Muốn nâng cao năng lực công nghệ, phải chuyển từ ‘tiếp nhận’ sang ‘tham gia trực tiếp’

Chia sẻ tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026, nhiều chuyên gia từ doanh nghiệp FDI, tổ chức hỗ trợ đã đóng góp cách xây dựng năng lực công nghệ trong nước và biến tri thức thành sản phẩm.

Ông Christopher Nguyễn - đồng sáng lập, Giám đốc điều hành Công ty Aitomatic.

Ông Christopher Nguyễn - đồng sáng lập, Giám đốc điều hành Công ty Aitomatic đã gợi ý về cách kết nối để nhân lực và doanh nghiệp Việt Nam tham gia các dự án công nghệ toàn cầu.

Chuyên gia lấy dẫn chứng câu chuyện SemiKong - mô hình AI chuyên dụng cho ngành bán dẫn do Aitomatic, Tokyo Electron và FPT Software cùng phát triển. Một doanh nghiệp Việt Nam có mặt trong quá trình cùng phát triển nền tảng công nghệ phục vụ ngành công nghiệp toàn cầu.

Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ là tên đối tác mà là cách họ cùng làm việc. Tri thức được trao đổi ngay trong quá trình giải quyết vấn đề; đội ngũ kỹ thuật không chỉ tiếp nhận kết quả cuối cùng mà tham gia vào cách kết quả đó được tạo ra. Đó là cách cộng đồng chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài có thể đóng góp thiết thực.

Ông Christopher Nguyễn cho rằng, từ kinh nghiệm của SemiKong, một dự án đồng phát triển cần ít nhất bốn điều kiện: Thứ nhất, bài toán phải có chủ thể sử dụng rõ ràng. Thứ hai, doanh nghiệp trong nước phải có đội ngũ kỹ thuật tham gia trực tiếp, không chỉ đứng ngoài tiếp nhận. Thứ ba, các bên cần thống nhất ngay từ đầu về dữ liệu, quyền đối với kết quả và cách chia sẻ lợi ích. Thứ tư, công nghệ phải có môi trường để thử nghiệm và cải tiến qua nhiều vòng.

Chuyên gia nhận định, các chương trình kết nối trí thức Việt Nam ở nước ngoài cần được đo bằng kết quả cụ thể như: sau một cuộc gặp có bao nhiêu nhóm bắt đầu cùng làm việc; sau một chương trình có bao nhiêu vấn đề được giải quyết; sau một dự án có thêm năng lực nào được hình thành tại Việt Nam. Khi doanh nghiệp và kỹ sư trong nước có thể tiếp tục vận hành, phát triển và cải tiến công nghệ, dòng chảy tri thức mới thực sự tạo ra giá trị cho đất nước.

Tổng giám đốc Samsung Việt Nam Na Ki Hong.

Tổng giám đốc Samsung Việt Nam Na Ki Hong cho rằng, nếu chú trọng đến với mục tiêu tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ của Việt Nam, quy mô của các doanh nghiệp FDI không chỉ thể hiện qua sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu, “quan trọng hơn là sau khi một sản phẩm rời dây chuyền có thêm bao nhiêu kỹ sư tham gia tạo ra sản phẩm, bao nhiêu doanh nghiệp đủ năng lực trở thành nhà cung ứng”.

Ông Na Ki Hong dẫn câu chuyện Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Samsung Việt Nam tham gia phát triển phần mềm cho 3 thế hệ Samsung Galaxy S mới nhất. Ở thế hệ S24, tiếng Việt là một trong 13 ngôn ngữ đầu tiên được hỗ trợ khi hãng ra mắt AI tích hợp trên thiết bị. Kỹ sư Việt tiếp tục tham gia cải tiến các tính năng hiểu bối cảnh và đề xuất hành động trên Galaxy S25 và S26.

Hãng cũng thực hiện chương trình nâng cao năng lực và công nghệ của các doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng. Đến nay dự án tư vấn phát triển Nhà máy thông minh do Samsung phối hợp với Bộ Công Thương và các địa phương triển khai đã hỗ trợ 91 doanh nghiệp.

Tại một doanh nghiệp nhựa ở Bắc Ninh, dự án nâng cấp đã giúp tỷ lệ hoàn thành kế hoạch tăng từ 80% lên 92%, trong khi tỷ lệ lỗi giảm từ 12% xuống còn 0,5% và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng toàn cầu, theo ông Na Ki Hong. Ông cho biết, Samsung muốn biến quy mô hiện diện thành cơ hội để kỹ sư, doanh nghiệp trong nước giải quyết các bài toán R&D và đưa kết quả ra toàn cầu, hình thành năng lực công nghệ tại Việt Nam.

Ông Edward Lim, Giám đốc phụ trách BLOCK71 tại Việt Nam, thuộc NUSX - Đại học Quốc gia Singapore.

Cũng chia sẻ tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026, ông Edward Lim, Giám đốc phụ trách BLOCK71 tại Việt Nam, thuộc NUSX - Đại học Quốc gia Singapore, dẫn câu chuyện tăng trưởng của Singapore được xây dựng qua nhiều thập kỷ. Singapore đầu tư vào nhân tài và trải nghiệm quốc tế; thu hút các tập đoàn toàn cầu, đồng thời phát triển năng lực và mạng lưới nhà cung cấp chất lượng trong nước xung quanh họ. Từ đó, Singapore từng bước chuyển sang các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn trong sản xuất, nghiên cứu và công nghệ.

Chuyên gia cho biết, để biến tri thức thành sản phẩm, Singapore duy trì đầu tư công cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp ở mức khoảng 1% GDP. Nguồn vốn này đi theo toàn bộ hành trình của công nghệ, từ khâu hình thành đến khi ra thị trường, giúp giảm thiểu rủi ro ở từng giai đoạn.

Ông Edward Lim cũng nêu ví dụ thành công điển hình của startup công nghệ sinh học Forte Biotech, do 2 cựu sinh viên NUS, trong đó có 1 người Việt Nam, thành lập.

Thông qua chương trình quốc gia về phát triển năng lực khởi nghiệp trong cộng đồng nhà nghiên cứu (National GRIP), nghiên cứu của họ đã được phát triển dựa trên bằng sáng chế được cấp phép của NUS, nhận vốn hỗ trợ của NUS và mang giải pháp này tới Việt Nam để cung cấp các giải pháp xét nghiệm nhanh và chẩn đoán bệnh thủy sản (đặc biệt là bệnh ở tôm) trực tiếp tại ao nuôi, giúp hỗ trợ người nuôi tôm thoát khỏi cảnh mất vụ.

Từ những câu chuyện trên có thể thấy, xây dựng năng lực công nghệ trong nước không chỉ nằm ở việc tiếp nhận công nghệ hay thu hút các dự án đầu tư, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để người Việt Nam trực tiếp tham gia vào quá trình nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và thương mại hóa. Khi doanh nghiệp trong nước từng bước trở thành một phần của chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, đội ngũ kỹ sư làm chủ công nghệ và các kết quả nghiên cứu được đưa vào sản xuất, tri thức mới thực sự chuyển hóa thành năng lực và giá trị kinh tế.

Đây cũng là hướng đi để Việt Nam từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo nền tảng cho quá trình tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Thanh Tùng