Từ cảnh báo đến hậu kiểm: Làm sao nhận diện sớm sản phẩm nguy cơ mất an toàn?

Một sản phẩm có dấu hiệu không bảo đảm chất lượng có thể được phát hiện từ nhiều nguồn khác nhau, như kết quả kiểm tra, thông tin từ doanh nghiệp, phản ánh của người tiêu dùng hoặc dữ liệu liên quan đến quá trình lưu thông. Khi những thông tin này được xác minh, chúng có thể trở thành căn cứ để cơ quan quản lý xem xét, lựa chọn nội dung và đối tượng cần kiểm tra.

Nhận diện nguy cơ từ dấu hiệu trên thị trường

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đưa quản lý rủi ro trở thành nội dung quan trọng trong hoạt động quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Theo quy định mới, sản phẩm, hàng hóa được phân loại theo mức độ rủi ro thấp, trung bình và cao. Việc phân loại nhằm làm cơ sở áp dụng biện pháp quản lý phù hợp với mức độ rủi ro của từng nhóm sản phẩm, hàng hóa.

Cách tiếp cận này giúp hoạt động quản lý có trọng tâm hơn. Thay vì chỉ nhìn vào một sản phẩm sau khi có vi phạm, cơ quan quản lý có thể xem xét nhiều yếu tố để nhận diện những nhóm hàng hóa cần được quan tâm, kiểm tra.

Cơ quan chức năng kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Trong thực tế, dấu hiệu rủi ro có thể xuất hiện từ chính quá trình lưu thông. Chẳng hạn, một sản phẩm có nhiều phản ánh liên quan đến chất lượng, thông tin trên nhãn không đầy đủ, nguồn gốc khó xác định hoặc kết quả kiểm tra trước đó cho thấy dấu hiệu không phù hợp. Những thông tin này cần được kiểm tra, xác minh trước khi đưa ra kết luận về chất lượng sản phẩm.

Theo đơn vị chức năng, việc kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa có thể dựa trên kế hoạch kiểm tra hoặc được thực hiện đột xuất. Việc lựa chọn đối tượng kiểm tra có thể căn cứ vào mức độ rủi ro và các thông tin liên quan đến sản phẩm, hàng hóa trên thị trường.

Hậu kiểm để xử lý khi sản phẩm có vấn đề

Nếu cảnh báo giúp nhận diện dấu hiệu bất thường thì hậu kiểm là bước quan trọng xác định sản phẩm thực tế có đáp ứng yêu cầu về chất lượng hay không.

Theo quy định của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, việc kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong sản xuất và lưu thông trên thị trường được thực hiện theo quy định của pháp luật. Khi phát hiện hàng hóa không phù hợp, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu tổ chức, cá nhân thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định. Một trong những yêu cầu quan trọng của quá trình này là xác định được sản phẩm đến từ đâu và trách nhiệm thuộc về chủ thể nào. Đây là lý do truy xuất nguồn gốc ngày càng có vai trò trong quản lý chất lượng.

Khi sản phẩm có dấu hiệu không bảo đảm an toàn, thông tin về nhà sản xuất, tổ chức chịu trách nhiệm, lô hàng, quá trình phân phối và các giấy tờ liên quan có thể giúp cơ quan chức năng khoanh vùng sản phẩm cần kiểm tra, xử lý. Đối với doanh nghiệp, việc lưu giữ đầy đủ hồ sơ và thông tin về quá trình sản xuất, kinh doanh cũng giúp việc truy xuất được thuận lợi hơn khi có yêu cầu.

Nghị định 37/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, trong đó có các quy định liên quan đến quản lý rủi ro, truy xuất nguồn gốc và kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Từ góc độ người tiêu dùng, việc phát hiện sớm nguy cơ cũng cần sự tham gia của thị trường. Khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu bất thường, người mua nên giữ lại thông tin sản phẩm, nơi mua, hóa đơn hoặc chứng từ liên quan và phản ánh đến người bán, nhà sản xuất hoặc cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, một phản ánh đơn lẻ chưa thể là căn cứ để kết luận sản phẩm vi phạm. Thông tin cần được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, đánh giá theo quy định. Đây cũng là điểm quan trọng để tránh việc một thông tin chưa được xác minh trở thành cảnh báo thiếu chính xác trên thị trường.

Với doanh nghiệp, kiểm soát chất lượng từ khâu sản xuất, bảo đảm thông tin hàng hóa đầy đủ và duy trì khả năng truy xuất không chỉ phục vụ yêu cầu quản lý mà còn giúp phát hiện và xử lý sớm vấn đề nếu phát sinh. 

Quản lý chất lượng vì thế không chỉ dừng ở việc kiểm tra khi sản phẩm đã có mặt trên thị trường. Việc nhận diện nguy cơ, kiểm tra có trọng tâm, truy xuất nguồn gốc và xử lý khi phát hiện sản phẩm không phù hợp tạo thành một chuỗi liên kết, trong đó mỗi khâu đều có vai trò nhất định.

Khi cảnh báo được kiểm chứng và chuyển thành thông tin phục vụ hậu kiểm, những dấu hiệu bất thường trên thị trường có thể được xử lý sớm hơn. Đây cũng là cơ sở để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời giúp doanh nghiệp nhìn rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc duy trì chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong suốt quá trình lưu thông.

Cẩm Anh