mua nhầm hàng không rõ nguồn gốc?

Đừng chỉ nhìn vào mã QR

Trên thị trường hiện nay, mã QR, mã vạch hay tem truy xuất xuất hiện ngày càng phổ biến trên bao bì sản phẩm. Chỉ với một chiếc điện thoại, người mua có thể tiếp cận thông tin được doanh nghiệp cung cấp. Tuy nhiên, việc sản phẩm có mã để quét không đồng nghĩa người mua đã có đầy đủ căn cứ để xác định nguồn gốc.

Điều quan trọng nằm ở thông tin phía sau mã truy xuất. Một hệ thống có giá trị cần giúp xác định được sản phẩm là gì, thuộc lô nào, do đơn vị nào sản xuất hoặc đưa ra thị trường và những thông tin liên quan đến quá trình lưu thông theo phạm vi áp dụng của hệ thống truy xuất.

Thông tư 02/2024/TT-BKHCN về quản lý truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quy định việc quản lý truy xuất nguồn gốc, trong đó đặt ra các yêu cầu đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc và dữ liệu truy xuất.

Cùng 1 sản phẩm nhưng được bán với nhiều mức giá khác nhau trên sàn thương mại điện tử, người tiêu dùng cần tìm hiểu trước khi mua.

Vì vậy, khi mua một sản phẩm có tem hoặc mã QR, người tiêu dùng không nên dừng lại ở thao tác “quét được”. Cần quan sát xem thông tin nhận được có phù hợp với sản phẩm thực tế hay không. Tên sản phẩm, thương hiệu, nhà sản xuất, đơn vị chịu trách nhiệm, số lô, ngày sản xuất hoặc các thông tin liên quan nếu được cung cấp phải có sự thống nhất với nhãn hàng hóa và thông tin mà người bán công bố.

Một dấu hiệu khác cũng cần lưu ý là sự bất nhất giữa sản phẩm và nơi bán. Chẳng hạn, người bán giới thiệu là hàng chính hãng nhưng không cung cấp được thông tin về đơn vị bán hàng, hóa đơn, chứng từ hoặc nguồn nhập khi người mua cần kiểm tra. Trong trường hợp này, mã QR trên bao bì cũng không thể thay thế cho việc kiểm tra các thông tin liên quan đến nguồn hàng.

Truy xuất cần đi cùng trách nhiệm người bán

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa cũng nhấn mạnh trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng đối với chất lượng và nguồn gốc hàng hóa. Luật quy định tổ chức, cá nhân bán hàng phải kiểm tra nguồn gốc hàng hóa, nhãn hàng hóa, dấu hợp chuẩn, dấu hợp quy và các tài liệu liên quan đến chất lượng hàng hóa; đồng thời phải thông tin trung thực về chất lượng và nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm, hàng hóa.

Đây là điểm đáng chú ý trong bối cảnh một sản phẩm có thể được phân phối qua nhiều tầng trung gian. Cùng một mẫu hàng có thể xuất hiện trên website của doanh nghiệp, cửa hàng truyền thống, sàn thương mại điện tử hay tài khoản bán hàng trên mạng xã hội. Nhưng việc một người bán khác nhau cùng rao bán một sản phẩm không có nghĩa nguồn hàng của họ đương nhiên giống nhau.

Đối với người mua, cách kiểm tra thực tế vì thế nên bắt đầu từ chính sản phẩm thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu của người bán. Có thể đối chiếu tên hàng, thông tin nhà sản xuất hoặc đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ, số lô, thời hạn sử dụng, nhãn phụ đối với hàng nhập khẩu và các thông tin liên quan khác trên bao bì.

Nếu sản phẩm có hệ thống truy xuất, người mua có thể sử dụng mã được cung cấp để kiểm tra. Khi kết quả truy xuất không hiển thị, thông tin quá sơ sài hoặc không trùng khớp với hàng hóa đang cầm trên tay, đó là cơ sở để người mua thận trọng hơn, yêu cầu người bán giải thích hoặc lựa chọn sản phẩm khác.

Đáng chú ý, truy xuất nguồn gốc không phải lúc nào cũng được áp dụng theo một cách giống nhau cho mọi sản phẩm. Ngoài quy định chung về quản lý truy xuất nguồn gốc, một số lĩnh vực có quy định chuyên ngành.

Điều này cho thấy người tiêu dùng không nên hiểu đơn giản rằng cứ có QR là hàng hóa đã được “chứng minh” an toàn, chính hãng hay có nguồn gốc rõ ràng. QR chỉ là một công cụ để tiếp cận dữ liệu; giá trị của việc truy xuất nằm ở tính đầy đủ, phù hợp và khả năng đối chiếu của những dữ liệu đó.

Trong môi trường bán hàng đa kênh, việc kiểm tra nguồn gốc vì thế cần được thực hiện ở nhiều lớp. Người mua có thể bắt đầu từ nhãn hàng hóa, thông tin của nhà sản xuất hoặc đơn vị chịu trách nhiệm, sau đó kiểm tra thông tin truy xuất nếu có và cuối cùng đối chiếu với thông tin do người bán cung cấp.

Với những mặt hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe, an toàn điện, thực phẩm, đồ dùng trẻ em hoặc các sản phẩm có yêu cầu quản lý đặc thù, việc kiểm tra càng cần thận trọng. Một mức giá thấp hay lời quảng cáo hấp dẫn không thể thay thế cho thông tin về nguồn gốc và trách nhiệm của đơn vị đưa hàng ra thị trường.

Khi hàng hóa ngày càng được bán qua nhiều kênh, khoảng cách từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng cũng có thể dài hơn. Truy xuất nguồn gốc vì vậy trở thành mắt xích giúp kết nối sản phẩm với thông tin phía sau nó. Nhưng để công cụ này thực sự phát huy hiệu quả, thông tin phải minh bạch và có khả năng kiểm chứng, còn người mua cũng cần hình thành thói quen kiểm tra thay vì chỉ nhìn vào hình thức bên ngoài hay một mã QR trên bao bì.

Hùng Anh