Thúc đẩy sản xuất lúa chất lượng cao gắn với giảm phát thải

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu sản xuất nông nghiệp bền vững ngày càng cao, nhiều địa phương đã chủ động triển khai các mô hình canh tác lúa theo hướng giảm phát thải. Những mô hình này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị hạt gạo Việt Nam.

Tại tỉnh Ninh Bình, mô hình canh tác lúa năng suất cao, phát thải thấp vừa được khởi động với sự phối hợp của cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và các hợp tác xã nông nghiệp. Điểm đáng chú ý là mô hình áp dụng các giải pháp kỹ thuật mới, giúp giảm đáng kể đầu vào sản xuất nhưng vẫn bảo đảm năng suất. Theo đánh giá ban đầu, nông dân có thể giảm tới 60–70% lượng giống, công lao động và nước tưới so với phương thức canh tác truyền thống. Đây được xem là tiền đề quan trọng để mở rộng mô hình sản xuất lúa thích ứng với biến đổi khí hậu tại khu vực miền Bắc.

Nông dân áp dụng kỹ thuật canh tác lúa phát thải thấp, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thực tế triển khai tại địa phương cũng cho thấy hiệu quả rõ rệt. Khi áp dụng kỹ thuật tưới ướt, khô xen kẽ (AWD), lượng nước tưới có thể giảm khoảng 34% so với phương pháp tưới ngập liên tục, đồng thời phát thải khí mê-tan trong ruộng lúa giảm 60–88%, tương đương trung bình 4,33 tấn CO₂e/ha/vụ. Không chỉ vậy, năng suất lúa thực thu tăng thêm khoảng 0,2–0,5 tấn/ha so với ruộng canh tác truyền thống, trong khi sâu bệnh giảm rõ rệt và cây lúa cứng cây hơn, hạn chế đổ ngã.

Những kết quả này cho thấy sản xuất lúa theo hướng giảm phát thải không làm giảm năng suất như nhiều nông dân lo ngại trước đây. Ngược lại, nhờ áp dụng quy trình canh tác khoa học, hiệu quả sản xuất được cải thiện rõ rệt.

Không chỉ ở Ninh Bình, nhiều mô hình canh tác lúa giảm phát thải ở các địa phương khác cũng ghi nhận kết quả tích cực. Thống kê cho thấy việc áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến có thể giúp giảm 30–50% lượng giống gieo sạ, giảm 30–70% lượng phân bón hóa học, đồng thời giảm từ 1–4 lần phun thuốc bảo vệ thực vật và tiết kiệm 30–40% lượng nước tưới. Nhờ đó, năng suất lúa tăng khoảng 2,4–7%, thu nhập của nông dân tăng 12–50%, tương đương lợi nhuận tăng thêm từ 4 đến 7,6 triệu đồng/ha so với canh tác truyền thống.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, lợi ích về môi trường cũng rất rõ rệt. Các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải có thể cắt giảm trung bình 2–12 tấn CO₂/ha, góp phần quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp. Đồng thời, nhiều sản phẩm lúa từ mô hình này còn được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường khoảng 200–300 đồng/kg, tạo thêm động lực để nông dân tham gia.

Ở quy mô rộng hơn, nhiều địa phương tại Đồng bằng sông Cửu Long cũng đang đẩy mạnh thực hiện Đề án phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Các mô hình thí điểm cho thấy năng suất lúa có thể đạt khoảng 6,5 tấn/ha, trong khi chi phí sản xuất giảm đáng kể nhờ giảm giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Lợi nhuận của nông dân nhờ đó tăng thêm khoảng 5,2 triệu đồng/ha, đồng thời lượng phát thải khí nhà kính giảm 7,6–12 tấn CO₂/ha so với canh tác truyền thống.

Mô hình trồng lúa chất lượng cao, giảm phát thải đang được nhiều địa phương triển khai.

Những kết quả bước đầu cho thấy sản xuất lúa giảm phát thải đang trở thành xu hướng tất yếu của ngành nông nghiệp. Không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế, mô hình này còn góp phần xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về môi trường và phát triển xanh.

Tuy nhiên, để các mô hình này được nhân rộng, nhiều chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ nông dân tiếp cận kỹ thuật canh tác mới. Việc xây dựng vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí sản xuất.

Trong bối cảnh ngành lúa gạo Việt Nam đang hướng tới phát triển bền vững và giảm phát thải, những mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng để nâng cao năng suất, giá trị hạt gạo và thu nhập cho người nông dân.

Thanh Hiền