Từ ‘nâu’ sang ‘xanh’: Lối đi mới của khu công nghiệp

Tại Đà Nẵng, quá trình chuyển đổi khu công nghiệp theo hướng sinh thái đã được khởi động từ giai đoạn 2016-2021 thông qua thí điểm tại Khu công nghiệp Hòa Khánh. Kết quả bước đầu cho thấy nhiều doanh nghiệp đã cải thiện đáng kể hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm chi phí sản xuất nhờ áp dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn và tối ưu hóa năng lượng. Đây là nền tảng quan trọng để thành phố tiếp tục mở rộng mô hình trong giai đoạn tiếp theo với định hướng rõ ràng và lộ trình cụ thể.

Theo kế hoạch, trong giai đoạn 2026-2027, Đà Nẵng đặt mục tiêu mở rộng mô hình khu công nghiệp sinh thái, hướng tới khoảng 50% doanh nghiệp trong Khu công nghiệp Hòa Khánh tham gia thông qua việc số hóa dữ liệu, cải thiện quản lý năng lượng và tài nguyên. Xa hơn, trong giai đoạn 2028-2035, thành phố sẽ đầu tư đồng bộ vào hạ tầng kỹ thuật như hệ thống tái sử dụng nước, mạng lưới trao đổi năng lượng và phụ phẩm giữa các doanh nghiệp, cũng như phát triển năng lượng tái tạo.

Việc hình thành các chuỗi cộng sinh công nghiệp được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa nguồn lực, giảm chi phí đầu vào và hạn chế chất thải ra môi trường.

Công ty TNHH Kiến trúc và Thương mại Á Châu áp dụng nhiều giải pháp công nghệ để sản xuất sạch hơn.

Không chỉ dừng ở yếu tố môi trường, chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái còn là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh. Đà Nẵng hiện có 36 khu công nghiệp và 126 cụm công nghiệp, với tổng diện tích khoảng 11.000 ha nhưng mới sử dụng khoảng 3.000 ha. Dư địa này nếu được định hướng theo mô hình “xanh - số - tuần hoàn” sẽ tạo lợi thế trong thu hút đầu tư, đặc biệt là dòng vốn chất lượng cao đang ngày càng ưu tiên các tiêu chí phát triển bền vững.

Trong khi đó, tại Đồng Nai, quá trình chuyển đổi đang được triển khai với mục tiêu cụ thể và có thể đo lường. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu có ít nhất 2 khu công nghiệp được chứng nhận sinh thái, đồng thời 90% khu công nghiệp áp dụng các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đáng chú ý, tối thiểu 10% doanh nghiệp trong khu công nghiệp phải thực hiện các giải pháp sản xuất sạch hơn, sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm phát thải.

Định hướng này tiếp tục được nâng lên ở tầm dài hạn khi Đồng Nai đặt mục tiêu đến năm 2050 đạt phát thải ròng bằng “0”, đồng thời tiến tới 100% khu công nghiệp sử dụng năng lượng tái tạo. Để hiện thực hóa, tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như hoàn thiện cơ chế tín dụng xanh, đầu tư hạ tầng năng lượng tái tạo, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ số trong quản lý năng lượng, nước và chất thải. Trong đó, mô hình cộng sinh công nghiệp là nơi các doanh nghiệp chia sẻ, tái sử dụng phụ phẩm và năng lượng được xác định là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả vận hành toàn hệ thống.

Thực tế cho thấy, những khu công nghiệp tiên phong chuyển đổi đã ghi nhận hiệu quả rõ rệt. Điển hình như Khu công nghiệp Long Đức (Đồng Nai) với quy mô 282 ha đã thu hút hơn 70 dự án, tổng vốn đầu tư gần 2 tỷ USD và hiện đạt 15/22 tiêu chí khu công nghiệp sinh thái. Thành công này cho thấy việc đầu tư vào hạ tầng hiện đại, lựa chọn dự án công nghệ cao và thân thiện môi trường không chỉ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực mà còn tạo ra giá trị gia tăng lớn, góp phần nâng cao năng suất tổng thể.

Có thể thấy, điểm chung trong cách tiếp cận của Đà Nẵng và Đồng Nai là chuyển đổi từ mô hình khu công nghiệp truyền thống sang mô hình tích hợp “xanh - số - tuần hoàn”. Quá trình này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí năng lượng, nguyên vật liệu mà còn tối ưu hóa quy trình sản xuất, từ đó trực tiếp nâng cao năng suất lao động.

Đồng thời, việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế cũng mở ra cơ hội tiếp cận thị trường xuất khẩu lớn và thu hút dòng vốn đầu tư có chất lượng.

Sử dụng Robot vào quá trình sản xuất tại nhà máy ở Khu công nghiệp Biên Hòa 2 do Sonadezi vận hành.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra thách thức không nhỏ. Việc đầu tư hạ tầng xanh, công nghệ sạch hay chuyển đổi mô hình sản xuất đòi hỏi nguồn lực lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn hạn chế về tài chính và năng lực quản trị. Nếu không có sự hỗ trợ kịp thời về chính sách, tín dụng và kỹ thuật, nguy cơ chậm chuyển đổi là hiện hữu, kéo theo việc đánh mất lợi thế cạnh tranh trong dài hạn.

Trong bối cảnh đó, phát triển khu công nghiệp sinh thái không chỉ là câu chuyện của môi trường mà còn là bài toán về năng suất và tương lai của doanh nghiệp. Những địa phương và doanh nghiệp đi trước sẽ nắm lợi thế, trong khi sự chậm trễ có thể phải trả giá bằng việc bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây chính là cảnh báo rõ ràng cho quá trình chuyển đổi đang diễn ra ngày càng nhanh và không thể đảo ngược.

Thanh Hiền