TCVN ISO 14068-1:2025 về chuyển đổi phát thải dòng bằng không - trung hòa carbon

Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất của thế kỷ 21, tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống kinh tế – xã hội. Từ các hiện tượng thời tiết cực đoan, nước biển dâng cho đến những biến động trong sản xuất và chuỗi cung ứng, tất cả đều đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách thức phát triển truyền thống. Không chỉ các quốc gia, mà cộng đồng doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp tạo ra phần lớn lượng phát thải cũng buộc phải điều chỉnh chiến lược theo hướng xanh hơn, bền vững hơn.

Trong bối cảnh đó, khái niệm “phát thải ròng bằng không” (net zero) dần trở thành mục tiêu chung mà nhiều quốc gia và doanh nghiệp hướng tới. Tuy nhiên, từ cam kết trên giấy tờ đến triển khai trong thực tế là một khoảng cách không nhỏ. Để đạt được trạng thái “ròng bằng không”, trước hết cần hiểu rõ mình đang phát thải bao nhiêu, phát sinh từ đâu và ở mức độ nào. Điều này đòi hỏi hệ thống đo lường, kiểm kê phát thải phải đủ chính xác và minh bạch, một yêu cầu không hề đơn giản, đặc biệt với những doanh nghiệp có chuỗi hoạt động phức tạp.

Ngay cả khi đã xác định được “bức tranh phát thải”, bài toán tiếp theo là lựa chọn giải pháp cắt giảm phù hợp. Doanh nghiệp cần cân nhắc giữa nhiều phương án như cải tiến công nghệ, tối ưu quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng hiệu quả hơn hay chuyển đổi sang nguồn năng lượng tái tạo. Mỗi giải pháp đều có chi phí, thời gian và mức độ hiệu quả khác nhau, đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng để vừa đảm bảo mục tiêu môi trường, vừa không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.

TCVN ISO 14068-1:2025 thể hiện bước tiến quan trọng trong việc nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế về biến đổi khí hậu. Ảnh minh họa

Bên cạnh đó, thực tế cho thấy không phải mọi nguồn phát thải đều có thể loại bỏ hoàn toàn trong ngắn hạn. Những phát thải “khó tránh” vẫn tồn tại, buộc doanh nghiệp phải tính đến các cơ chế bù đắp như trồng rừng, đầu tư dự án hấp thụ carbon hoặc tham gia thị trường tín chỉ carbon. Tuy nhiên, việc bù đắp như thế nào để đảm bảo tính minh bạch, tránh hình thức và thực sự mang lại hiệu quả môi trường cũng là một câu hỏi lớn.

Chính vì vậy, hành trình hướng tới phát thải ròng bằng không không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là bài toán quản trị tổng thể. Nó đòi hỏi sự thay đổi từ tư duy đến hành động, từ cách đo lường, quản lý đến cách doanh nghiệp công bố và chịu trách nhiệm về phát thải của mình trong dài hạn.

Chính trong bối cảnh đó, TCVN ISO 14068-1:2025 (tương đương ISO 14068-1:2023) ra đời như một “kim chỉ nam”, giúp các tổ chức tiếp cận bài bản hơn với mục tiêu trung hòa carbon. Tiêu chuẩn không chỉ đưa ra định nghĩa, nguyên tắc mà còn hướng dẫn cụ thể cách xây dựng, thực hiện và công bố cam kết trung hòa carbon một cách minh bạch, đáng tin cậy.

Về bản chất, trung hòa carbon là trạng thái trong đó tổng lượng phát thải khí nhà kính do một tổ chức tạo ra được cân bằng bằng lượng khí nhà kính được loại bỏ hoặc bù đắp. Tuy nhiên, tiêu chuẩn nhấn mạnh rằng “bù đắp” không phải là giải pháp thay thế cho việc cắt giảm phát thải.

Theo đó, tổ chức trước hết cần xác định và kiểm kê đầy đủ lượng phát thải khí nhà kính của mình. Đây là bước nền tảng, giúp hiểu rõ “dấu chân carbon” trong toàn bộ hoạt động, từ sản xuất, vận hành đến chuỗi cung ứng. Sau khi có dữ liệu, doanh nghiệp phải ưu tiên các biện pháp giảm phát thải thực tế như cải tiến công nghệ, tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi sang nguồn năng lượng sạch hoặc tối ưu quy trình sản xuất.

Chỉ khi đã áp dụng tối đa các giải pháp giảm phát thải mà vẫn còn phần phát thải “khó tránh”, tổ chức mới sử dụng đến các cơ chế loại bỏ hoặc bù đắp carbon. Điều này nhằm đảm bảo rằng mục tiêu trung hòa không bị biến thành “hình thức”, mà thực sự phản ánh nỗ lực giảm phát thải thực chất.

Một điểm đáng chú ý của TCVN ISO 14068-1:2025 là yêu cầu về tính minh bạch. Tiêu chuẩn khuyến khích các tổ chức công bố rõ ràng phương pháp tính toán, phạm vi phát thải, cũng như các biện pháp đã thực hiện để đạt được mục tiêu trung hòa.

Việc công bố này không chỉ phục vụ cơ quan quản lý mà còn giúp đối tác, khách hàng và cộng đồng có thể đánh giá mức độ tin cậy của các cam kết môi trường. Trong bối cảnh ngày càng nhiều doanh nghiệp đưa ra tuyên bố “xanh”, tiêu chuẩn đóng vai trò như một công cụ để phân biệt giữa cam kết thực chất và những tuyên bố mang tính quảng bá.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng nhấn mạnh việc xem xét yếu tố vòng đời. Nghĩa là không chỉ tính toán phát thải trong phạm vi trực tiếp của tổ chức, mà còn cân nhắc đến các tác động gián tiếp liên quan đến sản phẩm và dịch vụ. Cách tiếp cận này giúp phản ánh đầy đủ hơn tác động môi trường và tránh việc “chuyển dịch” phát thải từ khâu này sang khâu khác.

Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng tiêu chuẩn mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết là nâng cao khả năng quản lý phát thải, từ đó giảm chi phí năng lượng và tối ưu hóa hoạt động sản xuất. Đồng thời, việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về môi trường cũng giúp doanh nghiệp tăng khả năng tiếp cận thị trường, đặc biệt là các thị trường yêu cầu cao về phát triển bền vững.

Ngoài ra, tiêu chuẩn còn tạo nền tảng để doanh nghiệp tham gia vào các cơ chế thị trường carbon trong tương lai. Khi các quy định về phát thải ngày càng chặt chẽ, việc chủ động xây dựng hệ thống quản lý và báo cáo sẽ giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn, giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Ở góc độ quốc gia, việc ban hành và áp dụng TCVN ISO 14068-1:2025 thể hiện bước tiến quan trọng trong việc nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế về biến đổi khí hậu. Điều này không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp trong nước mà còn góp phần thực hiện các cam kết giảm phát thải của Việt Nam trên trường quốc tế.

An Dương