Quảng cáo thuốc lá điện tử trá hình tràn lan, tiềm ẩn nhiều nguy cơ với giới trẻ

Quảng cáo thuốc lá điện tử biến tướng, khó nhận diện trên mạng

Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã bị cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng tại Việt Nam từ ngày 1/1/2025 theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội. Tuy nhiên, sau khi lệnh cấm có hiệu lực, hoạt động quảng cáo, tiếp thị và chào bán những sản phẩm này vẫn chưa chấm dứt, thậm chí có xu hướng chuyển sang các hình thức kín đáo hơn trên không gian mạng.

Theo báo cáo giám sát quảng cáo, tiếp thị thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trên không gian mạng năm 2026 của Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam, qua hai đợt rà soát, nhóm nghiên cứu ghi nhận 403 đường link có dấu hiệu vi phạm trên 5 nền tảng trực tuyến. Trong đó, Facebook có 122 đường link, Instagram 114, website 81, TikTok 75 và YouTube 11.

Đáng chú ý, chỉ 31 trong tổng số 403 nội dung, tương đương 7,7%, sử dụng trực tiếp từ khóa "thuốc lá điện tử" hoặc "thuốc lá nung nóng". Phần lớn nội dung còn lại sử dụng những tên gọi thay thế như "pod", "vape", "juice", "máy thở", "nước ép" hoặc biến thể từ khóa để hạn chế khả năng bị nhận diện.

Tình trạng quảng cáo thuốc lá điện tử trên không gian mạng ngày càng biến tướng. Ảnh minh họa

Theo ThS Nguyễn Hạnh Nguyên, đại diện HealthBridge Canada tại Việt Nam, nếu hoạt động giám sát chỉ dựa vào tên gọi chính thức của sản phẩm thì nhiều nội dung quảng cáo, tiếp thị và chào bán có thể bị bỏ sót. Các tài khoản vi phạm còn có thể xóa bài viết, thay đổi tên, lập tài khoản mới hoặc chuyển giao dịch sang các kênh liên lạc riêng, gây khó khăn cho việc xác minh và thu thập bằng chứng.

Thực tế, việc sử dụng những tên gọi thay thế, hình ảnh sản phẩm không rõ ràng và chuyển giao dịch sang tin nhắn riêng khiến hoạt động quảng cáo ngày càng khó phát hiện. Người dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên, có thể bắt gặp nội dung giới thiệu sản phẩm thông qua các video ngắn, bài đăng cá nhân hoặc tài khoản bán hàng mà không dễ nhận ra đó là sản phẩm thuốc lá bị cấm.

Điều đáng lo ngại, những nội dung này có thể được xây dựng theo cách thức gần gũi với giới trẻ, tập trung vào hình thức thiết bị, mùi hương, mẫu mã và trải nghiệm sử dụng thay vì thể hiện rõ bản chất sản phẩm. Khi thông tin quảng cáo xuất hiện xen kẽ với nội dung giải trí, xu hướng tiêu dùng và hoạt động giao lưu trên mạng xã hội, nguy cơ bình thường hóa việc sử dụng thuốc lá mới càng cần được cảnh báo.

Siết quản lý quảng cáo, bảo vệ giới trẻ trên môi trường số

Thuốc lá điện tử không chỉ gây lo ngại bởi hoạt động quảng cáo, mua bán trái phép mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người sử dụng. Dung dịch thuốc lá điện tử có thể chứa nicotine, propylene glycol, glycerin và nhiều loại hương liệu. Nicotine là chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, tim mạch và quá trình phát triển não bộ ở trẻ em, thanh thiếu niên.

Đáng lo ngại, thành phần dung dịch và nguồn gốc sản phẩm không phải lúc nào cũng được công khai minh bạch. Bộ Công an từng cảnh báo thuốc lá điện tử có thể bị lợi dụng để pha trộn ma túy và các chất gây nghiện khác vào dung dịch, khiến người sử dụng đối mặt với nguy cơ ngộ độc và những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe.

Trước thực trạng này, Việt Nam đã triển khai các biện pháp pháp lý nhằm ngăn chặn hoạt động sản xuất, kinh doanh và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Theo Nghị quyết 173/2024/QH15, Quốc hội thống nhất cấm toàn diện các hoạt động liên quan đến những sản phẩm này từ năm 2025. Đây là cơ sở quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.

Tiếp đó, ngày 9/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá. Chỉ thị yêu cầu chính quyền địa phương chịu trách nhiệm về tình hình vi phạm trên địa bàn, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng để phát hiện, xử lý hoạt động kinh doanh trái phép.

Đáng chú ý, từ ngày 15/5/2026, Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ 3-5 triệu đồng và buộc tiêu hủy sản phẩm. Hành vi chứa chấp người khác sử dụng các sản phẩm này có thể bị phạt từ 5-10 triệu đồng. Quy định cũng bổ sung các chế tài đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Tuy nhiên, khi hoạt động quảng cáo và giao dịch chuyển dịch lên môi trường số, việc thực thi quy định không thể chỉ dừng ở kiểm tra các cửa hàng kinh doanh trực tiếp. Các nền tảng mạng xã hội, website và đơn vị cung cấp dịch vụ trực tuyến cần tăng cường phát hiện, ngăn chặn nội dung quảng cáo, giới thiệu, chào bán sản phẩm bị cấm. Việc rà soát cần tính đến những từ khóa biến thể, hình ảnh sản phẩm, tài khoản bán hàng và đường dẫn giao dịch được chuyển qua tin nhắn riêng.

Đồng thời, cơ quan chức năng cần xây dựng cơ chế phối hợp để tiếp nhận phản ánh, lưu giữ bằng chứng điện tử, xác minh chủ thể đứng sau tài khoản và xử lý vi phạm kịp thời. Nếu chỉ gỡ bỏ một bài đăng mà không xác định được nguồn phát tán, người tổ chức hoạt động kinh doanh và các kênh giao dịch liên quan, những nội dung tương tự có thể nhanh chóng xuất hiện trở lại dưới tài khoản khác.

Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, nhấn mạnh việc xây dựng môi trường không thuốc lá, một thế hệ trẻ không khói thuốc không thể chỉ dựa vào những lời cảnh báo. Cần tạo môi trường số trong đó thông tin chính xác, lành mạnh được lan tỏa; đồng thời trang bị cho trẻ em, thanh niên kiến thức và kỹ năng nhận diện, phòng tránh các sản phẩm độc hại.

Từ kết quả 403 đường link có dấu hiệu vi phạm, có thể thấy thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc ngăn chặn nguồn cung mà còn là kiểm soát cách thức quảng cáo, tiếp thị trên không gian mạng. Khi các sản phẩm bị cấm vẫn có thể xuất hiện dưới những tên gọi khó nhận diện, việc tăng cường giám sát bằng công nghệ, phối hợp giữa cơ quan quản lý và nền tảng trực tuyến, cùng giáo dục kỹ năng số cho giới trẻ là yêu cầu cần thiết để hạn chế nguy cơ thuốc lá điện tử tiếp tục len lỏi vào đời sống.

An Dương