Từ 25,5% đến 91,9%: Cú nước rút 5G trong 18 tháng

18 tháng, gần 5 lần số trạm

Đến hết tháng 6/2026, các doanh nghiệp viễn thông đã triển khai 40.158 trạm 5G, phủ sóng khoảng 91,9% dân số, với hơn 24,4 triệu thuê bao. So với đầu năm 2025, số trạm tăng gần 5 lần, tỷ lệ phủ sóng tăng từ 25,5% lên 91,9%.

Đặt hai mốc phủ sóng cạnh nhau cho thấy quy mô mở rộng mạng lưới. Chỉ trong khoảng 18 tháng, mạng 5G từ phạm vi triển khai tập trung tại các đô thị lớn đến chỗ trở thành hạ tầng mà phần lớn người dân có thể chạm tới. Cùng thời điểm, tỷ lệ dân số được phủ sóng 4G đạt 99,8%, tỷ lệ thôn, bản có kết nối băng rộng di động đạt 99,56%, và 91,3% thuê bao di động đã dùng điện thoại thông minh. Nói cách khác, khả năng tiếp cận các dịch vụ số ngày càng mở rộng; tuy nhiên, có sóng di động không đồng nghĩa mọi người đều có thiết bị, kỹ năng hoặc kết nối ổn định để sử dụng.

Sóng 5G đang được các nhà mạng triển khai diện rộng để phục vụ người dân Việt Nam ngày một tốt hơn

Tốc độ truy cập cũng thay đổi theo. Tốc độ băng rộng di động của Việt Nam đạt 210,85 Mbps, được ghi nhận ở vị trí thứ 9 thế giới trong kỳ đo nêu tại nguồn; tốc độ băng rộng cố định đạt 291,82 Mbps, ở vị trí thứ 11 cùng kỳ. Bảng xếp hạng Speedtest được cập nhật hằng tháng nên thứ hạng có thể dao động, nhưng đây là thành tích của kỳ xếp hạng tháng 7/2026, khi Internet di động đạt 205,58 Mbps (hạng 10) và Internet cố định đạt 307,11 Mbps (hạng 7); hai con số này thuộc kỳ đo khác với số liệu 210,85 Mbps và 291,82 Mbps vừa nêu. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng lưu ý số liệu này đến từ phép đo tự nguyện của người dùng, chưa phản ánh hết độ ổn định giờ cao điểm hay chênh lệch giữa các vùng. Con số đẹp được công bố kèm giới hạn của chính nó là một thái độ đáng ghi nhận.

Nhanh hơn chu kỳ thông thường của thế giới

Ông Nguyễn Anh Cương, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, cho biết mạng 5G của Việt Nam đạt khoảng 92% dân số chỉ sau hơn một năm triển khai thương mại, trong khi ở nhiều nước phát triển, việc đạt trên 80% dân số thường mất khoảng 2 đến 3 năm. Với 4G, Việt Nam mất hơn 8 năm để làm chủ công nghệ kể từ khi được chuẩn hóa; với 5G, khoảng thời gian này rút xuống còn gần 2 năm. Trong hơn 40.000 trạm 5G đang phát sóng, khoảng 2.500 trạm, tức khoảng 6%, do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất.

Con số 6% chưa lớn, nhưng có ý nghĩa vượt ra ngoài thống kê. Việc có thiết bị 5G sản xuất trong nước cho thấy năng lực tham gia chuỗi cung ứng đang hình thành; tỷ lệ nội địa hóa và mức độ làm chủ công nghệ cần được đo lường riêng. Đó là bước đầu của năng lực tự chủ mà Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra cho các công nghệ chiến lược.

Vì sao có thể nhanh như vậy? Các doanh nghiệp viễn thông đã tận dụng tối đa vị trí trạm 4G sẵn có để nâng cấp lên 5G thay vì dựng mới từ đầu. Cách làm này giảm thời gian xin địa điểm, giảm chi phí và rút ngắn thời gian đưa trạm vào phát sóng. Đây là bài học đơn giản nhưng hữu ích cho mọi dự án hạ tầng số: kế thừa cái đã có trước khi đầu tư cái mới.

"Đường cao tốc" dữ liệu: cáp quang, cáp quốc tế và địa chỉ Internet

Sóng di động chỉ là phần nhìn thấy được. Phía dưới là mạng cáp quang: hơn 1,3 triệu km cáp đã được kéo đến 100% xã, phường; khoảng 86% hộ gia đình đang dùng dịch vụ cáp quang đến tận nhà.

Kết nối ra thế giới cũng được củng cố. Tháng 8/2025, VNPT khai trương tuyến cáp đất liền quốc tế VSTN dài hơn 3.900 km, nối Đà Nẵng với các trung tâm dữ liệu lớn trong khu vực ASEAN. Đây là tuyến cáp đầu tiên do Việt Nam làm chủ hoàn toàn, góp phần giảm rủi ro gián đoạn kết nối quốc tế. Ai từng trải qua những đợt đứt cáp biển khiến mạng chập chờn hàng tuần sẽ hiểu giá trị của một tuyến dự phòng do chính mình làm chủ.

Ít người để ý hơn là "địa chỉ nhà" của Internet. Mỗi thiết bị kết nối mạng cần một địa chỉ IP. Kho địa chỉ IPv4 cũ của thế giới đã cạn từ lâu, và thế hệ địa chỉ mới IPv6 là điều kiện để hàng tỷ thiết bị Internet vạn vật, camera, cảm biến cùng lên mạng. Tỷ lệ sử dụng IPv6 của Việt Nam đạt 67,68%, cao gấp 1,6 lần mức bình quân ASEAN và thế giới, đứng thứ 2 Đông Nam Á, thứ 7 toàn cầu. Việt Nam đang triển khai lộ trình chuyển đổi sang IPv6 giai đoạn 2026–2030; việc ngừng sử dụng IPv4 cần được thực hiện theo điều kiện kỹ thuật và kế hoạch cụ thể.

Hạ tầng không chỉ cần nhanh mà còn cần đáng tin. Việc áp dụng xác thực định tuyến đối với tài nguyên địa chỉ IP và số hiệu mạng góp phần giảm nguy cơ giả mạo tuyến mạng. Đây là giải pháp kỹ thuật để bảo đảm an toàn định tuyến, không thể từ đó suy ra mức giảm chung của các hành vi lừa đảo trên Internet. Đây là biện pháp tăng độ tin cậy của hoạt động định tuyến Internet, nhưng không thay thế các giải pháp bảo đảm an toàn thông tin khác.

Câu hỏi của Trưởng bản Thào A Di

Những con số trung bình toàn quốc dễ làm người ta quên rằng khoảng 8% dân số chưa có 5G, trong đó vẫn có những thôn, bản hoặc cụm dân cư thuộc vùng lõm sóng di động. Bản C5, xã Mường Nhà, tỉnh Điện Biên là một nơi như thế.

Bản C5 có hơn 25 hộ người Mông sống lưng chừng núi. Nhiều năm, bản không có điện lưới, không có sóng di động. Muốn gọi một cuộc điện thoại, người dân phải đi bộ hơn một cây số để tìm sóng. Gặp người ốm nặng, việc liên lạc với trạm y tế xã là cả một vấn đề. Đường vào bản mất nửa ngày đi ô tô, rồi thêm hơn 2 km đường rừng.

Khi đoàn kỹ thuật viên của Viettel vào khảo sát dựng trạm, trưởng bản Thào A Di tự nguyện hiến đất để đặt trạm, không đòi bồi thường. Câu hỏi đầu tiên ông đặt ra không phải về giá cước hay tốc độ, mà là: "Các cháu trong bản học được trên mạng không?"

Câu hỏi ấy gợi đúng mục đích của đầu tư hạ tầng số: tạo thêm cơ hội học tập, liên lạc và tiếp cận dịch vụ. Hiệu quả sử dụng thực tế tại bản cần tiếp tục được ghi nhận từ nhà trường và người dân.

Bản C5 nằm trong một chương trình lớn hơn nhiều. Năm 2026, Viettel được giao xử lý 1.856 điểm lõm sóng tại 23 tỉnh, thành phố, gồm 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư từ 50 người trở lên. Doanh nghiệp dự kiến lắp gần 1.400 trạm mới đến hết tháng 11/2026, trong đó khoảng 200 trạm ở nơi chưa có điện lưới. Đến hết quý III/2026, hơn 800 trạm đã phát sóng, phủ khoảng 940 điểm lõm. Ở Tuyên Quang, 65 vị trí phải khoan, phá đá mới đổ được móng. Hàng chục vị trí chuyển sang truyền dẫn vi ba, tránh được khoảng 700 km cáp phải kéo qua núi.

Những trạm đặt tại khu vực khó khăn thường có hiệu quả kinh doanh trực tiếp hạn chế. Chúng tồn tại vì một nguyên tắc: không để người dân nào đứng ngoài chuyển đổi số chỉ vì nơi mình sinh ra.

Đưa vệ tinh lên bản

Hạ tầng mặt đất có giới hạn của nó. Giai đoạn 2021–2025, chương trình phủ sóng đã đưa sóng di động đến 3.245 thôn có điện. Nhưng rà soát năm 2026 vẫn còn 435 thôn tại 13 tỉnh có điểm lõm sóng. Sau khi doanh nghiệp phủ sóng thêm 210 thôn và bổ sung 48 thôn mới phát hiện ở Tuyên Quang, Nghệ An, còn 273 thôn, trong đó 82 thôn chưa có điện lưới. Ngoài ra có 117 cơ quan nhà nước, trường học, cơ sở y tế sóng yếu hoặc không ổn định; 73 điểm đã được xử lý.

Với những nơi chưa thể kéo cáp, chưa thể dựng trạm, Bộ Khoa học và Công nghệ chọn một giải pháp bổ sung. Ngày 11/9/2026, 254 bộ thiết bị Internet vệ tinh quỹ đạo thấp được bàn giao cho Sở Khoa học và Công nghệ 13 tỉnh, thành phố, mỗi thôn hoặc điểm lõm sóng một bộ, kèm gói dịch vụ tốc độ tối đa 400 Mbps, miễn phí 6 tháng.

Ông Nguyễn Thành Chung, Cục trưởng Cục Viễn thông, nói rõ cách tiếp cận: "Internet vệ tinh quỹ đạo thấp là giải pháp bổ sung", còn hạ tầng viễn thông mặt đất "vẫn là giải pháp căn bản". Internet vệ tinh có thể bổ sung kết nối trong những tình huống khó triển khai mạng mặt đất; hai phương án cần được lựa chọn theo địa hình, chi phí và chất lượng dịch vụ.

Phía sau những nỗ lực ấy là Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích. Giai đoạn 2021–2025, chương trình đã bảo đảm phủ sóng di động cho 100% thôn đã có điện ở vùng xa, biên giới và 100% nhà giàn, xã đảo, huyện đảo; hỗ trợ dịch vụ di động và Internet cho hơn 946 nghìn hộ nghèo, cận nghèo, tương đương khoảng 80% số hộ thuộc diện này của cả nước; trang bị Internet cho gần 5,6 nghìn cơ sở giáo dục, trạm y tế. Giai đoạn đến năm 2030, chương trình tiếp tục ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo và các đối tượng yếu thế.

Một mạng riêng cho cả hệ thống chính trị

Có một lớp hạ tầng mà người dân ít khi nhìn thấy nhưng ngày nào cũng hưởng lợi: Mạng truyền số liệu chuyên dùng của các cơ quan Đảng, Nhà nước. Đây là hạ tầng truyền dẫn chuyên dùng phục vụ kết nối giữa các cơ quan. Việc truyền, xử lý tài liệu thuộc phạm vi bí mật nhà nước phải đáp ứng riêng các điều kiện an toàn, bảo mật và quy định pháp luật có liên quan.

Mạng này đã được mở rộng để phục vụ gửi, nhận văn bản và xử lý hồ sơ cấp độ Mật, Tối mật từ Trung ương đến cơ sở. Khối Đảng có 3.548 kết nối; khối chính quyền có 3.790 kết nối; khối Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kết nối tại 34 tỉnh, thành phố; khối Quốc hội kết nối tại 3 địa điểm ở Hà Nội. Ngành Tòa án và ngành Kiểm sát cũng đã kết nối từ Trung ương đến cơ sở, mỗi ngành gồm 34 tỉnh và 397 điểm kết nối.

Những con số kỹ thuật này có hệ quả rất cụ thể. Mạng truyền số liệu chuyên dùng là một thành phần hạ tầng quan trọng, nhưng việc chuyển quy trình liên quan bí mật nhà nước lên môi trường số còn phụ thuộc phân loại thông tin, cơ chế bảo vệ và hệ thống được phép sử dụng. Nhiều hoạt động của cơ quan Đảng, Nhà nước đang được số hóa; cần xác định rõ hệ thống và kênh truyền dẫn thực tế trước khi khẳng định tất cả các hoạt động nêu trên vận hành qua cùng một mạng.

Nơi dữ liệu "ở"

Nếu mạng là đường thì trung tâm dữ liệu là kho. Cả nước hiện có 10 doanh nghiệp sở hữu 42 trung tâm dữ liệu, tổng công suất thiết kế 372,75 MW, tập trung chủ yếu ở Hà Nội (17 trung tâm) và TP. Hồ Chí Minh (18 trung tâm); 19 trung tâm, tương đương 44%, đạt ít nhất một tiêu chuẩn quốc tế.

Định hướng sắp tới là bảo đảm nguồn điện xanh, ổn định cho các trung tâm dữ liệu, vì làn sóng trí tuệ nhân tạo sẽ đòi hỏi năng lực tính toán và điện năng lớn hơn nhiều so với hiện nay. Hạ tầng số, ở tầng sâu nhất, gắn chặt với hạ tầng năng lượng.

Từ mở rộng hạ tầng đến nâng hiệu quả sử dụng

Mọi câu chuyện về hạ tầng đều đứng trước một câu hỏi: xây xong thì dùng vào việc gì? Ông Nguyễn Phong Nhã, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, nói thẳng rằng cần "chuyển trọng tâm sang khai thác hiệu quả các khoản đầu tư". Các lĩnh vực được ưu tiên ứng dụng 5G gồm công nghiệp, y tế, giao thông thông minh, nông nghiệp thông minh và mạng 5G dùng riêng cho doanh nghiệp.

Thẳng thắn mà nói, các ứng dụng 5G chuyên biệt trong nhà máy, bến cảng ở Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu. Nhưng ở tầng phổ thông, hiệu quả của hạ tầng đã hiện ra rõ ràng trong đời sống. Có thể kể ba ví dụ: Ở thôn Sơn Hà, xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai, một thôn đồi núi bị chia cắt, mạng chập chờn, có điểm lõm sóng, cán bộ cơ sở vẫn đưa thôn đạt 21/21 tiêu chí "thôn số" ở mức cơ bản, xây dựng ứng dụng "Thôn số Bát Xát" để kết nối hai chiều với người dân. Mô hình đã được đưa vào kế hoạch toàn tỉnh giai đoạn 2026–2030.

Ở vùng biên Lai Châu, Bộ đội Biên phòng tỉnh phát hiện hơn 2.000 người dân chưa có điện thoại thông minh. 31 tổ công tác với 121 cán bộ đã tổ chức 286 buổi tuyên truyền, trao 1.600 điện thoại trị giá hơn 3 tỷ đồng huy động từ nhà hảo tâm và đóng góp của cán bộ, chiến sĩ. 80 hộ dân mở gian hàng trực tuyến bán sâm, chè, thảo quả với doanh thu trên 1 tỷ đồng. Sóng có rồi, máy có rồi, người dân mới bước được vào kinh tế số.

Trong đêm lũ 7/10/2025 ở Thái Nguyên, hai kỹ sư trẻ Từ Tất Huân và Nguyễn Thị Mai Anh mất khoảng 4 tiếng để dựng bản đồ cứu hộ thongtincuuho.org, dùng trí tuệ nhân tạo gom lời kêu cứu rải rác trên mạng xã hội thành các điểm trên bản đồ cho lực lượng cứu hộ. Hơn 3.000 người dùng trong chưa đầy 24 giờ đầu. Câu chuyện cho thấy tầm quan trọng của kết nối và nguồn dữ liệu kịp thời trong hỗ trợ ứng phó thiên tai, bên cạnh tổ chức cứu hộ tại hiện trường.

Từ "có sóng" đến "dùng được"

18 tháng qua, hạ tầng số Việt Nam đã đi một chặng đường mà nhiều nước mất hai đến ba năm. Nhưng hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Những việc tiếp theo đã được đặt ra: phủ sóng 100% thôn lõm sóng có điện, phủ 5G chất lượng cao tại đô thị và khu công nghiệp, tiến tới thử nghiệm 6G, mở rộng cáp biển, chuyển hẳn sang IPv6, và đưa hạ tầng Internet vạn vật, cảm biến vào quy hoạch các dự án giao thông, năng lượng, đô thị.

Thước đo quan trọng của hạ tầng số không chỉ nằm ở số megabit mỗi giây. Nó nằm ở câu trả lời cho câu hỏi của trưởng bản Thào A Di: lũ trẻ trong bản có học được trên mạng hay không. Để trả lời đầy đủ, cần tiếp tục theo dõi chất lượng kết nối, khả năng tiếp cận thiết bị và kết quả sử dụng thực tế tại bản.

Hồng Anh