Từ bước tiến QI4SD 2026 đến lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp

Theo Chỉ số Hạ tầng chất lượng cho phát triển bền vững (QI4SD) năm 2026 do Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) công bố, Việt Nam đạt 52,8 điểm, xếp thứ 47 trong số 170 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam cũng được ghi nhận thuộc nhóm quốc gia có tiến bộ đáng kể về hạ tầng chất lượng giai đoạn 2024-2026.

Kết quả này cho thấy những nỗ lực củng cố hệ thống hạ tầng chất lượng của Việt Nam. Quan trọng hơn, năng lực của hệ thống cần được chuyển hóa thành lợi ích cụ thể, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Giảm chi phí kiểm tra, thử nghiệm và chứng nhận

Hạ tầng chất lượng phát triển giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong tiếp cận các dịch vụ đo lường, thử nghiệm, giám định và chứng nhận. Thay vì phải tìm kiếm dịch vụ ở nhiều nơi hoặc gửi mẫu ra nước ngoài, doanh nghiệp có thêm lựa chọn từ các tổ chức kỹ thuật trong nước có đủ năng lực.

Một lợi ích đáng chú ý là hạn chế việc kiểm tra, thử nghiệm trùng lặp. Khi kết quả đánh giá thực hiện bởi tổ chức có năng lực và được thừa nhận theo các cơ chế phù hợp, doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả đó để phục vụ những yêu cầu liên quan, tránh phát sinh thêm thời gian và chi phí không cần thiết.

Tại Việt Nam, chương trình công nhận phòng thử nghiệm và phòng hiệu chuẩn VILAS được triển khai từ năm 1997, góp phần đánh giá và nâng cao năng lực các phòng thử nghiệm, phòng hiệu chuẩn theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025. Việc tham gia các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau trong khu vực và quốc tế cũng góp phần nâng cao độ tin cậy của kết quả thử nghiệm, hiệu chuẩn. Tuy nhiên, việc thừa nhận kết quả không áp dụng mặc nhiên cho mọi trường hợp mà phụ thuộc vào phạm vi công nhận, yêu cầu kỹ thuật và quy định của thị trường liên quan.

Hạn chế sai lỗi trong sản xuất

Nguyên liệu không đạt yêu cầu, sai lệch thông số kỹ thuật hoặc lỗi phát sinh trong quá trình gia công có thể khiến doanh nghiệp phải sửa chữa, làm lại, thậm chí bị khách hàng trả hàng. Những tổn thất này không chỉ làm tăng chi phí mà còn ảnh hưởng đến tiến độ và uy tín kinh doanh.

Hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và thử nghiệm giúp doanh nghiệp có căn cứ kỹ thuật kiểm soát nguyên liệu đầu vào, theo dõi các công đoạn sản xuất và đánh giá chất lượng thành phẩm. Thay vì chỉ kiểm tra khi sản phẩm hoàn thiện, doanh nghiệp có thể phát hiện sai lệch ngay trong quá trình sản xuất để kịp thời điều chỉnh.

Chẳng hạn, thiết bị đo không chính xác có thể dẫn đến sai lệch thông số kỹ thuật, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Việc kiểm định, hiệu chuẩn phương tiện đo phù hợp giúp doanh nghiệp bảo đảm độ tin cậy của kết quả đo, hạn chế rủi ro trong quá trình kiểm soát sản xuất.

Phát hiện và xử lý lỗi sớm giúp giảm lãng phí nguyên liệu, nhân công, hạn chế sản phẩm không đạt yêu cầu và giảm nguy cơ phát sinh khiếu nại từ khách hàng.

Nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm

Tiêu chuẩn hóa giúp doanh nghiệp xây dựng quy trình sản xuất thống nhất, trong đó các yêu cầu về nguyên liệu, thông số kỹ thuật, phương pháp kiểm tra và tiêu chí chất lượng được xác định rõ ràng. Nhờ vậy, hoạt động sản xuất ít phụ thuộc vào kinh nghiệm riêng lẻ của từng người lao động, chất lượng sản phẩm giữa các lô hàng có điều kiện được duy trì ổn định hơn.

Khi quy trình được kiểm soát tốt, doanh nghiệp có thể sử dụng hiệu quả hơn nguyên vật liệu, thời gian và nhân lực. Những công đoạn chưa hợp lý cũng dễ được nhận diện để điều chỉnh, cải tiến.

Năng suất và chất lượng có mối quan hệ chặt chẽ. Sản phẩm đạt yêu cầu ngay từ đầu sẽ giảm nhu cầu sửa chữa, làm lại; quy trình ổn định giúp tiết kiệm nguồn lực và bảo đảm tiến độ sản xuất. Vì vậy, tiêu chuẩn cần được xem là công cụ hỗ trợ quản trị xuyên suốt quá trình sản xuất, thay vì chỉ là căn cứ kiểm tra thành phẩm.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận tiêu chuẩn và công cụ cải tiến năng suất phù hợp còn giúp từng bước hoàn thiện phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả hoạt động.

Tăng niềm tin của đối tác và người tiêu dùng

Trong thương mại, chất lượng sản phẩm cần được chứng minh bằng những căn cứ đáng tin cậy. Kết quả thử nghiệm, chứng nhận phù hợp và hệ thống quản lý chất lượng là cơ sở giúp khách hàng, nhà phân phối và đối tác đánh giá năng lực của nhà cung cấp.

Khi có bằng chứng rõ ràng về chất lượng, doanh nghiệp thuận lợi hơn trong quá trình thẩm định, trao đổi kỹ thuật và xây dựng quan hệ hợp tác. Đặc biệt, với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, khả năng duy trì chất lượng ổn định có ý nghĩa quan trọng bởi một lô hàng không đạt yêu cầu có thể ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và uy tín của các bên.

Với người tiêu dùng, thông tin minh bạch về tiêu chuẩn và chất lượng giúp họ có thêm căn cứ lựa chọn sản phẩm. Khi doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết và duy trì chất lượng ổn định, niềm tin của khách hàng được củng cố, tạo điều kiện xây dựng thương hiệu và duy trì thị trường.

Tăng khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu

Mỗi thị trường xuất khẩu có thể đặt ra yêu cầu riêng về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, an toàn sản phẩm, ghi nhãn và đánh giá sự phù hợp. Nếu không nắm bắt đầy đủ, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh sản phẩm, bổ sung thử nghiệm hoặc hoàn thiện lại hồ sơ, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian giao hàng.

Ảnh minh hoạ.

Hạ tầng chất lượng được củng cố giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin tiêu chuẩn, dịch vụ thử nghiệm, đo lường và chứng nhận cần thiết. Khi các tổ chức trong nước có đủ năng lực thực hiện hoạt động đánh giá phù hợp với yêu cầu, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật và kiểm soát sản phẩm trước khi xuất khẩu. Đặc biệt, việc thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp giữa các tổ chức, quốc gia theo thỏa thuận thích hợp có thể hạn chế kiểm tra trùng lặp, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa và giảm chi phí giao dịch.

Tuy nhiên, kết quả thử nghiệm, chứng nhận trong nước không mặc nhiên được chấp nhận tại mọi thị trường. Việc thừa nhận phụ thuộc vào phạm vi công nhận, quy định của nước nhập khẩu và thỏa thuận giữa các bên. Do đó, doanh nghiệp vẫn cần chủ động tìm hiểu yêu cầu của thị trường đích để lựa chọn phương thức đánh giá phù hợp.

Có thể thấy, hạ tầng chất lượng quốc gia không chỉ là hệ thống các tổ chức và dịch vụ kỹ thuật mà còn là nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Khi doanh nghiệp tiếp cận thuận lợi hơn với tiêu chuẩn, đo lường, thử nghiệm và đánh giá sự phù hợp, những lợi ích về chi phí, năng suất, chất lượng và thị trường sẽ có điều kiện phát huy rõ nét hơn.

Kết quả QI4SD 2026 là tín hiệu đầy tích cực. Tuy nhiên, giá trị lâu dài của hạ tầng chất lượng cần được thể hiện qua những thay đổi thực chất tại doanh nghiệp: giảm sai lỗi, tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, củng cố niềm tin khách hàng và mở rộng cơ hội xuất khẩu. Đây chính là nền tảng để doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh và đóng góp vào tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

Cẩm Anh