Xanh hóa sản xuất, nâng cao giá trị hạt gạo Việt

Trong nhiều năm qua, gạo Việt Nam đã từng bước khẳng định tên tuổi trên bản đồ nông sản thế giới, đặc biệt với những dòng gạo chất lượng cao như ST24, ST25 – nhiều lần được vinh danh là “gạo ngon nhất thế giới”. Tuy nhiên, bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng khi các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về môi trường, phát thải và truy xuất nguồn gốc.

Thực tế này buộc ngành lúa gạo Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở lợi thế “ngon” hay sản lượng lớn mà phải chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình sản xuất bền vững, giảm phát thải và nâng cao giá trị gia tăng. Trong đó, “xanh hóa” sản xuất được xem là chìa khóa duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn.

Việt Nam - nguồn cung gạo số lượng lớn, chất lượng cao, tốt cho sức khỏe người sử dụng và bền vững với môi trường.

Việc triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi này. Không chỉ hướng tới mục tiêu môi trường, đề án còn gắn chặt với yêu cầu nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và tăng thu nhập cho người trồng lúa.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là sự ra đời của nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”, được kỳ vọng trở thành tấm “hộ chiếu” giúp gạo Việt chinh phục những thị trường khó tính. Nhãn hiệu này không đơn thuần là dấu chứng nhận, mà phản ánh cả một chuỗi giá trị sản xuất được kiểm soát chặt chẽ từ giống, canh tác, thu hoạch đến chế biến và thương mại.

Theo các cơ quan chuyên môn, đến nay đã có hàng chục nghìn tấn gạo đạt tiêu chí “xanh phát thải thấp”, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp đầu ngành. Điều này cho thấy khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn theo tiêu chuẩn bền vững của ngành lúa gạo Việt Nam đang từng bước được nâng lên.

Quan trọng hơn, việc xây dựng nhãn hiệu chung giúp chuyển tư duy từ xuất khẩu gạo theo kiểu “bán số lượng” sang bán giá trị, nơi chất lượng, trách nhiệm môi trường và tính minh bạch trở thành yếu tố quyết định. Đây cũng là xu hướng phù hợp với thị trường tiêu dùng toàn cầu, khi người mua ngày càng ưu tiên các sản phẩm thân thiện môi trường và có chứng nhận phát thải rõ ràng.

Trong quá trình chuyển đổi này, doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm, vừa là đầu mối liên kết nông dân, vừa là lực lượng dẫn dắt đổi mới công nghệ và quản trị sản xuất.

Thực tiễn cho thấy, các doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất gạo xanh đã chủ động áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, giảm lượng giống gieo sạ, tiết kiệm nước, hạn chế phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Những thay đổi này không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí đầu vào và ổn định chất lượng hạt gạo. Đây là yếu tố then chốt để gạo Việt đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Việt Nam đã xây dựng và đưa vào sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”.

Đại diện một số doanh nghiệp xuất khẩu gạo cho rằng, để thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính như Nhật Bản, châu Âu, sản phẩm không chỉ cần chất lượng vượt trội mà còn phải chứng minh được quy trình sản xuất bền vững và khả năng kiểm soát phát thải. Việc tham gia chuỗi gạo xanh cũng giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tín dụng xanh, mở rộng cơ hội hợp tác và nâng cao uy tín thương hiệu.

Về dài hạn, mục tiêu của ngành lúa gạo không chỉ dừng ở việc mở rộng diện tích canh tác xanh mà là xây dựng một hệ sinh thái gạo bền vững, trong đó nông dân - doanh nghiệp - thị trường được kết nối chặt chẽ. Khi các tiêu chí về phát thải, năng suất và chất lượng được chuẩn hóa, gạo Việt Nam sẽ có thêm lợi thế tham gia các chuỗi cung ứng giá trị cao, thậm chí hướng tới thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Có thể thấy, từ hạt gạo “ngon” đến hạt gạo “xanh”, ngành lúa gạo Việt Nam đang đi theo con đường tất yếu của nông nghiệp hiện đại. Sự kết hợp giữa chất lượng sản phẩm, đổi mới công nghệ, quản trị chuỗi và vai trò tiên phong của doanh nghiệp chính là nền tảng để gạo Việt không chỉ giữ vững vị thế xuất khẩu, mà còn nâng tầm thương hiệu trên thị trường toàn cầu.

Thanh Hiền