Nâng chuẩn OCOP để gia tăng chất lượng và sức cạnh tranh sản phẩm

Chuẩn hóa tiêu chí nâng tầm chất lượng sản phẩm OCOP

Bước sang giai đoạn phát triển mới, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đang được định hướng theo chiều sâu, lấy chất lượng làm nền tảng thay vì tập trung mở rộng số lượng sản phẩm. Việc ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá mới theo Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg được xem là bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa chất lượng sản phẩm, tăng cường tính minh bạch và tạo điều kiện để sản phẩm OCOP tham gia sâu hơn vào chuỗi phân phối hiện đại cũng như thị trường quốc tế.

Theo quy định có hiệu lực từ ngày 22/5/2026, sản phẩm OCOP phải là những sản phẩm đặc sản, đặc sắc mang bản sắc địa phương, được sản xuất theo tiêu chuẩn về chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và thực hiện trách nhiệm xã hội. Hệ thống đánh giá cũng được chuẩn hóa với thang điểm tối đa 100 điểm, tập trung vào ba nhóm tiêu chí gồm sức mạnh cộng đồng, khả năng tiếp thị và chất lượng sản phẩm.

Một điểm mới đáng chú ý là cơ chế hậu kiểm được siết chặt. Giấy chứng nhận OCOP chỉ có thời hạn 36 tháng và các chủ thể phải thực hiện đánh giá lại nếu muốn tiếp tục sử dụng chứng nhận. Những trường hợp gian lận hồ sơ, vi phạm quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ hoặc không còn duy trì hoạt động sản xuất sẽ bị thu hồi chứng nhận.

Những quy định này cho thấy OCOP không còn đơn thuần là một danh hiệu mà đã trở thành thước đo về chất lượng sản phẩm, năng lực quản trị, khả năng duy trì tiêu chuẩn và uy tín thương hiệu của các chủ thể tham gia chương trình.

Thực tế cho thấy, việc đạt chứng nhận OCOP đã mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất. Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Nhiều sản phẩm sau khi được công nhận đã nâng cao khả năng tiêu thụ, gia tăng giá trị và tạo dựng niềm tin đối với người tiêu dùng.

Các sản phẩm OCOP được giới thiệu tới người tiêu dùng tại Hà Nội.

Đổi mới công nghệ, xây dựng thương hiệu để nâng cao năng lực cạnh tranh

Cùng với việc chuẩn hóa tiêu chí đánh giá, nhiều địa phương đang chuyển trọng tâm phát triển OCOP từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng, ứng dụng khoa học công nghệ và xây dựng thương hiệu.

Quảng Ninh là một trong những địa phương tiêu biểu khi hiện có 16 sản phẩm OCOP đạt 5 sao cấp quốc gia. Nhiều sản phẩm như trà hoa vàng Ba Chẽ, ba kích tím, miến dong Bình Liêu, chả mực Hạ Long hay gà Tiên Yên đã xây dựng được thương hiệu và chỗ đứng trên thị trường.

Theo ông Nịnh Văn Trắng, Giám đốc Công ty Cổ phần Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh, để đạt OCOP 5 sao, doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu, chế biến đến truy xuất nguồn gốc. Việc đầu tư công nghệ, chuẩn hóa quy trình sản xuất và liên tục cải tiến sản phẩm là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp duy trì chất lượng và sức cạnh tranh.

Theo kế hoạch năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu có thêm ít nhất 30 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên; đồng thời bảo đảm 100% sản phẩm được dán tem truy xuất nguồn gốc và 70% sản phẩm từ 3 sao trở lên được đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Không chỉ Quảng Ninh, nhiều địa phương cũng đang phát triển OCOP theo hướng nâng cao giá trị thay vì số lượng. Hà Nội tiếp tục dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm OCOP và đặt mục tiêu trong năm 2026 có khoảng 300 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có ít nhất 20 sản phẩm tiềm năng được đề xuất đánh giá 5 sao cấp quốc gia.

Một trong những điển hình là sản phẩm miến dong Dương Kiên. Sau khi tham gia chương trình OCOP, doanh nghiệp đã đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng vùng nguyên liệu và chuẩn hóa quy trình sản xuất nhằm đáp ứng các yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Theo ông Dương Đình Khôi, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại và Xuất nhập khẩu Dương Kiên, việc đạt OCOP 5 sao không chỉ khẳng định chất lượng sản phẩm mà còn mở ra cơ hội đưa sản phẩm tiếp cận nhiều thị trường quốc tế. Hiện sản phẩm của doanh nghiệp đã có mặt tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

Bên cạnh doanh nghiệp, các hợp tác xã cũng chủ động tận dụng chương trình OCOP để phát triển sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế. Đại diện Hợp tác xã Hà Nội Xanh cho biết đơn vị tập trung phát triển các sản phẩm nông nghiệp an toàn, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc, đồng thời hướng tới khai thác thị trường Halal - thị trường giàu tiềm năng với các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.

Điểm đáng chú ý là nhiều địa phương hiện không còn đặt mục tiêu gia tăng số lượng sản phẩm OCOP bằng mọi giá mà tập trung hoàn thiện hồ sơ pháp lý, chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu. Đây được xem là nền tảng để sản phẩm có thể tham gia hiệu quả vào các hệ thống phân phối hiện đại cũng như đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, OCOP đang từng bước trở thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua tiêu chuẩn hóa sản xuất, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và xúc tiến thương mại. Để tiếp tục nâng tầm thương hiệu OCOP, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như phát triển vùng nguyên liệu đặc trưng, xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến, hỗ trợ đổi mới công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và mở rộng hoạt động xúc tiến thương mại trong nước và quốc tế.

Song song với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số quốc gia về OCOP và đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng, tăng cường tính minh bạch và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Việc chuyển mạnh từ phát triển theo số lượng sang nâng cao chất lượng đang mở ra giai đoạn phát triển mới cho Chương trình OCOP. Khi tiêu chuẩn được nâng lên, quản trị chất lượng được siết chặt và hoạt động đổi mới công nghệ được thúc đẩy, OCOP không chỉ góp phần gia tăng giá trị cho nông sản và sản phẩm đặc trưng địa phương mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, đưa ngày càng nhiều sản phẩm Việt Nam chinh phục thị trường trong nước và quốc tế.

Hiền Anh