TCVN 11041-12:2023 về trồng rau mầm theo phương thức hữu cơ

Trong những năm gần đây, rau mầm đã trở thành một loại thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình, đặc biệt tại các đô thị lớn. Nhờ ưu điểm giàu dinh dưỡng, dễ chế biến và có thể canh tác trong không gian nhỏ, rau mầm nhanh chóng được ưa chuộng như một lựa chọn “xanh” trong xu hướng tiêu dùng hiện đại. Tuy nhiên, song song với sự phát triển nhanh của thị trường là những lo ngại ngày càng rõ rệt về chất lượng và mức độ an toàn thực phẩm.

Thực tế cho thấy, hoạt động sản xuất rau mầm hiện nay vẫn còn mang tính nhỏ lẻ, phân tán và thiếu sự kiểm soát đồng bộ. Nhiều cơ sở sản xuất tự phát, chưa tuân thủ đầy đủ quy trình kỹ thuật, sử dụng nguồn nước không đảm bảo hoặc giá thể trồng không rõ xuất xứ. Điều này khiến chất lượng sản phẩm giữa các đơn vị không đồng đều, khó kiểm soát rủi ro ngay từ khâu đầu vào.

Đáng chú ý, rau mầm là loại cây có thời gian sinh trưởng rất ngắn và phát triển trong môi trường có độ ẩm cao. Nếu điều kiện vệ sinh không được đảm bảo, vi khuẩn và nấm mốc rất dễ phát sinh, làm gia tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Một số chuyên gia cũng cho rằng, trong quá trình sản xuất quy mô lớn, thay vì ưu tiên các biện pháp sinh học, không ít cơ sở có xu hướng sử dụng hóa chất để xử lý sâu bệnh hoặc kiểm soát môi trường. Những tồn dư này nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể bám lại trên sản phẩm và đi vào cơ thể người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, vấn đề truy xuất nguồn gốc cũng đang là một khoảng trống lớn của thị trường rau mầm. Không ít cơ sở kinh doanh hạt giống cung cấp sản phẩm được giới thiệu là nhập khẩu từ nhiều quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Úc, Mỹ hay Việt Nam, nhưng lại thiếu thông tin rõ ràng về nhãn mác, quy trình sản xuất, hướng dẫn bảo quản và kỹ thuật gieo trồng. Điều này khiến người trồng khó lựa chọn đúng loại hạt giống phù hợp, đồng thời làm giảm tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trồng rau mầm an toàn theo tiêu chuẩn góp phần đảm bảo sức khỏe. Ảnh minh họa

Theo các chuyên gia nông nghiệp, việc sử dụng hạt giống không rõ nguồn gốc để sản xuất rau mầm, có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe người tiêu dùng. Nguyên nhân là do thời gian sinh trưởng của rau mầm rất ngắn, thường chỉ từ vài ngày, nên nếu hạt giống có tồn dư thuốc bảo vệ thực vật hoặc hóa chất xử lý trong quá trình bảo quản, các chất này có thể chưa kịp phân hủy hoàn toàn.

Trong trường hợp đó, dư lượng hóa chất có thể tồn tại trong rau mầm và theo đường ăn uống đi trực tiếp vào cơ thể người tiêu dùng. Rủi ro càng gia tăng khi rau mầm thường được sử dụng ở dạng ăn sống, không qua chế biến nhiệt. Việc tiếp xúc lâu dài với các chất độc hại có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, làm tăng nguy cơ rối loạn chức năng gan, thận và các vấn đề nghiêm trọng khác nếu tích lũy trong thời gian dài.

Nguy cơ này càng trở nên đáng lưu ý khi rau mầm là sản phẩm có thời gian bảo quản ngắn, tiêu thụ nhanh và phụ thuộc nhiều vào điều kiện sản xuất ban đầu. Nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ từ khâu giống, canh tác đến phân phối, việc đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng sẽ gặp nhiều thách thức.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thực phẩm sạch ngày càng gia tăng, đặc biệt tại các thành phố lớn, việc xây dựng một khung tiêu chuẩn rõ ràng cho sản xuất rau mầm trở nên cấp thiết. Đây chính là lý do tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041-12:2023 về nông nghiệp hữu cơ – phần rau mầm hữu cơ được ban hành, nhằm thiết lập các yêu cầu kỹ thuật thống nhất cho toàn bộ chuỗi sản xuất.

Theo đó, TCVN 11041-12:2023 đưa ra các nguyên tắc nghiêm ngặt đối với sản xuất rau mầm hữu cơ. Toàn bộ quá trình canh tác phải tuân thủ phương pháp hữu cơ, không sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp hay chất kích thích sinh trưởng. Đồng thời, tiêu chuẩn cũng không cho phép sử dụng giống biến đổi gen, nhằm đảm bảo tính tự nhiên và an toàn của sản phẩm.

Một trong những điểm cốt lõi của tiêu chuẩn là kiểm soát chặt chẽ các yếu tố đầu vào. Hạt giống, giá thể và nguồn nước đều phải được lựa chọn kỹ lưỡng, đảm bảo không mang theo các tác nhân gây ô nhiễm hóa học hoặc sinh học. Đây được xem là bước quan trọng để ngăn ngừa rủi ro ngay từ giai đoạn đầu của quá trình sản xuất.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng đặt ra yêu cầu cụ thể về điều kiện môi trường. Khu vực trồng rau mầm phải được bố trí tại nơi sạch sẽ, tách biệt với nguồn ô nhiễm. Các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng cần được kiểm soát phù hợp với từng loại cây trồng. Việc vệ sinh dụng cụ, khay trồng và không gian sản xuất phải được thực hiện thường xuyên nhằm hạn chế sự phát triển của vi sinh vật gây hại.

Đáng chú ý, TCVN 11041-12:2023 đặc biệt nhấn mạnh đến khả năng truy xuất nguồn gốc. Mỗi lô sản phẩm phải có đầy đủ thông tin từ khâu giống, quá trình trồng trọt cho đến thu hoạch và phân phối. Điều này không chỉ giúp cơ quan quản lý dễ dàng kiểm tra, giám sát mà còn tạo niềm tin cho người tiêu dùng trong việc lựa chọn sản phẩm an toàn.

Ngoài ra, tiêu chuẩn cũng quy định rõ quy trình thu hoạch và bảo quản. Rau mầm cần được thu hoạch đúng thời điểm để đảm bảo giá trị dinh dưỡng, đồng thời tránh tình trạng tồn dư độ ẩm gây hư hỏng. Khâu đóng gói và vận chuyển phải đảm bảo vệ sinh, hạn chế tối đa sự xâm nhập của vi sinh vật và duy trì chất lượng sản phẩm trong suốt quá trình lưu thông.

Không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, việc áp dụng TCVN 11041-12:2023 còn mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp. Khi tuân thủ tiêu chuẩn, các cơ sở sản xuất có thể nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tiếp cận các thị trường xuất khẩu có yêu cầu khắt khe về thực phẩm hữu cơ như Nhật Bản hay châu Âu.

An Dương