Nhà máy số: Lời giải cho bài toán năng suất doanh nghiệp

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, áp lực nâng cao năng suất trở thành bài toán sống còn với doanh nghiệp sản xuất Việt Nam. Tuy nhiên, thay vì tiếp tục mở rộng quy mô lao động như trước đây, nhiều doanh nghiệp bắt đầu tìm kiếm dư địa tăng trưởng thông qua chuyển đổi số và mô hình nhà máy thông minh.

Thực tế cho thấy, không ít nhà máy hiện vận hành theo mô hình truyền thống, phụ thuộc lớn vào lao động thủ công và cơ chế bảo trì phản ứng, tức chỉ sửa chữa khi thiết bị gặp sự cố. Điều này khiến chi phí sản xuất tăng cao, thời gian dừng máy kéo dài và hiệu quả khai thác thiết bị chưa được tối ưu.

Theo ông Lâm Quang Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam, đây chính là “điểm nghẽn” lớn của nhiều doanh nghiệp sản xuất hiện nay. Ông cho rằng chuyển đổi số đang trở thành công cụ “bình đẳng hóa” năng lực sản xuất giữa các doanh nghiệp. Nếu biết ứng dụng công nghệ đúng vào các khâu gây lãng phí lớn nhất trong vận hành, một nhà máy chỉ khoảng 200 công nhân vẫn có thể đạt năng suất và chất lượng tương đương mô hình sử dụng tới 2.000 lao động.

Theo ông Nam, điều quan trọng không nằm ở đầu tư thật lớn ngay từ đầu, mà là xác định đúng bài toán cần giải quyết và triển khai theo lộ trình phù hợp. Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cách tiếp cận này giúp giảm áp lực vốn đầu tư nhưng vẫn tạo ra hiệu quả rõ rệt về năng suất.

Nhà máy chế biến sâu của Tập đoàn Nguyên liệu Á Châu ứng dụng công nghệ và trang thiết bị tiên tiến, hiện đại.

Ở góc độ quản lý và phát triển hệ sinh thái số, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.Hồ Chí Minh nhận định, chuyển đổi số hiện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nếu doanh nghiệp muốn tối ưu vận hành và phát triển bền vững.

Theo bà Quyên, Thành phố Hồ Chí Minh hiện đã hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với gần 30.000 doanh nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông, chiếm khoảng 40% số lượng doanh nghiệp của cả nước. Đây được xem là nền tảng quan trọng thúc đẩy quá trình số hóa trong lĩnh vực sản xuất. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý khi nhà máy ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu và hệ thống số, doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm tới vấn đề bảo mật nhà máy và an toàn dữ liệu công nghiệp nhằm bảo đảm hoạt động sản xuất ổn định, liên tục.

Trong xu hướng chuyển đổi đó, AI, robot và dữ liệu thời gian thực đang trở thành những công cụ cốt lõi giúp doanh nghiệp nâng hiệu quả vận hành.

Ông Phùng Tú Minh, chuyên gia kỹ thuật cấp cao của ABB Robotics cho biết, phần mềm hỗ trợ AI hiện giúp robot gắp vật thể đạt độ tin cậy trên 99,5%, trong khi robot tháo dỡ pallet đạt độ chính xác hơn 99%. 

Đáng chú ý, công nghệ điều hướng VSLAM kết hợp AI dành cho robot tự hành (AMR) hiện chỉ có sai số khoảng ±5mm, kể cả trong điều kiện sàn nhà xưởng trơn trượt hoặc thiếu sáng. Theo ông Minh, điều này giúp gia tăng đáng kể hiệu quả hậu cần nội bộ và giảm phụ thuộc vào lao động thủ công trong nhà máy.

Không chỉ ở khâu vận hành sản xuất, dữ liệu còn đang thay đổi cách doanh nghiệp quản lý tài sản và bảo trì thiết bị. Ông Trương Văn Hải, chuyên gia chuyển đổi số tại Luvina Software cho biết hiện vẫn có tới 58% doanh nghiệp duy trì mô hình bảo trì phản ứng, tức chỉ sửa chữa khi máy móc gặp sự cố.

Theo ông Hải, doanh nghiệp cần sớm chuyển sang mô hình bảo trì dự đoán nhằm tối ưu vòng đời thiết bị và giảm thời gian dừng máy ngoài kế hoạch. Để thực hiện điều này, việc tích hợp dữ liệu từ cảm biến OT cùng hệ thống công nghệ thông tin được xem là yếu tố then chốt giúp nâng cao mức độ trưởng thành trong quản lý sản xuất.

Ở góc độ giải pháp công nghệ, ông Khương Anh Dũng, Phó Giám đốc Bosch Global Software Technologies cho biết, số hóa nhà máy có thể giúp doanh nghiệp giảm khoảng 25% chi phí bảo trì, tăng năng suất từ 5-10% và nâng khả năng sẵn sàng của máy móc thêm 15%.

Theo ông Dũng, trong lĩnh vực kho vận, các giải pháp dữ liệu còn giúp tăng 25% khả năng hiển thị tồn kho theo thời gian thực và giảm khoảng 5% chi phí lưu kho. Điều này cho phép doanh nghiệp hoạch định nguồn lực chính xác hơn, hạn chế tồn kho dư thừa và nâng khả năng phản ứng với biến động thị trường.

Trong khi đó, ông Nguyễn Vũ Linh, CEO của ORIS Solutions cho rằng một trong những rào cản lớn hiện nay là tình trạng dữ liệu phân tán giữa các phòng ban, khiến quá trình điều hành thiếu đồng bộ. Theo ông Linh, việc thay thế quy trình thủ công bằng hệ thống quản trị liên thông dữ liệu giúp doanh nghiệp giảm tới 67% thời gian đóng sổ tài chính và tăng 50% vòng quay hàng tồn kho. Nhờ dữ liệu thời gian thực, doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định nhanh hơn và tối ưu hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Các chuyên gia nhận định, chuyển đổi số trong sản xuất không chỉ là cuộc đua đầu tư công nghệ mà còn là quá trình thay đổi tư duy quản trị và xây dựng văn hóa vận hành dựa trên dữ liệu. Trong bối cảnh các lợi thế truyền thống dần suy giảm, mô hình nhà máy thông minh đang trở thành chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng năng suất, tối ưu chi phí và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiền Anh