Xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho rau an toàn: Hướng tới giảm chi phí tuân thủ, dễ áp dụng và minh bạch hơn

Yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận tiêu chuẩn

Ngày 9/6/2026, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức hội thảo góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế đối với rau ăn lá, cây rau an quả, cây rau ăn củ/thân đảm bảo an toàn thực phẩm”, hướng tới xây dựng bộ tiêu chuẩn đơn giản, dễ áp dụng, phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế và tăng khả năng truy xuất nguồn gốc.

Mục tiêu của hội thảo là lấy ý kiến rộng rãi nhằm hoàn thiện dự thảo tiêu chuẩn trước khi trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định, công bố. Điểm nhấn được đặt ra là xây dựng một bộ tiêu chuẩn có cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn sản xuất, đồng thời hướng tới yêu cầu “dễ thực hiện hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn và minh bạch hơn”.

Hội thảo góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về quy trình sản xuất, sơ chế rau an toàn thực phẩm ngày 9/6/2026

Theo Ban tổ chức, rau xanh là nhóm thực phẩm thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc không chỉ là quyền lợi của người tiêu dùng mà còn quyết định uy tín của nông sản Việt Nam.

Mặc dù VietGAP đã đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy sản xuất nông nghiệp an toàn và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng, song tỷ lệ áp dụng vẫn còn thấp. Số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho thấy, năm 2025 cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,5%-0,6% tổng diện tích.

Nguyên nhân chủ yếu là các yêu cầu kỹ thuật, chi phí chứng nhận, hệ thống hồ sơ và quy trình giám sát còn quá phức tạp đối với đa số nông hộ và hợp tác xã quy mô nhỏ, khiến nhiều mô hình khó triển khai rộng. Trong khi đó, thị trường ngày càng đòi hỏi cao hơn về an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận tiêu chuẩn theo hướng đơn giản, dễ áp dụng nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chất lượng.

Hướng tới bộ tiêu chuẩn giảm chi phí tuân thủ, dễ áp dụng và minh bạch hơn

Trước yêu cầu đó, việc xây dựng TCVN “Quy trình sản xuất, sơ chế đối với rau ăn lá, cây rau an quả, cây rau ăn củ/thân đảm bảo an toàn thực phẩm” được xác định là cần thiết, nhằm hình thành một bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, rõ ràng và phù hợp với điều kiện sản xuất tại Việt Nam.

Tiêu chuẩn mới được định hướng không thay thế các bộ tiêu chuẩn hiện hành như VietGAP, ASEAN GAP, GLOBALG.A.P hay ISO 22000:2018, mà kế thừa, cập nhật và điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn sản xuất trong nước. Điểm nhấn của dự thảo là hướng tới mục tiêu "ba giảm - ba tăng": Giảm chi phí tuân thủ, giảm gánh nặng hồ sơ, giảm sự phức tạp trong quy trình; đồng thời tăng tính thực chất, tăng khả năng áp dụng diện rộng và tăng tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc.

Dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm” được xây dựng theo hướng bảo đảm cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn sản xuất và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, hợp tác xã cũng như người sản xuất. Bộ tiêu chuẩn hướng tới cung cấp quy trình, biểu mẫu và hướng dẫn kỹ thuật dễ hiểu, dễ ghi chép, dễ thực hiện, đồng thời tạo căn cứ thống nhất cho công tác kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, ông Hoàng Anh Thư- Phó Giám đốc Hợp tác xã Tân Minh Đức (Hải Phòng), cho rằng dự thảo đã có nhiều điểm thực tiễn, đặc biệt là việc đơn giản hóa yêu cầu về hồ sơ. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu các biểu mẫu ngắn gọn, dễ sử dụng hơn, đồng thời khuyến khích áp dụng hình thức ghi chép điện tử và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR đối với những cơ sở có điều kiện.

Theo các chuyên gia, bộ tiêu chuẩn sẽ giúp đơn giản hóa quy trình sản xuất và sơ chế rau an toàn, tạo điều kiện cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ dễ dàng tham gia chuỗi sản xuất chính quy mà không chịu áp lực từ các thủ tục hành chính rườm rà.

Một trong những định hướng quan trọng của TCVN mới là cung cấp căn cứ kỹ thuật thống nhất để các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện công tác kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc. Việc xây dựng tiêu chuẩn sẽ không tách rời mà gắn liền với các công cụ hỗ trợ thiết thực như: Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật, nhật ký sản xuất tối giản, bảng kiểm đánh giá và hệ thống truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số.

Ông Nguyễn Quý Dương- Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật- nhấn mạnh, nội dung của tiêu chuẩn sẽ được tích hợp đồng bộ với các quy định hiện hành về đất, nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Đặc biệt, tiêu chuẩn cần xác định rõ mục đích sử dụng là để hướng dẫn thực hành hay để cấp chứng nhận, vì mỗi mục tiêu sẽ yêu cầu những thiết kế kỹ thuật khác nhau nhằm đảm bảo tính hiệu quả cao nhất.

Kết luận tại hội thảo, các bên liên quan đều thống nhất rằng, tiêu chuẩn mới cần phải mang tính thực chất và khả thi. Ban soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu các ý kiến đóng góp từ các bộ, ngành, doanh nghiệp và các nhà khoa học để hoàn thiện dự thảo. Dự kiến, Tiêu chuẩn quốc gia về quy trình sản xuất, sơ chế rau an toàn sẽ chính thức được trình công bố trong năm 2026.

Việc ban hành bộ tiêu chuẩn này hứa hẹn sẽ tạo nền tảng quan trọng để chuẩn hóa sản xuất rau theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững; nâng cao chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc của sản phẩm, củng cố niềm tin của người tiêu dùng, thúc đẩy liên kết sản xuất- tiêu thụ; mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường trong nước và quốc tế có yêu cầu cao về chất lượng và an toàn thực phẩm; khẳng định vị thế của nông sản Việt Nam trên trường quốc tế.

Lê Kim Liên