Tiêu chuẩn góp phần minh bạch chất lượng thực phẩm chay

TCVN 13625:2023 xác định tiêu chí đối với thực phẩm chay

Thực phẩm chay không chỉ gồm những món ăn chế biến trực tiếp từ rau củ, đậu, nấm mà còn có nhiều sản phẩm được chế biến công nghiệp như chả chay, xúc xích chay, thực phẩm thay thế thịt và các sản phẩm từ đạm thực vật. Sự đa dạng này khiến việc xác định thành phần và mức độ phù hợp với từng chế độ ăn trở nên cần thiết.

Một sản phẩm được giới thiệu là thực phẩm chay chưa chắc đã phù hợp với tất cả người ăn chay. Có người sử dụng trứng, sữa trong chế độ ăn, nhưng cũng có người loại trừ hoàn toàn các thành phần có nguồn gốc động vật. Vì vậy, thông tin về thành phần và cách xác định sản phẩm phù hợp với từng nhóm người tiêu dùng có ý nghĩa quan trọng.

Thực phẩm chay cần minh bạch thành phần, đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm và ghi nhãn theo quy định.

Đối với lĩnh vực này, Việt Nam đã có Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13625:2023 với tên gọi “Định nghĩa và tiêu chí kỹ thuật đối với thực phẩm, thành phần thực phẩm phù hợp cho người ăn chay hoặc người ăn thuần chay và để thông báo, ghi nhãn thực phẩm”. TCVN 13625:2023 đưa ra định nghĩa và tiêu chí kỹ thuật đối với thực phẩm, thành phần thực phẩm phù hợp cho người ăn chay, trong đó có nhóm sử dụng trứng và sữa, nhóm sử dụng trứng hoặc sữa và người ăn thuần chay. Tiêu chuẩn cũng đề cập việc thông báo, ghi nhãn thực phẩm nhằm giúp thông tin về tính phù hợp của sản phẩm được thể hiện rõ ràng.

Đáng chú ý, phạm vi của TCVN 13625:2023 có giới hạn cụ thể. Tiêu chuẩn áp dụng các định nghĩa và tiêu chí kỹ thuật đối với thực phẩm, thành phần thực phẩm sau khi thu hoạch, thu hái; không điều chỉnh các vấn đề về an toàn thực phẩm, an toàn môi trường, kinh tế - xã hội, tín ngưỡng tôn giáo hay đặc tính vật liệu bao gói. Do đó, không thể sử dụng riêng tiêu chuẩn này để kết luận một sản phẩm chay đã bảo đảm an toàn thực phẩm.

Bảo đảm an toàn và minh bạch thông tin sản phẩm

Bên cạnh tiêu chí phù hợp với người ăn chay, các sản phẩm thực phẩm chay khi sản xuất, kinh doanh vẫn phải đáp ứng những yêu cầu chung về an toàn thực phẩm. Đây là nội dung được quy định tại Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12.

Theo Điều 10 của Luật này, thực phẩm phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật tương ứng và tuân thủ quy định về giới hạn vi sinh vật gây bệnh, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, tác nhân gây ô nhiễm và các chất có thể gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người. Tùy từng loại thực phẩm, sản phẩm còn phải đáp ứng quy định về sử dụng phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, bao gói, ghi nhãn và bảo quản.

Với thực phẩm chay chế biến, doanh nghiệp cần chú trọng kiểm soát nguyên liệu đầu vào, điều kiện vệ sinh trong quá trình sản xuất và bảo quản thành phẩm. Nguyên liệu như đậu, nấm, rau củ, ngũ cốc và các thành phần tạo cấu trúc, hương vị cần được kiểm soát về nguồn gốc, chất lượng. Việc sử dụng phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến cũng phải tuân thủ quy định hiện hành, đúng đối tượng và mục đích sử dụng.

Luật An toàn thực phẩm đồng thời quy định tổ chức, cá nhân sản xuất thực phẩm phải chịu trách nhiệm về an toàn đối với sản phẩm do mình sản xuất; thực hiện quy trình tự kiểm tra, lưu giữ hồ sơ cần thiết và cung cấp thông tin trung thực về sản phẩm. Khi phát hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn, cơ sở phải thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định.

Thông tin trên nhãn cũng là yếu tố quan trọng đối với thực phẩm chay. Theo Điều 44 Luật An toàn thực phẩm, tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu thực phẩm phải thực hiện ghi nhãn theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa. Nghị định số 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 111/2021/NĐ-CP, là những căn cứ pháp lý doanh nghiệp cần lưu ý khi thể hiện thông tin trên bao bì sản phẩm.

Đối với thực phẩm chay, việc công khai thành phần giúp người mua nhận biết sản phẩm có sử dụng trứng, sữa hoặc thành phần khác hay không, từ đó lựa chọn phù hợp với chế độ ăn của mình. Những nội dung giới thiệu như “phù hợp cho người ăn chay” hoặc “phù hợp cho người ăn thuần chay” cần có căn cứ từ thành phần và tiêu chí tương ứng, tránh thông tin gây nhầm lẫn.

Có thể thấy, việc áp dụng tiêu chuẩn phù hợp và tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm, ghi nhãn có vai trò quan trọng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm chay. Trong đó, TCVN 13625:2023 là căn cứ kỹ thuật giúp thống nhất cách xác định thực phẩm phù hợp với người ăn chay hoặc ăn thuần chay; còn yêu cầu về an toàn thực phẩm phải được thực hiện theo quy định pháp luật tương ứng.

Minh bạch thành phần, kiểm soát chất lượng và cung cấp thông tin chính xác không chỉ giúp người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm phù hợp mà còn góp phần xây dựng niềm tin đối với thị trường thực phẩm chay, tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao chất lượng và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh bền vững.

Cẩm Anh