Người bán online có thể vướng kiện tụng vì làm lộ dữ liệu khách hàng

Sáng 24/7, Sở Công Thương TP.HCM phối hợp Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Sở Văn hóa và Thể thao TP cùng các cơ quan liên quan tổ chức Hội nghị triển khai Luật Thương mại điện tử và các quy định liên quan, với chủ đề “Xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử an toàn, minh bạch”.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục mở rộng, góp phần thúc đẩy kinh tế số nhưng cũng kéo theo nhiều vấn đề như hàng giả, quảng cáo sai sự thật, gian lận thương mại, lừa đảo và mua bán trái phép dữ liệu cá nhân.

Theo các chuyên gia, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là xử lý từng người bán vi phạm mà phải xác định rõ trách nhiệm của toàn bộ các bên tham gia, từ doanh nghiệp, chủ nền tảng đến người livestream, KOL và KOC.

Ông Bùi Tá Hoàng Vũ - Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM. (Ảnh: Kim Thoa)

Đăng ảnh đơn hàng cũng có thể vi phạm pháp luật

Chia sẻ tại hội nghị, Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP.HCM (PA05), cảnh báo 3 nhóm rủi ro mà doanh nghiệp, người bán hàng và nhà sáng tạo nội dung dễ gặp phải. Đó là vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân; chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đăng ký, kê khai và nộp thuế; nguy cơ bị các đối tượng mạo danh fanpage, website hoặc thương hiệu để lừa đảo khách hàng.

Trong đó, bảo vệ dữ liệu khách hàng được đánh giá là vấn đề đáng lưu ý. Khi bán hàng online, người kinh doanh thường thu thập nhiều thông tin như họ tên, số điện thoại, địa chỉ giao hàng, lịch sử mua sắm, nội dung đơn hàng và phương thức thanh toán.

Không ít người cho rằng dữ liệu được thu thập trong quá trình bán hàng thuộc quyền sử dụng của mình. Vì vậy, họ có thể tự ý chuyển danh sách khách hàng cho đối tác quảng cáo hoặc đăng hình ảnh đơn hàng, phản hồi của người mua lên mạng xã hội mà không che thông tin định danh.

Theo Thượng tá Hồ Thọ Hải, hành vi này thường xuất hiện ở những người bán nhỏ lẻ muốn dùng hình ảnh đơn hàng để tạo uy tín. Tuy nhiên, việc công khai tên, địa chỉ, số điện thoại của khách hàng có thể vô tình đẩy người bán vào nguy cơ vi phạm quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Pháp luật quy định việc thu thập, lưu trữ, sử dụng và chia sẻ dữ liệu phải đúng mục đích, đúng phạm vi và có căn cứ phù hợp. Doanh nghiệp không được mặc nhiên sử dụng thông tin khách hàng cho mục đích khác chỉ vì dữ liệu được thu thập trong quá trình kinh doanh.

Khi đã tiếp nhận dữ liệu, người kinh doanh phải áp dụng các biện pháp bảo mật, phân quyền truy cập và kiểm soát nhân viên được tiếp cận thông tin. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh phải bảo đảm an toàn, an ninh thông tin của khách hàng, kể cả trong trường hợp thuê bên thứ ba xử lý dữ liệu.

Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP.HCM (PA05). (Ảnh: Kim Thoa)

Đáng chú ý, nếu doanh nghiệp không áp dụng đầy đủ biện pháp bảo vệ, để dữ liệu bị rò rỉ và sau đó bị các đối tượng lợi dụng để lừa đảo, người bị thiệt hại có thể khởi kiện yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật dân sự.

Dữ liệu bị lộ còn có thể trở thành “nguyên liệu” để tội phạm xây dựng các kịch bản lừa đảo sát với từng nạn nhân. Từ tên người mua, địa chỉ và thông tin đơn hàng, đối tượng có thể giả danh nhân viên sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển hoặc doanh nghiệp, sau đó yêu cầu khách hàng chuyển tiền, truy cập đường link giả hay cài đặt ứng dụng độc hại.

Bên cạnh dữ liệu cá nhân, cơ quan công an cũng cảnh báo rủi ro về nghĩa vụ thuế. Nhiều trường hợp bị điều tra không phải do kinh doanh hàng hóa bất hợp pháp mà vì có hoạt động bán hàng ổn định, doanh thu lớn nhưng chưa kê khai hoặc cố tình không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Do đó, người bán cần rà soát doanh thu từ tất cả các nguồn, bao gồm bán hàng trên sàn, mạng xã hội, livestream, tiếp thị liên kết, quảng cáo và hoa hồng từ nền tảng. Việc nhận tiền qua tài khoản cá nhân hay nhiều ví điện tử không đồng nghĩa với việc được miễn kê khai.

Siết trách nhiệm nền tảng và KOL/KOC

Một nội dung trọng tâm khác tại hội nghị là các quy định mới nhằm nâng cao trách nhiệm của nền tảng thương mại điện tử và người quảng cáo trên môi trường số.

Theo nội dung được phổ biến, Luật Thương mại điện tử hướng đến 3 mục tiêu gồm bảo vệ người tiêu dùng, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy thị trường phát triển bền vững.

Các nền tảng phải công khai tiêu chí ưu tiên hiển thị và thuật toán sắp xếp sản phẩm. Quy định này giúp người mua nhận biết sản phẩm được đề xuất do phù hợp với nhu cầu hay do người bán trả phí để xuất hiện ở vị trí nổi bật.

Đối với hoạt động livestream bán hàng, nền tảng phải tăng cường xác thực danh tính người bán và kiểm soát nội dung. Thông tin vi phạm phải được gỡ bỏ trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu của cơ quan chức năng. Các nền tảng xuyên biên giới hoạt động tại Việt Nam cũng phải đáp ứng thêm điều kiện nhằm bảo đảm trách nhiệm đối với người tiêu dùng trong nước.

Những quy định trên cho thấy sàn thương mại điện tử không thể chỉ coi mình là đơn vị cung cấp không gian cho người bán. Khi nền tảng kiểm soát tài khoản, quảng cáo, thuật toán hiển thị và khả năng tiếp cận khách hàng, trách nhiệm pháp lý cũng phải được xác định tương ứng.

Trách nhiệm của KOL, KOC và người livestream cũng được đặt ra rõ hơn. Theo quy định mới về quảng cáo, nội dung quảng bá trên mạng xã hội và nền tảng số phải được nhận diện, phân biệt với nội dung thông thường.

KOL, KOC phải xác minh nguồn gốc sản phẩm, công khai nội dung được tài trợ hoặc quảng cáo và chịu trách nhiệm nếu đưa ra thông tin sai sự thật, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Doanh nghiệp thuê quảng cáo cũng phải kiểm soát tính pháp lý của sản phẩm và nội dung do người có ảnh hưởng đăng tải.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 nghiêm cấm việc không công khai việc tài trợ cho người có ảnh hưởng để sử dụng hình ảnh, lời khuyên hoặc khuyến nghị nhằm thúc đẩy người tiêu dùng mua hàng. Như vậy, việc KOL hoặc KOC sử dụng những cách diễn đạt như “trải nghiệm thật”, “tự mua sản phẩm” hay “không phải quảng cáo” không đủ để loại trừ trách nhiệm nếu người này thực tế nhận tiền, hoa hồng, quà tặng hoặc lợi ích khác.

Theo Công an TP.HCM, phần lớn rủi ro trong hoạt động thương mại điện tử có thể xuất phát từ việc người bán chưa hiểu đầy đủ quy định hoặc chưa kịp điều chỉnh phương thức kinh doanh. Tuy nhiên, thiếu hiểu biết pháp luật không phải là căn cứ để miễn trách nhiệm.

Kim Thoa