QCVN 139:2025/BKHCN: Hoàn thiện 'hạ tầng tin cậy' cho giao dịch điện tử

Theo Thông tư 53/2025/TT-BKHCN ban hành ngày 31/12/2025, QCVN 139:2025/BKHCN là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về yêu cầu đối với dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu. Quy chuẩn sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Đây là quy chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật, quy trình vận hành và kiểm soát đối với tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng gồm các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động cung cấp dịch vụ này, ngoại trừ các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu chuyên dùng công vụ.

QCVN 139:2025/BKHCN áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia cung cấp dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu tại Việt Nam, ngoại trừ các dịch vụ chuyên dùng cho công vụ.

Theo nội dung được công bố trên hệ thống pháp luật và tiêu chuẩn quốc gia, QCVN 139:2025/BKHCN được xây dựng trên cơ sở tham chiếu nhiều tiêu chuẩn quốc tế như ETSI EN 319 401, ETSI EN 319 531, ISO 29115, ISO/IEC 19790 hay các khuyến nghị của NIST về định danh và xác thực điện tử. Điều này cho thấy định hướng tiệm cận chuẩn quốc tế trong xây dựng hạ tầng giao dịch số an toàn tại Việt Nam.

Về bản chất, dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu là dịch vụ cung cấp bằng chứng xác nhận việc gửi, nhận, lưu trữ hoặc tồn tại của thông điệp dữ liệu điện tử. Dịch vụ này giúp bảo đảm dữ liệu không bị thay đổi trong quá trình truyền nhận, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho các giao dịch điện tử.

Các chuyên gia cho rằng đây là mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái giao dịch số bởi khi dữ liệu điện tử được xác thực và chứng thực đầy đủ, các bên tham gia giao dịch có thể yên tâm hơn về tính minh bạch, độ tin cậy và khả năng đối chiếu khi xảy ra tranh chấp.

QCVN 139:2025/BKHCN đưa ra nhiều nhóm yêu cầu kỹ thuật liên quan đến hạ tầng hệ thống, bảo đảm an toàn thông tin, xác thực người dùng, quản lý dữ liệu, lưu trữ hồ sơ điện tử và kiểm soát vận hành dịch vụ.

Trong đó, quy chuẩn yêu cầu tổ chức cung cấp dịch vụ phải xây dựng hệ thống kỹ thuật bảo đảm tính sẵn sàng, tính toàn vẹn và khả năng truy xuất của dữ liệu. Các quy trình vận hành cần có cơ chế giám sát, ghi nhật ký và kiểm soát truy cập nhằm hạn chế nguy cơ bị sửa đổi hoặc truy cập trái phép.

Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu về bảo mật và quản lý rủi ro. Quy chuẩn đặt ra yêu cầu đối với các mô-đun mật mã, cơ chế xác thực điện tử và giải pháp lưu trữ lâu dài nhằm bảo đảm dữ liệu điện tử vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý theo thời gian. Ngoài ra, QCVN 139:2025/BKHCN cũng đề cập tới việc lưu trữ và bảo quản dữ liệu điện tử theo hướng an toàn, có khả năng kiểm chứng và phục hồi khi cần thiết. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều giao dịch hiện nay được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số mà không còn chứng từ giấy truyền thống.

Theo cơ quan chức năng, việc ban hành quy chuẩn này là bước cụ thể hóa các quy định của Luật Giao dịch điện tử năm 2023. Đây cũng là nền tảng để xây dựng các dịch vụ tin cậy số phục vụ chính phủ số, kinh tế số và xã hội số trong thời gian tới.

Nhiều chuyên gia đánh giá QCVN 139:2025/BKHCN không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn góp phần nâng cao niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào môi trường giao dịch điện tử. Khi dữ liệu được chứng thực và bảo vệ tốt hơn, các hoạt động ký số, hợp đồng điện tử, hóa đơn điện tử hay lưu trữ hồ sơ số sẽ có thêm cơ sở để phát triển mạnh mẽ.

Trong bối cảnh thương mại điện tử, tài chính số và dịch vụ công trực tuyến tăng trưởng nhanh, yêu cầu về “hạ tầng tin cậy” cho dữ liệu điện tử đang trở thành vấn đề then chốt. Việc chuẩn hóa dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu vì thế được xem là bước đi cần thiết nhằm bảo đảm môi trường số an toàn, minh bạch và bền vững hơn.

QCVN 139:2025/BKHCN cũng cho thấy xu hướng tăng cường quản lý chất lượng và an toàn đối với các dịch vụ số tại Việt Nam. Không chỉ dừng ở việc thúc đẩy chuyển đổi số, các cơ quan quản lý đang từng bước xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn nhằm bảo đảm các giao dịch điện tử được vận hành trên nền tảng kỹ thuật an toàn và đáng tin cậy.

Trong dài hạn, việc áp dụng đồng bộ các yêu cầu kỹ thuật theo QCVN 139:2025/BKHCN được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hệ sinh thái giao dịch điện tử tại Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho sự phát triển của kinh tế số.

Hùng Anh