Sẽ có quy định mới về kiểm tra và quản lý đo lường, chất lượng đối với các sản phẩm vàng

Dự thảo thông tư quy định về kiểm tra và quản lý đo lường, chất lượng đối với vàng trang sức, mỹ nghệ được nhập khẩu, sản xuất, gia công, lưu thông trên thị trường; vàng miếng được nhập khẩu, sản xuất, lưu thông trên thị trường; vàng nguyên liệu được nhập khẩu để sản xuất vàng miếng, vàng trang sức, mỹ nghệ; bán cho doanh nghiệp, ngân hàng thương mại được phép sản xuất vàng miếng, vàng trang sức, mỹ nghệ theo quy định.

Theo dự thảo Thông tư, đo lường là một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong giao dịch. Yêu cầu đối với cân và quả cân: Cân dùng để xác định khối lượng vàng phải có phạm vi đo và độ chính xác phù hợp. Cụ thể, mức cân phải tương ứng với giá trị độ chia kiểm (e) quy định (ví dụ: cân đến 200g phải có e ≤ 1 mg).

Các thiết bị này phải được kiểm định bởi tổ chức được chỉ định và giấy chứng nhận kiểm định phải còn hiệu lực. Sai số khối lượng: Khối lượng vàng thực tế không được nhỏ hơn khối lượng công bố. Dự thảo quy định chi tiết giới hạn sai số cho phép tùy theo khối lượng vàng (ví dụ: vàng từ 100g đến 200g có sai số cho phép là 56mg).

Song song với kiểm soát khối lượng, dự thảo cũng chuẩn hóa hoạt động xác định hàm lượng vàng. Thiết bị thử nghiệm phải được hiệu chuẩn theo TCVN ISO/IEC 17025, trong khi chất chuẩn sử dụng để kiểm tra định kỳ phải có chứng nhận hợp lệ và còn hiệu lực. Quy định này góp phần bảo đảm kết quả thử nghiệm có độ tin cậy cao và có thể so sánh giữa các phòng thử nghiệm.

Đáng chú ý, dự thảo phân biệt rõ việc sử dụng các phương pháp thử nghiệm. Phương pháp huỳnh quang tia X (XRF) được áp dụng cho mục đích kiểm tra nhanh hoặc kiểm soát chất lượng thông thường. Tuy nhiên, trong các trường hợp phát sinh tranh chấp, nghi ngờ gian lận, sản phẩm có cấu trúc phức tạp hoặc vàng có độ tinh khiết từ 995‰ trở lên, việc xác định hàm lượng phải sử dụng các phương pháp phá hủy mẫu như cupel hóa (hỏa luyện), ICP-OES hoặc các phương pháp phân tích hóa học theo tiêu chuẩn quốc gia. Kết quả từ phương pháp phá hủy được xác định là căn cứ cuối cùng để kết luận chất lượng sản phẩm.

Sẽ có tiêu chuẩn đo lường, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm vàng

Ở góc độ quản lý chất lượng, dự thảo quy định chi tiết cách phân hạng vàng theo độ tinh khiết hoặc Kara, đồng thời yêu cầu hàm lượng vàng thực tế không được thấp hơn mức đã công bố. Đối với vàng trang sức, nhiều quy định mới cũng được đưa ra đối với vật liệu hàn, vật liệu phủ, kim loại nền và vật liệu làm đầy nhằm ngăn ngừa việc sử dụng các thành phần làm sai lệch chất lượng thực của sản phẩm nhưng không được công bố.

Riêng với vàng miếng và vàng nguyên liệu nhập khẩu, dự thảo đặt ra ngưỡng chất lượng cao hơn khi yêu cầu hàm lượng vàng đạt từ 99,5% trở lên và phải duy trì đúng mức chất lượng đã công bố trong suốt quá trình lưu thông.

Một thay đổi mang tính quản trị hiện đại là quy định về công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi nhãn hàng hóa. Doanh nghiệp được quyền tự công bố tiêu chuẩn nhưng phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật về nội dung công bố. Thông tin có thể được công khai tại cửa hàng, trên bao bì, nhãn điện tử hoặc website. Đồng thời, nhãn sản phẩm phải thể hiện đầy đủ các thông tin quan trọng như hàm lượng vàng, độ tinh khiết, khối lượng, mã sản phẩm, đơn vị chịu trách nhiệm và xuất xứ hàng hóa, giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết và đối chiếu thông tin khi giao dịch.

Đáng chú ý, dự thảo còn khuyến khích doanh nghiệp áp dụng truy xuất nguồn gốc số thông qua mã QR, mã số mã vạch hoặc các nền tảng số có khả năng kết nối với cơ sở dữ liệu của cơ quan quản lý. Đây được xem là bước đi phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng, góp phần nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng vàng.

Để bảo đảm hiệu lực thực thi, dự thảo quy định rõ quy trình lấy mẫu, thử nghiệm, kiểm tra, quyền yêu cầu thử nghiệm lại của doanh nghiệp cũng như trách nhiệm của các tổ chức thử nghiệm được chỉ định. Đồng thời, trách nhiệm của Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia và UBND các tỉnh cũng được xác định cụ thể trong việc chỉ định tổ chức thử nghiệm, kiểm tra, giám sát và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý.

Có thể thấy, dự thảo Thông tư không chỉ hướng tới việc tăng cường kiểm soát hoạt động kinh doanh vàng mà còn xây dựng một hệ thống quản lý dựa trên các nguyên tắc của khoa học đo lường, tiêu chuẩn hóa và minh bạch thông tin. Khi được ban hành, các quy định mới được kỳ vọng sẽ góp phần hạn chế gian lận về khối lượng và hàm lượng vàng, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng và chuyên nghiệp hơn cho thị trường vàng Việt Nam.

Thông tư dự kiến có hiệu lực vào năm 2026 và sẽ thay thế Thông tư số 22/2013/TT-BKHCN. Đối với các sản phẩm vàng đã lưu thông trước ngày Thông tư có hiệu lực, nếu đáp ứng các quy định cũ thì vẫn được tiếp tục lưu thông, đồng thời khuyến khích các đơn vị thực hiện theo các quy định mới về ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc. 

Bảo Linh