Sớm hoàn thiện chính sách, hạ tầng và cơ chế thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển năng lượng hydrogen

Dư địa mới cho chuyển dịch năng lượng

Phát biểu tại Diễn đàn Năng lượng Hydrogen và Tương lai công nghiệp không phát thải ngày 29/7/2026, TS. Mai Duy Thiện - Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) cho biết, hydrogen, đặc biệt là hydrogen xanh- được xem là giải pháp chiến lược của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu khi có khả năng thay thế nhiên liệu hóa thạch trong nhiều lĩnh vực khó giảm phát thải như công nghiệp nặng, giao thông, sản xuất điện và hóa chất. Việc phát triển chuỗi giá trị hydrogen không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thực hiện cam kết của Việt Nam đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Định hướng này đã được cụ thể hóa tại Quyết định 165/QĐ-TTg ngày 7/2/2024 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Chiến lược đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái hydrogen đồng bộ từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối đến sử dụng, từng bước đưa Việt Nam trở thành quốc gia có năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị hydrogen khu vực và thế giới.

Hydrogen xanh mở ra cơ hội lớn cho chuyển dịch năng lượng

Mục tiêu cụ thể đến 2030 và 2050, Việt Nam đặt mục tiêu công suất sản xuất hydrogen từ năng lượng tái tạo và các quá trình có thu giữ carbon đạt khoảng 100.000–500.000 tấn/năm vào năm 2030, và tăng lên 10–20 triệu tấn/năm vào năm 2050.

Theo đó, đến năm 2030, Việt Nam sẽ từng bước phát triển thị trường hydrogen phù hợp với lộ trình chuyển đổi nhiên liệu trong các lĩnh vực như sản xuất điện, giao thông vận tải.

Đến năm 2050, hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tổng thể, hướng tới trở thành trung tâm công nghiệp năng lượng sạch và xuất khẩu năng lượng tái tạo, hydro xanh của khu vực. Hydrogen xanh và nhiên liệu có nguồn gốc hydro sẽ được ứng dụng trong tất cả các lĩnh vực sử dụng năng lượng, đóng góp quan trọng vào mục tiêu phát thải ròng bằng "0". Tỷ trọng năng lượng hydro và nhiên liệu có nguồn gốc hydro phấn đấu đạt khoảng 10% nhu cầu năng lượng tiêu thụ cuối cùng.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hiếu- đại diện Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương), Việt Nam hiện sản xuất khoảng 500.000 tấn hydrogen mỗi năm, nhưng chủ yếu là hydrogen xám và hydrogen nâu được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch để phục vụ ngành sản xuất phân đạm và lọc hóa dầu.

Trong khi đó, hydrogen xanh mới ở giai đoạn khởi động. Nhiều nhà đầu tư đã đề xuất các dự án tại Trà Vinh, Bến Tre, Bạc Liêu, Quảng Bình..., song hầu hết vẫn đang trong quá trình chuẩn bị đầu tư.

Hydrogen hiện cũng chưa được sử dụng rộng rãi trong nền kinh tế. Ngoài các lĩnh vực truyền thống, chỉ khoảng 0,5% sản lượng được ứng dụng trong ngành thép, điện tử và chế biến thực phẩm. Việc vận chuyển chủ yếu thực hiện dưới dạng khí nén bằng xe bồn hoặc bình áp lực, còn hoạt động xuất khẩu hydrogen vẫn chưa hình thành.

Đối mặt với nhiều thách thức

Về hiện trạng ngành công nghiệp hydrogen, PGS. Phạm Hoàng Lương (từ Đại học Bách Khoa Hà Nội) cho biết, ngành hydrogen trong nước vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Khoảng 500.000 tấn hydrogen được sản xuất hằng năm đều là hydrogen xám hoặc hydrogen đen, chủ yếu từ than tại các nhà máy Đạm Bắc Giang, Đạm Ninh Bình hoặc từ khí tự nhiên tại Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau.

Đến nay, Việt Nam vẫn chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại. Dự án thí điểm đáng chú ý nhất là Edeflow tại Long An với quy mô 1 MW, sử dụng công nghệ điện phân kiềm trên cơ sở hợp tác giữa Việt Nam, Đức và Pháp.

Theo Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen, Việt Nam đặt mục tiêu sản xuất 100.000-500.000 tấn hydrogen phát thải thấp mỗi năm vào năm 2030 và nâng lên 10-20 triệu tấn/năm vào năm 2050, từng bước hình thành ngành công nghiệp hydrogen xanh phục vụ mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Để hiện thực hóa mục tiêu này, PGS.TS. Phạm Hoàng Lương cho rằng cần sớm tháo gỡ ba điểm nghẽn lớn. Trước hết là hạ tầng truyền tải và kết nối. Việc phát triển hydrogen xanh đòi hỏi hệ thống lưới điện xanh đồng bộ cùng hạ tầng lưu trữ năng lượng quy mô lớn, đủ khả năng đáp ứng nhu cầu sản xuất và phân phối.

Thứ hai là năng lực công nghệ. Việt Nam cần từng bước làm chủ công nghệ điện phân, thiết bị sản xuất hydrogen và đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.

Thứ ba là hoàn thiện khung pháp lý, bao gồm hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế giá phù hợp đối với hydrogen phát thải thấp. Đây là điều kiện quan trọng để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường phát triển.

Còn theo TS. Mai Duy Thiện, bên cạnh những cơ hội, quá trình phát triển ngành hydrogen tại Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như chi phí sản xuất còn cao, nhu cầu nguồn lực tài chính lớn, hạ tầng lưu trữ và vận chuyển còn hạn chế, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu, cùng với đó là sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện khung chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật và các cơ chế tài chính phù hợp.

“Chính vì vậy, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, tổ chức tài chính, viện nghiên cứu, trường đại học và các đối tác quốc tế đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển hệ sinh thái hydrogen tại Việt Nam”, TS. Mai Duy Thiện khẳng định.

Tại Diễn đàn, các đại biểu tập trung trao đổi những nội dung trọng tâm như: xu hướng phát triển hydrogen trên thế giới; chính sách và định hướng phát triển hydrogen tại Việt Nam; công nghệ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và sử dụng hydrogen; phát triển chuỗi giá trị hydrogen; cơ hội đầu tư, hợp tác quốc tế và các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi sang nền công nghiệp không phát thải.

Để tạo nền tảng phát triển thị trường, Chính phủ đã giao nhiều nhiệm vụ cho các bộ, ngành. Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện Luật Hóa chất (sửa đổi), Luật Điện lực và nghiên cứu cơ chế ưu đãi đầu tư, giá điện cho sản xuất hydrogen. Bộ Xây dựng xây dựng chương trình chuyển đổi năng lượng xanh và bổ sung quy định sử dụng hydrogen trong lĩnh vực giao thông. Bộ Tài chính nghiên cứu các chính sách thuế, tín dụng xanh và ưu đãi vốn vay, trong khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét ứng dụng hydrogen như giải pháp thay thế nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất nông nghiệp.

Lê Kim Liên