Nông nghiệp đô thị xanh: Động lực nâng cao năng suất và giá trị sản xuất

Quá trình đô thị hóa khiến quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, buộc các địa phương phải chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiệu quả hơn. Thay vì sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, nhiều mô hình nông nghiệp đô thị đang chuyển mạnh sang ứng dụng công nghệ cao, quản lý sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng và gia tăng giá trị trên từng đơn vị diện tích.

Tại Hà Nội, nhiều mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Tiêu biểu là mô hình sản xuất nấm của Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Kinoko Thanh Cao tại xã Hương Sơn. Doanh nghiệp đã đầu tư gần 70 tỷ đồng xây dựng dây chuyền sản xuất khép kín theo công nghệ Nhật Bản trên diện tích khoảng 3ha. Toàn bộ quy trình từ phòng cấy, phòng ươm, khu nuôi trồng đến đóng gói đều được vận hành bằng hệ thống tự động, bảo đảm môi trường vô trùng và đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm.

Mô hình trồng nho hạ đen đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Nhờ ứng dụng công nghệ hiện đại, doanh nghiệp có thể kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa năng suất. Bà Dương Thị Thu Huệ, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Kinoko Thanh Cao cho biết, với diện tích trồng nấm khoảng 3.000m² cùng hệ thống thiết bị đồng bộ, mỗi ngày doanh nghiệp cung cấp ra thị trường khoảng 3 tấn nấm, trong đó nấm kim châm chiếm khoảng 95% sản lượng. Sản phẩm được đánh giá cao về chất lượng và độ an toàn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đồng thời tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương.

Cùng với các doanh nghiệp, Hà Nội cũng thúc đẩy phát triển các vùng sản xuất tập trung và khuyến khích hợp tác xã đầu tư nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới thông minh. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có 406 mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trong đó trồng trọt chiếm 262 mô hình, chăn nuôi 119 mô hình và thủy sản 25 mô hình. Giá trị sản phẩm từ các mô hình này chiếm khoảng 40% tổng giá trị sản xuất của ngành nông nghiệp thành phố, cho thấy khoa học công nghệ đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy nâng cao năng suất và giá trị gia tăng.

Bên cạnh đó, Hà Nội cũng phát triển các mô hình nông nghiệp đa giá trị, kết hợp sản xuất nông sản với du lịch trải nghiệm nhằm gia tăng hiệu quả kinh tế. Tại xã Hưng Đạo, Hợp tác xã nông nghiệp Xứ Đoài đã triển khai mô hình trồng nho hạ đen và nho sữa theo hướng công nghệ cao trên diện tích khoảng 5.000m². Hệ thống nhà màng hiện đại kết hợp tưới nhỏ giọt giúp cung cấp dinh dưỡng trực tiếp tới từng gốc cây, duy trì độ ẩm ổn định và tiết kiệm nước.

Theo Giám đốc Hợp tác xã Vương Đắc Lộc, việc áp dụng cơ giới hóa trong chăm sóc và thu hoạch giúp giảm chi phí lao động và nâng cao năng suất. Vườn nho của hợp tác xã cho sản lượng khoảng 4–5 tấn quả mỗi năm; nho hạ đen được bán khoảng 150.000 đồng/kg và nho sữa khoảng 180.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu đáng kể cho người sản xuất.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất nông sản, hợp tác xã còn khai thác tiềm năng du lịch sinh thái khi kết hợp vườn nho với đầm sen rộng khoảng 10ha, nơi trồng hơn 80 giống sen trong và ngoài nước. Các khu vườn nho, vườn táo và đầm sen được kết nối với hệ thống di tích lịch sử địa phương, hình thành các tour trải nghiệm nông nghiệp và du lịch di sản hấp dẫn du khách.

Trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, Hà Nội xác định phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ và tuần hoàn là hướng đi phù hợp nhằm vừa nâng cao giá trị sản xuất vừa bảo vệ môi trường. Thành phố đang xây dựng các vùng sản xuất tập trung gắn với quy hoạch sinh thái. Theo định hướng, Hà Nội sẽ phát triển 7 vùng trồng lúa với quy mô từ 200–500ha mỗi vùng phục vụ nghiên cứu và phát triển giống lúa chất lượng cao. Đồng thời, khoảng 5.000ha đất lúa kém hiệu quả đang được xem xét chuyển đổi sang trồng cây ăn quả, hoa và cây cảnh kết hợp phát triển dịch vụ sinh thái.

Trong khi đó, tại TP. Hồ Chí Minh, nông nghiệp đô thị cũng đang chuyển dịch theo hướng xanh và công nghệ cao. Sau khi hệ thống đơn vị hành chính cấp cơ sở được sắp xếp lại, quỹ đất nông nghiệp của thành phố đã tăng lên hơn 453 nghìn ha, gấp gần bốn lần so với trước. Năm 2025, khu vực nông, lâm, ngư nghiệp của thành phố duy trì mức tăng trưởng khoảng 2,5%/năm, với cơ cấu sản xuất tiếp tục chuyển dịch theo hướng giảm các sản phẩm hiệu quả thấp, tăng tỷ trọng sản phẩm chủ lực có giá trị kinh tế cao.

Sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại xã Nhuận Đức, Thành phố Hồ Chí Minh.

Công nghệ cao trở thành trụ cột của quá trình chuyển đổi này khi tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm khoảng 45% tổng giá trị sản xuất toàn ngành. Các mô hình nhà màng, thủy canh, cảm biến môi trường, tưới tiết kiệm nước và sử dụng năng lượng tái tạo đang được triển khai rộng rãi trong trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.

Theo ông Phạm Đình Dũng- Trưởng Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, trong bối cảnh đất nông nghiệp chịu áp lực lớn, việc tổ chức sản xuất theo khu, vùng gắn với chuỗi tiêu thụ là yếu tố quyết định để công nghệ phát huy hiệu quả. Thành phố đang tăng cường quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói nhằm phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.

Có thể thấy, từ Hà Nội đến TP. Hồ Chí Minh, quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp đô thị xanh đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành nông nghiệp trong bối cảnh đô thị hóa nhanh. Khi công nghệ cao, mô hình sản xuất đa giá trị và tư duy kinh tế nông nghiệp được thúc đẩy, nông nghiệp đô thị không chỉ bảo đảm nguồn cung nông sản an toàn mà còn trở thành động lực nâng cao năng suất, chất lượng và phát triển bền vững.

Thanh Hiền