Bằng chứng khoa học cho thấy ba nhóm thực phẩm làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch

Bệnh tim mạch hiện vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam. Theo thông tin từ Bộ Y tế, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 200.000 ca tử vong do các bệnh lý tim mạch, chiếm gần 1/3 tổng số ca tử vong. Đáng lo ngại, xu hướng trẻ hóa đang ngày càng rõ rệt, trong đó chế độ ăn uống thiếu lành mạnh được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng.

Theo TS.BS Francesco Lo Monaco, chuyên gia tim mạch dự phòng tại London, phần lớn bệnh tim có thể phòng ngừa nếu thay đổi lối sống kịp thời. Ông cho biết nhiều bệnh nhân bất ngờ khi biết rằng những thực phẩm quen thuộc hằng ngày lại đang âm thầm làm tổn thương thành mạch máu.

Trước hết, nhóm thực phẩm đáng lo ngại nhất là thịt chế biến sẵn và thịt đỏ nhiều mỡ. Các sản phẩm như xúc xích, thịt xông khói, giăm bông chứa hàm lượng muối cao, có thể làm tăng huyết áp. Đồng thời, lượng chất béo bão hòa dồi dào trong các loại thịt này làm tăng cholesterol LDL – yếu tố thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch.

Nhiều nghiên cứu khoa học cũng cho thấy tiêu thụ thường xuyên thịt chế biến sẵn có liên quan trực tiếp đến nguy cơ bệnh mạch vành và đột quỵ. Vì vậy, chuyên gia khuyến nghị chỉ nên ăn thịt đỏ ở mức vừa phải, ưu tiên phần nạc và thay thế bằng cá, trứng, đậu hoặc các loại hạt.

Có nhiều loại thực phẩm có thể gây hại cho tim mạch nên tránh dùng nhiều. Ảnh minh họa

Bên cạnh đó, thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhẹ đóng gói cũng là “thủ phạm” thầm lặng. Những sản phẩm này thường chứa nhiều natri, chất béo chuyển hóa và phụ gia. Theo các chuyên gia dinh dưỡng trong nước, tiêu thụ thường xuyên thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến tăng cân, rối loạn mỡ máu và hội chứng chuyển hóa – nền tảng của bệnh tim mạch. Do đó, người tiêu dùng nên tập thói quen đọc bảng thành phần và hạn chế các sản phẩm có danh sách phụ gia dài, khó nhận biết.

Không dừng lại ở đó, đồ uống có đường cũng là nguy cơ lớn nhưng thường bị xem nhẹ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, lượng đường tự do nên dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, tốt nhất dưới 5% để giảm nguy cơ bệnh tim mạch. Tuy nhiên, chỉ một lon nước ngọt hoặc một ly trà sữa đã có thể vượt ngưỡng khuyến nghị. Đường dư thừa làm tăng triglyceride, thúc đẩy viêm mạn tính và gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu – bước đầu của quá trình xơ vữa.

Bác sĩ tại Bệnh viện Tâm Anh, thành phố Hồ Chí Minh cũng cảnh báo, nếu dung nạp nhiều thực phẩm chứa hàm lượng đường, muối, chất béo bão hòa cao có thể gây hại cho sức khỏe hệ tim mạch. Nguyên nhân là do việc dung nạp đường quá mức có thể khiến cho động mạch và cơ quan tim bị tổn thương. Ngoài ra, tiêu thụ quá nhiều đường còn có thể dẫn đến các vấn đề tăng nhịp tim, huyết áp cao, kích thích hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức và gây rối loạn quá trình sản sinh hormone insulin.

Trong khi đó muối được tạo thành từ 60% clorua và 40% natri. Dung nạp nhiều muối sẽ khiến cho nồng độ natri trong máu tăng cao do mất cân bằng nước và natri. Khi đó, cơ thể có xu hướng tích nước nhiều hơn, khiến cho thể tích máu và chất lỏng quanh tế bào tăng cao. Điều này sẽ làm tăng thể tích máu, tạo nên áp lực bên trong lòng mạch gây tăng huyết áp và bệnh về tim mạch.

Còn đối với chất béo bão hòa cũng chính là tác nhân gây tăng mức cholesterol LDL (cholesterol xấu) trong máu dẫn đến khởi phát viêm nhiễm, thúc đẩy nguy cơ hình thành mảng xơ vữa động mạch. Khi đó, lưu lượng máu về tim sẽ bị cản trở, tiềm ẩn nguy cơ khởi phát bệnh lý về tim mạch.

Chính vì vậy, thay vì đợi đến khi có triệu chứng như đau ngực hay khó thở mới thay đổi, các bác sĩ tại Bệnh viện Vinmec khuyến cáo nên điều chỉnh chế độ ăn ngay từ bây giờ. Một mô hình ăn uống được nhiều nghiên cứu chứng minh có lợi cho tim mạch là chế độ ăn Địa Trung Hải, giàu rau xanh, trái cây, cá, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh như dầu ô liu. Đặc biệt nên giảm dần thịt chế biến, hạn chế đồ ăn nhanh, loại bỏ nước ngọt và duy trì vận động đều đặn, nguy cơ tim mạch có thể giảm đáng kể sau vài tháng. Bởi lẽ, tổn thương động mạch tích lũy theo thời gian và phòng ngừa luôn hiệu quả hơn điều trị.

Tránh thực phẩm chứa trans – fat và hạn chế chất béo bão hòa, bởi đây là những dạng chất béo gây hại cho cơ thể. Thực phẩm chứa trans – fat thông dụng bao gồm các loại bánh ngọt, bánh quy, donut, bơ thực vật... Thực phẩm chứa chất béo bão hòa bao gồm các thực phẩm như sữa nguyên kem, phô mai, kem, thịt đỏ. Muối nên hạn chế khoảng 1 thìa cà phê một ngày.

Nếu có vấn đề về huyết áp, rối loạn mỡ máu hay tiểu đường cần được kiểm soát chặt chẽ bởi bác sĩ. Cần tuân thủ chế độ ăn uống luyện tập và sử dụng thuốc đều đặn. Không nên tự ý bỏ thuốc, tăng hoặc giảm liều khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Cần tái khám theo hẹn hoặc định kỳ và đánh giá nguy cơ tim mạch tổng thể để được tư vấn những biện pháp hỗ trợ tối ưu.

An Dương