Chuyên gia khuyến cáo tổ yến, đông trùng hạ thảo không phải 'thần dược' như quảng cáo

Những năm gần đây, trên thị trường quà Tết, các sản phẩm như tổ yến, đông trùng hạ thảo hay các thực phẩm chức năng “bổ dưỡng cao cấp” ngày càng được ưa chuộng. Được ví như “thần dược”, các mặt hàng này được trao tặng với kỳ vọng bồi bổ sức khỏe người nhận, thể hiện sự trân trọng, chăm sóc. Tuy nhiên, theo chuyên gia dinh dưỡng, giá trị thực sự của những sản phẩm này không đơn giản như lời đồn, và người tiêu dùng cần sáng suốt trước khi chi mạnh tay mua quà.

Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia), tổ yến và đông trùng hạ thảo thường được quảng cáo quá mức, gắn mác “thần dược” trên nhãn mác rồi truyền miệng. Nhưng thực tế cho thấy sản phẩm này không thể thay thế chế độ ăn uống cân bằng và điều trị y tế nếu người dùng mắc bệnh nền.

Không thể phủ nhận tổ yến, đông trùng hạ thảo đều có thành phần dinh dưỡng và là thực phẩm tự nhiên quý giá từng được dùng trong y học cổ truyền để bồi bổ sức khỏe. Tuy nhiên, hiện này hầu hết nguyên liệu được nuôi trồng công nghiệp, không còn hiếm như trước, và hàm lượng chất dinh dưỡng thực tế cũng không luôn cao như kỳ vọng. Người tiêu dùng nên đọc kỹ nhãn thành phần trước khi mua.

Cần thận trọng khi lựa chọn tổ yến, đông trùng hạ thảo làm quà Tết 

Trong khi đó, thị trường sản phẩm này ở Việt Nam đang chứng kiến biến động mạnh mẽ mỗi dịp Tết. Đông trùng hạ thảo nhập khẩu chất lượng cao vẫn được săn đón dù giá cực kỳ đắt đỏ, đến mức hàng VIP có giá lên đến 2,2–2,5 tỷ đồng/kg nhưng vẫn “cháy hàng” tại một số cửa hàng Hà Nội trước Tết.

Đối với tổ yến, thị trường trong nước còn nhiều dư địa phát triển và xuất khẩu. Theo báo cáo nghiên cứu thị trường, sản lượng tổ yến sản xuất ở Việt Nam có giá trị hàng trăm triệu USD mỗi năm, đồng thời Việt Nam đang rất nỗ lực đưa sản phẩm này ra thị trường quốc tế. Điển hình như xuất khẩu sản phẩm tổ yến nước ta đã đạt hơn 8 triệu USD trong năm 2024, được tiêu thụ mạnh ở các nước châu Á, Bắc Mỹ và châu Âu.

Xu hướng lựa chọn quà Tết cũng phản ánh tâm lý tiêu dùng hiện nay: Sức khỏe được đặt lên hàng đầu. Các cửa hàng quà Tết không chỉ tập trung vào rượu bia, bánh kẹo truyền thống mà mở rộng sang các giỏ quà chứa tổ yến, đông trùng hạ thảo, thực phẩm bổ dưỡng. Nhiều điểm bán ở các thành phố lớn cho thấy giỏ quà chứa sản phẩm yến sào được lựa chọn phổ biến để biếu người lớn tuổi hay người có bệnh nền, nhờ hình ảnh thân thiện hơn so với quà rượu.

Tuy vậy, thị trường cũng tồn tại không ít rủi ro. Một số cơ quan quản lý thị trường cho biết tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng trong nhóm thực phẩm chức năng, bổ dưỡng có giá trị cao đã xuất hiện. Bộ phận quản lý thị trường tại Quảng Ninh từng phát hiện hàng nghìn hộp sản phẩm chứa yến sào, đông trùng hạ thảo bị vứt trong bãi rác, nghi vấn không rõ nguồn gốc. Điều này đặt ra yêu cầu cần kiểm tra nghiêm ngặt hơn về chất lượng sản phẩm trước khi lưu thông.

Chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh, một sản phẩm bổ dưỡng được xem là “có lợi” phải dựa trên liều lượng, tần suất sử dụng, và các nghiên cứu khoa học chứng minh hiệu quả rõ ràng chứ không phải quảng cáo hay truyền miệng. Việc dùng tùy tiện hoặc vì lời đồn “bổ như thuốc” có thể khiến chi phí tiêu dùng tăng cao mà lợi ích sức khỏe lại không như mong đợi.

Một vấn đề khác là người tiêu dùng thường khó tự đánh giá đúng quy trình nuôi trồng, sản xuất hay kiểm nghiệm chất lượng của sản phẩm, nhất là với thực phẩm có giá trị cao. PGS Hưng khuyến cáo nên chọn sản phẩm từ các thương hiệu uy tín, có công bố kiểm định chất lượng rõ ràng và thông tin minh bạch trên nhãn mác, đồng thời đọc kỹ thành phần, hạn sử dụng và hướng dẫn dùng trước khi mua.

Việc không xem xét các yếu tố này có thể gây tác động bất lợi với một số nhóm người. Ví dụ, nhiều chế phẩm yến hiện nay có hàm lượng đường cao, không phù hợp với người phải kiểm soát đường huyết hoặc người mắc bệnh đái tháo đường, thừa cân hay béo phì. Đây là lý do chuyên gia khuyến nghị nên tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng những sản phẩm này – đặc biệt nếu dùng với mục đích cải thiện sức khỏe lâu dài, chứ không chỉ làm quà tặng.

Thực tế, các nhãn hàng và doanh nghiệp cũng nhận thấy điều này và đã linh hoạt thiết kế sản phẩm phù hợp với nhu cầu khác nhau, từ quà Tết cao cấp đến các dòng sản phẩm với giá mềm hơn, như hộp quà yến đông trùng hạ thảo với mức giá vài triệu đồng, phù hợp hơn với đại đa số người tiêu dùng.

PGS Hưng nhấn mạnh, quà Tết không nhất thiết phải đắt tiền hay mang mác “bổ dưỡng cao cấp” mới có ý nghĩa. Những thực phẩm tự nhiên, lành mạnh, phù hợp thể trạng và nhu cầu của người nhận đôi khi lại là lựa chọn tốt hơn. Giá trị của món quà nằm ở sự quan tâm, hiểu biết chứ không chỉ ở giá tiền hay hình thức.

Trước xu hướng tiêu dùng thay đổi, người mua cần tỉnh táo để không bị “hớp hồn” bởi lời quảng cáo hoa mỹ, mà nên cân nhắc kỹ giữa lợi ích thực sự và giá trị sản phẩm. Việc lựa chọn đúng sản phẩm, thương hiệu đáng tin cậy không chỉ giúp sức khỏe người nhận được chăm sóc tốt hơn mà còn góp phần xây dựng thói quen tiêu dùng lành mạnh, thông minh trong dịp Tết và cả năm mới.

An Dương (T/h)