TCVN 14316:2025 về hoạt động logistics đô thị nhằm giảm áp lực giao thông và ô nhiễm

Những năm gần đây, cùng với sự bùng nổ của thương mại điện tử và dịch vụ giao hàng nhanh, hoạt động logistics đô thị tại Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ cao. Hàng triệu đơn hàng được luân chuyển mỗi ngày kéo theo mật độ phương tiện giao nhận xuất hiện ngày càng dày đặc tại các khu vực trung tâm thành phố.

Tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM, áp lực giao thông không còn chỉ đến từ phương tiện cá nhân mà còn từ xe tải nhẹ, xe giao hàng, xe trung chuyển hoạt động liên tục trong khung giờ cao điểm. Nhiều tuyến phố trung tâm thường xuyên rơi vào tình trạng ùn tắc, đặc biệt tại các khu vực tập trung trung tâm thương mại, chung cư và điểm giao nhận hàng hóa.

Trong khi nhu cầu giao hàng ngày càng nhanh, linh hoạt và theo thời gian thực tăng mạnh, hạ tầng giao thông đô thị lại chưa theo kịp tốc độ phát triển của logistics chặng cuối. Điều này đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại hoạt động vận tải đô thị theo hướng hiệu quả hơn, giảm áp lực lên giao thông và hạn chế phát thải trong khu vực nội đô.

TCVN 14316:2025 hướng tới giảm áp lực giao thông, ô nhiễm và giao hàng. Ảnh minh họa

Thực tế cho thấy nhiều thành phố trên thế giới đã áp dụng các biện pháp kiểm soát phương tiện logistics vào khu vực trung tâm như giới hạn khung giờ hoạt động, quy định tải trọng, phát triển điểm trung chuyển hàng hóa hay ưu tiên phương tiện xanh. Tại Việt Nam, các biện pháp quản lý hiện vẫn chủ yếu mang tính cục bộ, chưa có một khung hướng dẫn thống nhất để địa phương tham chiếu khi xây dựng chính sách.

Trong bối cảnh đó, TCVN 14316:2025 về “Dịch vụ vận tải - logistics đô thị - hướng dẫn xác định hạn chế tiếp cận trung tâm thành phố” được xem là bước đi nhằm tạo cơ sở kỹ thuật cho việc tổ chức hoạt động logistics đô thị theo hướng bài bản và bền vững hơn.

Tiêu chuẩn này đưa ra các hướng dẫn để xác định phạm vi, hình thức và mức độ hạn chế tiếp cận trung tâm thành phố đối với hoạt động logistics và vận tải hàng hóa. Mục tiêu không phải là hạn chế lưu thông một cách cứng nhắc, mà hướng tới cân bằng giữa nhu cầu vận chuyển hàng hóa với khả năng chịu tải của hạ tầng đô thị và yêu cầu bảo vệ môi trường.

Theo định hướng của tiêu chuẩn, việc xác định hạn chế tiếp cận cần dựa trên nhiều yếu tố như mật độ giao thông, đặc điểm hạ tầng, mức độ ô nhiễm môi trường, nhu cầu giao nhận hàng hóa và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng khu vực đô thị.

TCVN 14316:2025 cũng lưu ý việc áp dụng các biện pháp hạn chế cần có tính linh hoạt thay vì triển khai đồng loạt. Các đô thị có thể lựa chọn nhiều giải pháp khác nhau như quy định khung giờ giao nhận, phân loại phương tiện được phép lưu thông, tổ chức điểm gom hàng trung chuyển hoặc ưu tiên phương tiện vận tải ít phát thải khi tiếp cận khu vực trung tâm.

Một trong những nội dung đáng chú ý của tiêu chuẩn là khuyến khích phát triển hệ thống logistics đô thị theo hướng xanh và thông minh hơn. Điều này bao gồm việc thúc đẩy sử dụng phương tiện giao hàng thân thiện môi trường, ứng dụng công nghệ số trong quản lý vận tải và tối ưu hóa lộ trình giao nhận để giảm ùn tắc và giảm phát thải.

Tiêu chuẩn cũng đề cập tới vai trò của dữ liệu trong quản lý logistics đô thị. Theo đó, việc xây dựng các giải pháp hạn chế tiếp cận trung tâm thành phố cần dựa trên dữ liệu về lưu lượng giao thông, nhu cầu vận tải và khả năng kết nối hạ tầng thay vì áp dụng các biện pháp mang tính cảm tính hoặc ngắn hạn.

Các chuyên gia cho rằng việc ban hành TCVN 14316:2025 phản ánh xu hướng chuyển đổi của logistics đô thị trong bối cảnh các thành phố đang chịu áp lực lớn về giao thông và môi trường. Khi tốc độ giao hàng trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng của thương mại điện tử, nhu cầu tổ chức lại hoạt động logistics tại khu vực trung tâm sẽ ngày càng rõ nét.

Tuy nhiên, để tiêu chuẩn đi vào thực tế, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý giao thông, chính quyền đô thị và doanh nghiệp logistics. Nếu thiếu hệ thống trung chuyển hàng hóa, hạ tầng giao nhận phù hợp hoặc các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện, việc áp dụng các biện pháp hạn chế có thể làm gia tăng chi phí logistics thay vì nâng cao hiệu quả vận hành.

Nhiều doanh nghiệp cũng cho rằng quá trình triển khai cần có lộ trình phù hợp để tránh gây xáo trộn hoạt động vận tải và giao hàng đô thị. Đặc biệt, nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực giao nhận hiện vẫn gặp nhiều khó khăn trong đầu tư phương tiện xanh hay ứng dụng công nghệ quản lý vận tải hiện đại.

Việc xây dựng các tiêu chuẩn cho logistics đô thị được xem là xu hướng tất yếu khi các thành phố ngày càng đối mặt áp lực về ùn tắc, ô nhiễm và nhu cầu giao nhận hàng hóa tăng cao. TCVN 14316:2025 vì thế không chỉ là hướng dẫn kỹ thuật cho hoạt động vận tải hàng hóa đô thị, mà còn mở ra cách tiếp cận mới trong quản lý logistics tại các thành phố lớn theo hướng thông minh, xanh và bền vững hơn.

An Dương