TCVN 14135-3:2025 kiểm soát sét cục và hạt mềm yếu trong cốt liệu làm đường

Trong kết cấu áo đường, cốt liệu chiếm tỷ lệ lớn về thể tích và đóng vai trò chịu lực chính. Tuy nhiên, nếu trong cốt liệu tồn tại sét cục hoặc hạt mềm yếu, khả năng liên kết với nhựa đường hoặc xi măng sẽ bị suy giảm. Các hạt này dễ bị phá vỡ dưới tác động của tải trọng và điều kiện môi trường, làm giảm độ ổn định và tuổi thọ công trình. Vì vậy, việc xác định chính xác hàm lượng sét cục và hạt mềm yếu là yêu cầu bắt buộc trong quá trình kiểm tra chất lượng cốt liệu trước khi đưa vào sử dụng cho bê tông nhựa, bê tông xi măng hay lớp móng đường.

TCVN 14135-3:2025 quy định phương pháp thử nhằm xác định tỷ lệ phần trăm khối lượng sét cục và hạt mềm yếu trong mẫu cốt liệu. Tiêu chuẩn áp dụng đối với cốt liệu có cỡ hạt danh định nhỏ hơn 50,8 mm, nhóm vật liệu phổ biến trong thi công đường bộ.

Về nguyên tắc kỹ thuật, phương pháp thử trong tiêu chuẩn này được xây dựng trên cơ sở tương đương với AASHTO T112, một tiêu chuẩn quốc tế. Theo phương pháp này, mẫu cốt liệu được ngâm trong nước nhằm làm mềm các hạt sét và hạt dễ vỡ, sau đó tiến hành sàng, làm khô và cân để tính toán tỷ lệ phần trăm khối lượng các hạt không đạt yêu cầu.

Cách tiếp cận này giúp các phòng thí nghiệm, đơn vị thi công và cơ quan quản lý có cơ sở định lượng rõ ràng khi đánh giá chất lượng vật liệu, thay vì chỉ dựa vào quan sát cảm quan.

Việc ban hành TCVN 14135-3:2025 nằm trong xu hướng hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia trong lĩnh vực xây dựng giao thông. Khi phương pháp thử được chuẩn hóa và tiệm cận thông lệ quốc tế, quá trình kiểm tra, nghiệm thu vật liệu sẽ minh bạch và thống nhất hơn giữa các dự án, địa phương và chủ đầu tư.

Trong bối cảnh nhiều dự án cao tốc, đường vành đai và hạ tầng quy mô lớn đang được triển khai, yêu cầu kiểm soát chặt chẽ chất lượng cốt liệu càng trở nên cấp thiết. Những chỉ tiêu tưởng chừng nhỏ như hàm lượng sét cục hay hạt mềm yếu thực tế lại có ảnh hưởng đáng kể đến độ bền lâu dài của kết cấu mặt đường. Có thể thấy, TCVN 14135-3:2025 không chỉ đơn thuần là một phương pháp thử, mà còn là công cụ kỹ thuật góp phần giảm rủi ro hư hỏng sớm, hạn chế chi phí bảo trì và nâng cao hiệu quả đầu tư cho các công trình giao thông.

Hùng Anh