Siết chặt kiểm định khí thải ôtô từ 1/3/2026 theo lộ trình mới

Từ ngày 1/3/2026, các trung tâm đăng kiểm trên toàn quốc sẽ chính thức áp dụng quy trình kiểm định khí thải ôtô nghiêm ngặt hơn theo lộ trình mới được Chính phủ ban hành tại Quyết định 43/2025/QĐ-TTg. Việc siết chặt này được kỳ vọng góp phần kiểm soát ô nhiễm không khí, đặc biệt tại các đô thị lớn, đồng thời thúc đẩy quá trình nâng cấp, thay thế phương tiện cũ không còn phù hợp với yêu cầu môi trường.

Theo thông tin từ Cục Đăng kiểm Việt Nam, thời gian qua các đơn vị đăng kiểm đã đầu tư bổ sung trang thiết bị đo khí thải, hoàn thiện phần mềm quản lý dữ liệu và tổ chức tập huấn cho đăng kiểm viên nhằm đáp ứng yêu cầu mới. So với trước đây, quy trình kiểm tra sẽ chặt chẽ hơn, tập trung đánh giá chính xác mức phát thải các chất gây ô nhiễm như CO (carbon monoxide), HC (hydrocarbon), NOx (oxit nitơ) và hạt bụi mịn. Đáng chú ý, qua khảo sát tại một số trung tâm đăng kiểm, tỷ lệ xe sử dụng động cơ diesel không đạt yêu cầu theo tiêu chuẩn mới chiếm tỷ lệ khá lớn, cho thấy áp lực không nhỏ đối với nhóm phương tiện này khi bước vào giai đoạn áp dụng quy chuẩn cao hơn.

Từ ngày 1/3/2026, các trung tâm đăng kiểm trên toàn quốc sẽ chính thức áp dụng quy trình kiểm định khí thải ôtô nghiêm ngặt. Ảnh minh họa

Lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải được xây dựng dựa trên hệ thống tiêu chuẩn Euro, vốn đang được nhiều quốc gia sử dụng nhằm giới hạn mức phát thải tối đa cho phép đối với phương tiện giao thông cơ giới. Theo đó, ôtô sản xuất trước năm 1999 sẽ phải đáp ứng tiêu chuẩn tương đương mức Euro 1; xe sản xuất từ năm 1999 đến 2016 áp dụng mức Euro 2; xe sản xuất giai đoạn 2017–2021 phải đạt Euro 3; còn các xe sản xuất từ năm 2022 trở đi buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn Euro 4 ngay từ thời điểm 1/3/2026. Mức Euro càng cao thì giới hạn phát thải càng thấp, đồng nghĩa với yêu cầu công nghệ xử lý khí thải hiện đại hơn và chi phí bảo dưỡng, sửa chữa có thể tăng lên.

Riêng tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, lộ trình sẽ được áp dụng sớm và nghiêm ngặt hơn. Từ ngày 1/1/2027, hai đô thị này sẽ thực hiện tiêu chuẩn tương đương Euro 4 đối với xe lưu hành; đến ngày 1/1/2028, tiêu chuẩn Euro 5 sẽ được áp dụng. Các địa phương khác dự kiến triển khai Euro 5 từ năm 2032.

Ngoài ra, từ năm 2029, ôtô lưu hành tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh phải đáp ứng tối thiểu mức Euro 2, kể cả với xe sản xuất từ các giai đoạn trước. Việc áp dụng lộ trình riêng cho hai thành phố lớn xuất phát từ thực tế đây là những khu vực có mật độ phương tiện cao, thường xuyên ghi nhận chỉ số chất lượng không khí ở mức xấu, đặc biệt vào mùa đông.

Theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 85:2025 về khí thải ôtô đang lưu hành, mức 3 đối với xe sử dụng xăng quy định nồng độ CO tối đa 3% và HC không vượt quá 600 ppm; ở mức 4, các chỉ số này giảm mạnh, chỉ còn 0,5% CO và 300 ppm HC. Với xe diesel, giới hạn khói và hạt bụi cũng được siết chặt tương ứng. Điều này đồng nghĩa nhiều phương tiện cũ nếu không được bảo dưỡng đúng cách hoặc hệ thống xử lý khí thải xuống cấp sẽ khó vượt qua kỳ kiểm định.

Hiện Việt Nam có khoảng 6,3 triệu ôtô đang lưu hành. Trong bối cảnh số lượng phương tiện tiếp tục gia tăng nhanh chóng qua từng năm, giao thông đường bộ được xác định là một trong những nguồn phát thải lớn tại khu vực đô thị. Các chuyên gia môi trường nhận định việc kiểm soát khí thải phương tiện đang lưu hành có ý nghĩa quan trọng không kém so với việc kiểm soát xe sản xuất, lắp ráp mới, bởi lượng xe cũ chiếm tỷ lệ đáng kể và thường phát thải cao hơn nhiều lần so với xe đời mới.

Cục Đăng kiểm khuyến cáo chủ phương tiện cần chủ động bảo dưỡng định kỳ trước khi đưa xe đi kiểm định, bao gồm thay dầu nhớt, lọc gió, vệ sinh kim phun, buồng đốt, kiểm tra bộ xúc tác và hệ thống tuần hoàn khí thải. Việc sử dụng nhiên liệu đạt chuẩn chất lượng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải. Nếu xe không đạt yêu cầu, chủ xe buộc phải sửa chữa và kiểm định lại mới được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện lưu hành.

Một điểm mới đáng chú ý là từ ngày 1/3/2026, giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường sẽ được cấp dưới hình thức điện tử. Dữ liệu kiểm định sẽ được cập nhật lên hệ thống quản lý tập trung, tạo thuận lợi cho công tác tra cứu, giám sát của cơ quan chức năng cũng như giảm thủ tục giấy tờ cho người dân.

Việc siết chặt kiểm định khí thải được kỳ vọng mang lại lợi ích lâu dài về sức khỏe cộng đồng khi giảm nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, tim mạch liên quan đến ô nhiễm không khí, đồng thời góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải và phát triển bền vững. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, quy định mới có thể tạo áp lực chi phí đối với một bộ phận chủ xe, đặc biệt là những người sử dụng phương tiện cũ, xe chạy diesel hoặc xe đã qua nhiều năm khai thác.

Dù vậy, theo các cơ quan quản lý, việc nâng tiêu chuẩn khí thải là xu hướng tất yếu nhằm tiệm cận thông lệ quốc tế, từng bước loại bỏ phương tiện lạc hậu, khuyến khích sử dụng công nghệ sạch hơn. Lộ trình được xây dựng theo từng giai đoạn nhằm tạo thời gian thích ứng cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm mục tiêu kép: phát triển giao thông và bảo vệ môi trường.

An Dương (T/h)