Công nghiệp hỗ trợ trước sức ép cạnh tranh: Điểm nghẽn công nghệ và bài toán nâng cao năng suất

Áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng đang bộc lộ rõ những hạn chế nội tại của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ. Hiện cả nước có gần 7.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, song phần lớn vẫn chỉ tham gia ở những công đoạn giản đơn, giá trị gia tăng thấp. Chỉ khoảng 300 doanh nghiệp đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia lớn như Samsung, Toyota hay Honda; trong khi đó, tỷ lệ nội địa hóa của nhiều ngành mới đạt khoảng 30 - 40%, chưa đáp ứng kỳ vọng đặt ra.

Nhìn nhận vấn đề này, ông Chu Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp (IDC), Bộ Công Thương cho rằng, nguyên nhân cốt lõi nằm ở trình độ khoa học công nghệ còn hạn chế, năng lực nghiên cứu phát triển (R&D) yếu, mức độ tự động hóa thấp và khả năng làm chủ công nghệ lõi của doanh nghiệp trong nước chưa cao. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn về vốn để đầu tư thiết bị hiện đại; thiếu nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và còn lúng túng trong tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế những điều kiện bắt buộc nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sáng kiến cải tiến máy dệt, dấu ấn sáng tạo của người lao động.

Thực tế cũng cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đạt các tiêu chuẩn quản lý chất lượng quốc tế vẫn ở mức thấp, với khoảng 20% đạt ISO 9000, 9% đạt ISO 14000. Các công cụ quản trị tiên tiến như Lean, Six Sigma mới chỉ được áp dụng ở mức hạn chế, khoảng 1–2%. Đây chính là “điểm nghẽn” lớn khiến năng suất lao động và chất lượng sản phẩm khó được cải thiện một cách bền vững.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng doanh nghiệp buộc phải coi đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và chuẩn hóa quy trình sản xuất là hướng đi tất yếu. Chỉ khi đầu tư bài bản cho công nghệ và con người, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ mới có thể thoát khỏi vai trò gia công đơn giản, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Song song với đầu tư công nghệ, thực tiễn sản xuất cho thấy sáng kiến cải tiến kỹ thuật từ người lao động đang trở thành nguồn lực quan trọng góp phần nâng cao năng suất. Trong ngành dệt may là lĩnh vực chịu áp lực lớn về chi phí và tiến độ, nhiều cải tiến xuất phát từ thực tiễn đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Tại Công ty TNHH Đà Nẵng Telala, một sáng kiến cải tiến máy dệt do chính người lao động đề xuất đã giúp tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn lên tới 98%, đồng thời giảm khoảng 10% lượng nguyên liệu đầu vào, qua đó tiết kiệm chi phí và ổn định chất lượng sản phẩm.

Không chỉ dừng lại ở những trường hợp đơn lẻ, trong 5 năm gần đây, cả nước đã ghi nhận hơn 2,79 triệu sáng kiến được công nhận, với giá trị làm lợi ước tính trên 102.920 tỷ đồng. Những con số này cho thấy tiềm năng sáng tạo rất lớn trong lực lượng lao động Việt Nam, nếu được khuyến khích và tổ chức bài bản, sẽ trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy năng suất và hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Công nghiệp hỗ trợ đang cần trợ lực sâu.

Từ thực tiễn công nghiệp hỗ trợ đến dệt may, có thể thấy nâng cao năng suất không chỉ đến từ những dự án đầu tư lớn, mà còn được hình thành từ sự kết hợp hài hòa giữa đổi mới công nghệ và sáng kiến tại chỗ. Khi doanh nghiệp coi người lao động là trung tâm của quá trình cải tiến, đồng thời xây dựng văn hóa chất lượng và đổi mới liên tục, hiệu quả mang lại sẽ có tính lan tỏa và bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, năng suất và chất lượng đang trở thành thước đo năng lực thực sự của doanh nghiệp Việt Nam. Việc chủ động đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực R&D, chuẩn hóa quản trị và khơi dậy sức sáng tạo của người lao động không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn tạo nền tảng vững chắc để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thanh Hiền