QCVN 16:2026/BC về sinh trắc học giọng nói

Chuẩn hóa quy trình thu nhận dữ liệu giọng nói

Trong quá trình xây dựng và khai thác Cơ sở dữ liệu căn cước, dữ liệu sinh trắc học giọng nói đặt ra yêu cầu về tính chính xác, khả năng kiểm chứng và an toàn thông tin. Chất lượng dữ liệu có thể chịu ảnh hưởng từ thiết bị ghi âm, môi trường thu nhận, định dạng bản ghi và cách thức quản lý thông tin đi kèm. Vì vậy, việc thống nhất yêu cầu kỹ thuật và quy trình bảo vệ dữ liệu theo quy chuẩn là cần thiết để bảo đảm dữ liệu được thu nhận, lưu trữ và sử dụng đúng quy định.

Từ yêu cầu thực tế này, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 16:2026/BCA về sinh trắc học giọng nói được ban hành quy định các yêu cầu về kỹ thuật, thiết bị, phần mềm, môi trường thu nhận, bảo mật, bảo vệ, truy vết và quản lý dữ liệu sinh trắc học giọng nói phục vụ Cơ sở dữ liệu căn cước.

Quy chuẩn áp dụng đối với Công an các đơn vị, địa phương và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động thu nhận, quản lý, sử dụng dữ liệu sinh trắc học giọng nói; mua sắm, nhập khẩu, kinh doanh, thử nghiệm, chứng nhận sự phù hợp, sản xuất, chế tạo thiết bị thu nhận dữ liệu phục vụ Cơ sở dữ liệu căn cước.

Theo quy định, mẫu giọng nói phải là giọng nói tự nhiên, được thu nhận trực tiếp, không phải giọng nói phát lại từ thiết bị điện tử. Đối với người có khả năng đọc văn bản, việc thu nhận thực hiện theo nội dung mẫu được quy định trong phụ lục của quy chuẩn. Với người không có khả năng đọc, người được thu nhận sẽ nói tự do theo chủ đề do cán bộ thu mẫu gợi ý.

Chất lượng bản ghi cũng được kiểm soát thông qua yêu cầu về định dạng và thông số kỹ thuật. Mẫu sinh trắc học giọng nói phải được lưu dưới dạng tệp WAV, kênh đơn, không nén theo phương thức PCM; tần số lấy mẫu tối thiểu 16.000 Hz và độ sâu bit từ 16 bit trở lên. Quy chuẩn đồng thời quy định các chỉ tiêu chất lượng tín hiệu bắt buộc, trong đó có yêu cầu không xảy ra hiện tượng cắt đỉnh tín hiệu và bảo đảm mã xác thực toàn vẹn dữ liệu khớp với thông tin đi kèm.

Việc thu nhận không chỉ dừng ở ghi âm mà còn phải gắn với hệ thống thông tin kỹ thuật đầy đủ. Mỗi mẫu cần có siêu dữ liệu, bao gồm thời gian thu nhận, mã bản ghi, thông tin thiết bị, thông số ghi âm và kết quả đánh giá chất lượng tín hiệu. Phần thông tin kỹ thuật và thông tin định danh được tổ chức thành hai lớp tách biệt; lớp định danh phải được mã hóa, kiểm soát và phân quyền truy cập theo quy định.

Tăng cường bảo mật, truy vết và trách nhiệm quản lý

Bên cạnh yêu cầu đối với mẫu giọng nói, QCVN 16:2026/BCA quy định cụ thể về thiết bị thu nhận. Micro phải có thông tin kỹ thuật rõ ràng và đáp ứng các chỉ tiêu quy định; soundcard phải bảo đảm yêu cầu về tần số lấy mẫu, độ sâu bit, dải tần đáp ứng, dải động và khả năng tương thích. Thiết bị khi đưa vào sử dụng phải được kiểm tra về an ninh, an toàn thông tin bởi cơ quan có thẩm quyền, đồng thời có tài liệu kỹ thuật và hướng dẫn phục vụ quản lý, vận hành, bảo trì.

Đối với phần mềm thu nhận, quy chuẩn yêu cầu có chức năng lưu trữ đúng định dạng, tạo siêu dữ liệu và tự động đánh giá chất lượng tín hiệu. Phần mềm cũng phải công khai trong tài liệu kỹ thuật tên, phiên bản thuật toán, các tham số cấu hình ảnh hưởng đến kết quả, những hạn chế đã biết và bảo đảm khả năng tái tạo kết quả độc lập. Trước khi đưa vào sử dụng chính thức, phần mềm phải được kiểm tra xác nhận sự phù hợp; tổ chức, cá nhân sản xuất, cung cấp phần mềm thuộc phạm vi điều chỉnh phải thực hiện đánh giá, công bố và đăng ký công bố hợp quy theo quy định.

Một nội dung đáng chú ý khác là bảo vệ dữ liệu sinh trắc học giọng nói. Quy chuẩn xác định đây là thông tin sinh trắc học nhạy cảm, phải được thu nhận, xử lý, lưu trữ, chia sẻ và sử dụng đúng mục đích, bảo đảm tuân thủ pháp luật. Dữ liệu và siêu dữ liệu phải được mã hóa ngay tại thiết bị trước khi ghi xuống bộ nhớ cục bộ; quá trình truyền dẫn giữa thiết bị và máy chủ phải có mã hóa, xác thực hai chiều.

Hệ thống còn phải phân quyền truy cập theo vai trò và tự động ghi nhật ký đối với các hoạt động thu nhận, truy cập, truyền, sửa đổi, xóa dữ liệu cũng như lỗi, cảnh báo. Nhật ký phải được lưu trữ tách biệt, mã hóa độc lập và bảo đảm tính bất biến để phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra và truy vết khi cần thiết. Bản ghi âm gốc sau khi xác nhận thu nhận không được sửa đổi; việc điều chỉnh siêu dữ liệu phải thông qua bản ghi đính chính riêng, lưu song song và liên kết với bản gốc.

An Dương