Vượt rào cản tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp Việt khẳng định năng lực để vươn xa

Tiêu chuẩn quốc tế: Rào cản và động lực đổi mới

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và an toàn sản phẩm đang trở thành điều kiện quan trọng quyết định khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu của doanh nghiệp. Nếu trước đây, giá thành và năng lực cung ứng được xem là những lợi thế cạnh tranh chủ yếu thì hiện nay, doanh nghiệp còn phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng sản phẩm, an toàn kỹ thuật, quản lý môi trường, sử dụng năng lượng, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc liên tục cập nhật, hoàn thiện hệ thống quy định đối với hàng hóa nhập khẩu. Những yêu cầu về giới hạn hóa chất độc hại, hiệu suất năng lượng, phát thải carbon, an toàn sản phẩm, bảo mật dữ liệu và tính bền vững ngày càng được chú trọng. Nhiều quy định không còn đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật chuyên biệt mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để sản phẩm có thể lưu thông tại các thị trường này.

Điều đó đặt ra không ít thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp không chỉ cần đầu tư đổi mới máy móc, thiết bị và công nghệ mà còn phải xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đồng bộ, chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu và duy trì hoạt động đánh giá, giám sát định kỳ. Trong nhiều trường hợp, chi phí thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận quốc tế khá lớn, trong khi năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ và nguồn nhân lực kỹ thuật vẫn còn hạn chế.

Đầu tư công nghệ, chuẩn hóa quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng là nền tảng giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước đáp ứng các yêu câu khắt khe của các tiêu chuẩn quốc tế

Bên cạnh đó, sự khác biệt giữa hệ thống tiêu chuẩn và quy định của từng thị trường cũng khiến doanh nghiệp gặp khó khăn. Một sản phẩm đáp ứng yêu cầu tại thị trường này chưa chắc đã đủ điều kiện tiếp cận thị trường khác. Doanh nghiệp phải liên tục cập nhật quy định, điều chỉnh thiết kế, hoàn thiện công nghệ và tổ chức lại quy trình sản xuất. Đối với những đơn vị chủ yếu tham gia chuỗi cung ứng ở khâu gia công, lắp ráp, việc thiếu khả năng làm chủ công nghệ và tiêu chuẩn còn có thể khiến họ gặp bất lợi khi cạnh tranh với các nhà sản xuất quốc tế.

Không chỉ là rào cản thương mại, các tiêu chuẩn quốc tế còn phản ánh trình độ công nghệ, năng lực quản trị và mức độ phát triển của doanh nghiệp. Nếu không chủ động nâng cấp năng lực sản xuất, doanh nghiệp có nguy cơ bị loại khỏi những phân khúc thị trường có giá trị gia tăng cao, ngay cả khi có lợi thế về chi phí và năng lực cung ứng.

Từ đáp ứng tiêu chuẩn đến làm chủ công nghệ, phát triển bền vững

Tuy nhiên, trước những thách thức đó, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang cho thấy sự chuyển biến tích cực. Thay vì chỉ tìm cách đáp ứng những yêu cầu tối thiểu để xuất khẩu, các doanh nghiệp ngày càng chủ động đầu tư nghiên cứu, phát triển công nghệ, xây dựng hệ thống quản lý theo chuẩn quốc tế và nâng cao năng lực tự chủ trong thiết kế, sản xuất sản phẩm. Việc đạt được các chứng nhận quốc tế không còn đơn thuần là mục tiêu thương mại mà đang trở thành một phần trong chiến lược phát triển dài hạn, giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng, tối ưu hóa sản xuất, củng cố uy tín thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ lĩnh vực công nghiệp điện tử, viễn thông đến chế biến thực phẩm và dịch vụ công nghệ số, ngày càng xuất hiện những doanh nghiệp Việt Nam chủ động chinh phục các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Những kết quả này cho thấy năng lực công nghệ của doanh nghiệp trong nước đang từng bước được nâng lên, khẳng định khả năng cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ và năng lực quản trị.

Một trong những ví dụ đáng chú ý là Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông. Doanh nghiệp vừa được TÜV SÜD – tổ chức thử nghiệm, giám định và chứng nhận quốc tế có trụ sở tại Đức – cấp các chứng nhận CB, CE-LVD AoC, ENEC và TÜV SÜD Mark cho dòng đèn chiếu sáng đường LED và các sản phẩm bộ nguồn LED.

Đáng chú ý, quá trình đánh giá không chỉ dừng lại ở việc kiểm nghiệm mẫu sản phẩm mà còn bao gồm đánh giá hệ thống sản xuất, quy trình kiểm soát chất lượng và hoạt động giám sát định kỳ tại nhà máy. Điều này cho thấy chứng nhận quốc tế không chỉ phản ánh chất lượng của một sản phẩm riêng lẻ mà còn ghi nhận năng lực vận hành và tính ổn định của toàn bộ hệ thống sản xuất.

Theo đại diện Rạng Đông, việc làm chủ các tiêu chuẩn quốc tế thể hiện đồng thời hai năng lực cốt lõi: năng lực kỹ thuật trong nghiên cứu, thiết kế và phát triển sản phẩm; năng lực tổ chức sản xuất thông qua xây dựng quy trình công nghệ, kiểm soát chất lượng và quản trị dây chuyền. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp nâng cao khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá thành và lợi thế lao động.

Trong lĩnh vực sản xuất thiết bị điện công nghiệp, Cát Vạn Lợi là một trong những doanh nghiệp Việt Nam đáng chú ý khi sản phẩm ống thép luồn dây điện EMT được cấp chứng nhận UL 797 của Mỹ. Đây là tiêu chuẩn liên quan đến yêu cầu kỹ thuật và an toàn đối với ống thép luồn dây điện. Việc đạt chứng nhận UL cho thấy sản phẩm của doanh nghiệp đã đáp ứng những yêu cầu kiểm định nghiêm ngặt của thị trường Mỹ, đồng thời khẳng định năng lực sản xuất, kiểm soát chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp Việt Nam tại thị trường quốc tế.

Một trường hợp khác là Organo Việt Nam với việc đạt chứng nhận UL Listed theo tiêu chuẩn UL 508A cho các hệ thống tủ điều khiển công nghiệp. Theo công bố ngày 16/1/2026 của doanh nghiệp, ba hệ thống tủ điều khiển do đội ngũ kỹ thuật thiết kế và lắp ráp đã đạt chứng nhận này. UL 508A là tiêu chuẩn của Mỹ dành cho tủ điều khiển công nghiệp, đặt ra các yêu cầu về thiết kế, cấu tạo và an toàn điện. Kết quả này cho thấy năng lực kỹ thuật không chỉ nằm ở việc sử dụng thiết bị đạt chuẩn mà còn ở khả năng thiết kế, tích hợp và chế tạo hệ thống đáp ứng yêu cầu quốc tế.

Trong lĩnh vực nông nghiệp và chế biến thực phẩm, The PAN Group là một ví dụ về nỗ lực chuẩn hóa sản xuất theo yêu cầu quốc tế. Các doanh nghiệp thành viên trong hệ sinh thái của tập đoàn hoạt động ở nhiều lĩnh vực như giống cây trồng, thủy sản, thực phẩm và chế biến nông sản, hướng tới áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm như BRCGS Food Safety, FSSC 22000 và HACCP. Việc xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng theo các chuẩn mực này góp phần nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát rủi ro và đáp ứng yêu cầu của các nhà nhập khẩu quốc tế.

Nhìn từ những trường hợp trên, có thể thấy tiêu chuẩn quốc tế đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong tư duy phát triển của doanh nghiệp Việt Nam. Từ chỗ xem tiêu chuẩn là điều kiện bắt buộc để đưa sản phẩm ra thị trường, nhiều doanh nghiệp đã chủ động coi đây là động lực để đổi mới công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất và nâng cao năng lực quản trị. Việc đáp ứng các chuẩn mực quốc tế không chỉ giúp sản phẩm vượt qua rào cản kỹ thuật, mở rộng thị trường xuất khẩu mà còn tạo áp lực tích cực để doanh nghiệp nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động.

Tuy nhiên, đạt được chứng nhận quốc tế mới chỉ là bước khởi đầu. Để duy trì lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), nâng cao trình độ nhân lực kỹ thuật, làm chủ công nghệ và chủ động kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Đặc biệt, trước xu hướng các thị trường ngày càng chú trọng phát triển xanh, giảm phát thải và trách nhiệm chuỗi cung ứng, việc đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế cần gắn liền với chiến lược phát triển bền vững, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu xuất khẩu trước mắt.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, cơ hội dành cho doanh nghiệp Việt Nam ngày càng rộng mở, nhưng đi cùng với đó là yêu cầu cao hơn về chất lượng, công nghệ và tính minh bạch. Khi có thể chủ động nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và kiểm soát sản phẩm theo những chuẩn mực được quốc tế công nhận, doanh nghiệp Việt sẽ từng bước thoát khỏi lợi thế cạnh tranh dựa chủ yếu vào chi phí và gia công. Khi đó, tiêu chuẩn quốc tế không chỉ còn là rào cản cần vượt qua mà thực sự trở thành động lực đổi mới, giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị sản phẩm, củng cố vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và phát triển bền vững.

An Dương