Cảnh báo nguy cơ mất an toàn thực phẩm, ô nhiễm môi trường từ cơ sở giết mổ nhỏ lẻ tại Hà Nội

Hoạt động giết mổ nhỏ lẻ trong khu dân cư từ lâu đã trở thành một “điểm nghẽn” trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm và kiểm soát dịch bệnh tại Hà Nội. Dù đã có nhiều chủ trương siết chặt quản lý, thực tế cho thấy mô hình này vẫn tồn tại phổ biến, đan xen với các cơ sở giết mổ tập trung, tạo nên bức tranh nhiều tầng nấc và khó kiểm soát.

Theo rà soát của cơ quan chuyên môn, toàn thành phố hiện có hàng trăm cơ sở giết mổ nhỏ lẻ phân tán trong khu dân cư, bên cạnh 80 cơ sở giết mổ tập trung tạm thời và 27 cơ sở giết mổ công nghiệp. Sự tồn tại song song này phản ánh rõ quá trình chuyển đổi chưa đồng đều giữa các địa phương.

Tại nhiều khu vực, hoạt động giết mổ vẫn diễn ra ngay trong chợ dân sinh hoặc hộ gia đình, với điều kiện vệ sinh hạn chế. Đây là nguy cơ tiềm ẩn đối với an toàn thực phẩm, đồng thời làm gia tăng rủi ro lây lan dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm. Ngoài ra, vấn đề ô nhiễm môi trường từ nước thải, chất thải chưa qua xử lý cũng đang gây áp lực lên hạ tầng đô thị và đời sống người dân.

Thực tế triển khai tại cơ sở cho thấy mức độ chuyển đổi có sự chênh lệch đáng kể. Có địa phương đã hình thành các cơ sở giết mổ quy mô lớn, từng bước thay thế mô hình nhỏ lẻ. Tuy nhiên, không ít nơi vẫn gặp khó khăn trong quy hoạch quỹ đất, bố trí hạ tầng và tạo sự đồng thuận từ người dân.

Tình trạng giết mổ động vật nhỏ lẻ tiềm ẩn nhiều nguy cơ an toàn thực phẩm. Ảnh: VGP/TT

Điển hình như tại một số xã ngoại thành, dù đã có cơ sở giết mổ tập trung hoạt động với công suất lớn, nhưng các điểm giết mổ nhỏ lẻ vẫn tồn tại song song. Nguyên nhân không chỉ đến từ thói quen lâu năm mà còn liên quan đến chi phí, khoảng cách vận chuyển và sự tiện lợi trong tiêu thụ.

Ở những địa bàn có số lượng cơ sở nhỏ lẻ lớn, việc giảm dần số lượng này cần một lộ trình dài hơi. Việc chuyển đổi không chỉ là câu chuyện “đóng – mở” cơ sở, mà còn liên quan đến sinh kế của nhiều hộ dân. Nếu không có giải pháp đồng bộ, nguy cơ phát sinh hoạt động giết mổ tự phát vẫn có thể xảy ra.

Một số địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch theo từng giai đoạn để chấm dứt hoạt động giết mổ nhỏ lẻ trong khu dân cư, đồng thời duy trì kiểm soát điều kiện vệ sinh trong thời gian chuyển tiếp. Bên cạnh đó, đề xuất quy hoạch các khu giết mổ tập trung với quy mô lớn đang được xem là hướng đi căn cơ, nhằm tạo không gian thay thế phù hợp.

Tuy nhiên, bài toán hạ tầng vẫn là thách thức lớn. Không phải địa phương nào cũng có sẵn quỹ đất để xây dựng cơ sở tập trung, đặc biệt là các khu vực đông dân cư. Việc đầu tư các khu giết mổ công nghiệp đòi hỏi nguồn lực lớn, trong khi khả năng thu hút doanh nghiệp tham gia còn hạn chế nếu thiếu cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Ở góc độ khác, yêu cầu về kỹ thuật và nhân lực cũng đặt ra nhiều vấn đề. Để vận hành hiệu quả các cơ sở giết mổ tập trung, cần đội ngũ cán bộ thú y được đào tạo bài bản, cùng với quy trình kiểm soát chặt chẽ từ khâu giết mổ đến tiêu thụ. Đây là yếu tố mà nhiều địa phương cho rằng cần được tăng cường trong thời gian tới.

Theo ông Đỗ Quốc Phấn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, việc rà soát, thống kê toàn bộ hệ thống giết mổ là bước đi quan trọng nhằm xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp. Danh sách các cơ sở giết mổ tập trung đã được tổng hợp từ đề xuất của cấp xã, tạo nền tảng ban đầu để thay thế dần mô hình nhỏ lẻ.

Trong khi đó, ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho rằng các địa phương cần tiếp tục hoàn thiện kế hoạch, đặc biệt là lộ trình chấm dứt hoạt động của các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ. Đồng thời, việc đưa các cơ sở giết mổ tập trung vào vận hành hiệu quả cần được đẩy nhanh để tạo sự thay thế thực chất.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của công tác kiểm tra, giám sát tại các chợ – nơi tiêu thụ chính các sản phẩm động vật. Việc kiểm soát nguồn gốc, điều kiện vệ sinh và xử lý vi phạm cần được thực hiện thường xuyên, qua đó tạo chuyển biến rõ rệt trong thị trường.

Bên cạnh các giải pháp quản lý, yếu tố nhận thức của người tiêu dùng cũng được xem là “chìa khóa”. Khi người dân ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát, thị trường sẽ tự điều chỉnh, góp phần thu hẹp dần hoạt động giết mổ nhỏ lẻ.

Nhìn tổng thể, việc tổ chức lại hoạt động giết mổ không chỉ nhằm giải quyết vấn đề an toàn thực phẩm trước mắt, mà còn gắn với mục tiêu tái cấu trúc ngành chăn nuôi theo hướng hiện đại và bền vững. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân.

Dù còn nhiều khó khăn, nhưng với lộ trình phù hợp và các giải pháp đồng bộ, việc hình thành hệ thống giết mổ tập trung, thay thế dần mô hình nhỏ lẻ hoàn toàn có thể đạt được. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới phát triển nông nghiệp đô thị bền vững trong những năm tới.

An Dương (T/h)