TCVN 13813-3:2025: Bước tiến trong chuẩn hóa dữ liệu cho Internet vạn vật

Tiêu chuẩn này là một phần trong bộ tiêu chuẩn về tính liên tác cho hệ thống IoT, bao gồm nhiều phần khác nhau như khung liên tác, liên tác vận chuyển và các khía cạnh liên quan. Theo mô hình liên tác IoT, khả năng tương tác giữa các hệ thống được xem xét qua nhiều lớp, bao gồm: liên tác vận chuyển, cú pháp, ngữ nghĩa, hành vi và chính sách.

Trong đó, phần 3 tập trung vào tính liên tác ngữ nghĩa, yếu tố giúp các hệ thống không chỉ trao đổi dữ liệu mà còn hiểu đúng ý nghĩa của dữ liệu đó.

Trong môi trường IoT, nhiều thiết bị và hệ thống từ nhà cung cấp khác nhau cùng hoạt động. Chúng có thể sử dụng các định dạng dữ liệu, mô hình thông tin hoặc thuật ngữ khác nhau. Nếu không có cơ chế chuẩn hóa, dữ liệu được truyền đi có thể bị hiểu sai hoặc không thể xử lý tự động.

Theo nội dung tiêu chuẩn, tính liên tác ngữ nghĩa đạt được khi các hệ thống tương tác gán cùng một ý nghĩa cho dữ liệu được trao đổi, nhờ đó bảo đảm tính nhất quán của thông tin giữa các hệ thống, bất kể sự khác biệt về định dạng dữ liệu hay nền tảng công nghệ.

Điều này thường được thực hiện thông qua các phương pháp như sử dụng từ vựng chung, sơ đồ dữ liệu hoặc bản thể học để mô tả ý nghĩa của dữ liệu. Nhờ vậy, một thông tin từ thiết bị cảm biến ở hệ thống này có thể được hệ thống khác diễn giải đúng và sử dụng ngay trong quá trình xử lý.

Một trong những nội dung trọng tâm của tiêu chuẩn là việc xây dựng và sử dụng bản thể học IoT là các mô hình khái niệm mô tả mối quan hệ giữa các dữ liệu trong hệ thống.

Quá trình tạo lập liên tác ngữ nghĩa thường bao gồm hai bước chính. Thứ nhất là tạo lập tri thức ngữ nghĩa, trong đó các kỹ sư hệ thống và kỹ sư bản thể học xây dựng mô hình tri thức và các bản thể học chung hoặc theo từng lĩnh vực. Thứ hai là tạo lập khả năng liên tác ngữ nghĩa, tức là triển khai cơ chế cho phép các hệ thống IoT hiểu, suy luận và đàm phán dữ liệu dựa trên mô hình tri thức đã xây dựng.

Trong quá trình này, các kỹ thuật như ánh xạ, căn chỉnh hoặc hợp nhất bản thể học được sử dụng để giải quyết sự khác biệt giữa các mô hình dữ liệu khác nhau. Nhờ đó, các thiết bị IoT không đồng nhất vẫn có thể chia sẻ thông tin và phối hợp hoạt động.

Theo các tài liệu tiêu chuẩn, IoT đang được triển khai trong nhiều lĩnh vực như sản xuất, y tế, năng lượng, giao thông và quản lý đô thị. Các hệ thống này thường liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau và cần trao đổi dữ liệu liên miền.

Chẳng hạn, trong một hệ thống đô thị thông minh, dữ liệu từ cảm biến giao thông có thể cần kết hợp với dữ liệu năng lượng hoặc môi trường. Khi có tính liên tác ngữ nghĩa, các hệ thống này có thể hiểu và khai thác dữ liệu của nhau mà không cần chuyển đổi phức tạp.

Việc áp dụng tiêu chuẩn như TCVN 13813-3:2025 vì vậy được đánh giá là nền tảng quan trọng để xây dựng các hệ sinh thái IoT mở, hỗ trợ tích hợp đa nền tảng và thúc đẩy các ứng dụng số quy mô lớn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, IoT được xem là hạ tầng công nghệ quan trọng của nhiều mô hình phát triển mới như nhà máy thông minh, thành phố thông minh hay nông nghiệp số. Tuy nhiên, để những hệ thống này vận hành hiệu quả, khả năng liên tác giữa các thiết bị và nền tảng phải được bảo đảm ngay từ khâu thiết kế. TCVN 13813-3:2025 góp phần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về IoT, tạo cơ sở kỹ thuật để các nhà phát triển, doanh nghiệp và cơ quan quản lý xây dựng hệ thống IoT có khả năng chia sẻ và hiểu dữ liệu một cách thống nhất.

Hùng Anh