Sửa Luật Đo lường: Phát triển năng lực đo lường quốc gia, phát huy vai trò doanh nghiệp

Tham dự phiên họp, về phía Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường có các Phó Chủ nhiệm: Trần Văn Khải, Nguyễn Phương Tuấn, Tạ Đình Thi, Đỗ Đức Hồng Hà, Nguyễn Thị Mai Phương cùng các Uỷ viên Ủy ban; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội.

Về phía Bộ Khoa học và Công nghệ - Cơ quan chủ trì soạn thảo có Thứ trưởng Lê Xuân Định, Phó Chủ tịch Uỷ ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Trần Hậu Ngọc, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Nguyễn Hữu Quân và các Thành viên ban soạn thảo Luật sửa đổi bổ sung một số Điều của Luật Đo lường.

Toàn cảnh phiên họp.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh: “Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường mang tính chuyên môn rất sâu”, do đó, để có đầy đủ cơ sở hoàn thiện Báo cáo thẩm tra trình Quốc hội, đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến về 8 nhóm vấn đề trọng tâm, bao gồm:

Phạm vi sửa đổi; Điều 25: Cơ chế xác định năng lực của tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; Nền tảng kỹ thuật của hệ thống, nội dung chưa được xử lý qua các vòng tiếp thu; Hậu kiểm và quản lý theo mức độ rủi ro; Chuyển đổi số và Chương trình bảo đảm đo lường; Bảo đảm thống nhất một đầu mối và phân cấp cho cấp xã; Bãi bỏ các quy định quản lý lượng của hàng đóng gói sẵn và dấu định lượng; và về điều khoản chuyển tiếp.

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải chủ trì phiên họp.

Sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường tập trung 3 trụ cột chính

Đề cập đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, việc sửa đổi Luật trước hết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; đổi mới phương thức quản lý chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; đơn giản hóa, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và chi phí tuân thủ; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Dự án Luật đã được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026 và dự kiến trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, dự thảo không thay đổi phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Đo lường hiện hành và tiếp tục giữ hình thức Luật sửa đổi, bổ sung một số điều. Dự thảo Luật gồm 03 điều: Điều 1 sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số điều của Luật Đo lường; Điều 2 quy định hiệu lực thi hành; Điều 3 quy định chuyển tiếp. Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 28/57 điều của Luật hiện hành, gồm sửa đổi, bổ sung 19 điều; bổ sung 04 điều mới, trong đó có Điều 5a và Chương Va gồm các điều 34a, 34b, 34c; bãi bỏ 04 điều và một số điểm tại Điều 39 và Điều 43.

Nội dung sửa đổi, bổ sung tập trung vào ba trụ cột chính: Thứ nhất, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý. Dự thảo chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ theo chuẩn mực quốc tế; bổ sung quy định về nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường số hóa và quản lý, khai thác dữ liệu trên môi trường số.

Trên cơ sở dữ liệu, hoạt động kiểm tra được chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm và thực hiện theo mức độ rủi ro. Cách tiếp cận này không chỉ số hóa thủ tục hiện có mà còn thay đổi phương thức quản lý, nâng cao khả năng giám sát và độ tin cậy của kết quả đo.

Thứ hai, phát triển năng lực đo lường quốc gia và phát huy vai trò doanh nghiệp. Dự thảo bổ sung định hướng phát triển đo lường khoa học, đo lường công nghiệp; ưu tiên chuẩn đo lường cho công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số, kinh tế xanh; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, phát triển và khai thác năng lực đo lường. Lần đầu tiên Chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp được luật hóa, tạo công cụ giúp doanh nghiệp kiểm soát quá trình đo, giảm sai lỗi, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. Nhà nước chuyển dần từ đầu tư đơn lẻ sang kết hợp nguồn lực công với nguồn lực xã hội.

Thứ ba, phân cấp và cải cách thực chất thủ tục hành chính. Dự thảo phân định rõ cơ chế đối với phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2: dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo nhóm 1 thực hiện theo cơ chế tự công bố năng lực, tự chịu trách nhiệm; đối với phương tiện đo nhóm 2 phục vụ quản lý bắt buộc, Nhà nước đánh giá và chỉ định tổ chức đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Dự thảo đồng thời bỏ thủ tục chứng nhận chuẩn công tác; xóa bỏ phân loại hàng đóng gói sẵn và thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng; làm rõ trách nhiệm quản lý phép đo chuyên ngành của các bộ; phân định thẩm quyền kiểm tra giữa trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Các sửa đổi nêu trên tạo cơ sở pháp lý cắt giảm, đơn giản hóa 08 thủ tục hành chính, giảm gánh nặng hồ sơ, giấy tờ và thời gian chờ giải quyết thủ tục, qua đó tiết kiệm chi phí tuân thủ, tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; đồng thời vẫn duy trì các biện pháp cần thiết để bảo đảm độ chính xác của phép đo, chống gian lận thương mại và bảo vệ người tiêu dùng.

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, yêu cầu bồi thường khi có sai lệch

Tại phiên họp, các đại biểu đã tập trung cho ý kiến về phạm vi sửa đổi Luật; việc thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng; tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; sự phù hợp, khả thi của các quy định; về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, phân cấp, phân quyền; về một số nội dung cụ thể của lần sửa đổi, bổ sung này như: cơ chế quản lý kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; chuyển đổi số hoạt động đo lường; Chương trình bảo đảm đo lường tại doanh nghiệp; quản lý theo vòng đời phương tiện đo và chu kỳ kiểm định; phân cấp kiểm tra và xã hội hóa hoạt động đo lường; thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm…

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Đỗ Đức Hồng Hà đưa ra ý kiến.

Góp ý về các quy định tại Điều 34c và Điều 52 dự thảo Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Đỗ Đức Hồng Hà chỉ ra các bất cập lớn trong bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ công ích (điện, nước, xăng dầu, khí đốt).

Thứ nhất, về khoảng trống pháp lý. Dự thảo mới chỉ công nhận dữ liệu số phục vụ quản lý Nhà nước, chưa có cơ chế cho người dân trực tiếp truy xuất, giám sát dữ liệu đo lường theo thời gian thực làm căn cứ giải quyết tranh chấp.

Thứ hai, bất bình đẳng thông tin trong giao dịch công ích. Doanh nghiệp quản lý toàn bộ dữ liệu số, trong khi người tiêu dùng ở thế yếu vì thiếu cơ chế bắt buộc công khai minh bạch dữ liệu gốc và nhật ký ghi vết.

Thứ ba, thiếu chế tài hoàn trả tài chính và bồi thường trực tiếp. Việc áp dụng Bộ luật Dân sự phức tạp, tốn kém cho các sai số nhỏ hàng tháng. Dự thảo chưa quy định cơ chế bắt buộc doanh nghiệp hoàn trả tiền thu thừa và bồi thường trực tiếp dựa trên dữ liệu số.

Từ đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình rõ lý do chưa quy định quyền truy xuất dữ liệu của người tiêu dùng; đồng thời bổ sung vào Điều 34c và Điều 52 cơ chế bắt buộc doanh nghiệp bồi thường, hoàn trả tiền thu thừa ngay khi xác định có sai lệch.

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng Lã Thanh Tân đưa ra ý kiến.

Bên cạnh đó, đề cập đến quan điểm chuyển dịch từ quản lý phương tiện đo sang quản lý độ tin cậy của kết quả đo, kết hợp áp dụng quản lý rủi ro và chuyển đổi số, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng Lã Thanh Tân nhấn mạnh, để quy định đi vào cuộc sống, đề nghị cơ quan soạn thảo cần làm rõ sự khác biệt căn bản giữa mô hình quản lý đo lường mới so với luật hiện hành, quy định cụ thể các cơ chế giám sát nhằm bảo đảm không tạo ra khoảng trống pháp lý.

Đồng thời, xác định rõ các cấu phần của hạ tầng kỹ thuật đo lường quốc gia (một bộ phận của hạ tầng chất lượng quốc gia), quy định rõ chủ thể đầu tư, cơ chế vận hành, nguồn kinh phí và mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải kết luận phiên họp.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho biết, sau khoảng thời gian làm việc tích cực, khẩn trương, trách nhiệm và thẳng thắn, phiên họp thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường đã hoàn thành chương trình đề ra.

Thay mặt Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đồng chí Trần Văn Khải ghi nhận đầy đủ các ý kiến phát biểu. Theo đó, các ý kiến tại phiên họp đều thống nhất về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường nhằm khắc phục những bất cập sau gần 15 năm thi hành. Việc sửa đổi nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đồng thời cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân.

Phiên họp thống nhất hồ sơ dự thảo Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 theo quy trình tại một kỳ họp. Phó Chủ nhiệm Trần Văn Khải cũng đề nghị Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và các cơ quan liên quan kịp thời gửi báo cáo/ý kiến để Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tổng hợp, tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong suốt quá trình trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật.

Hoàng Bách