Xây dựng tiêu chuẩn về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, mặc dù Việt Nam đã có nhiều mô hình nuôi biển công nghệ cao và từng bước tiếp cận các phương thức sản xuất hiện đại, song hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ lĩnh vực này vẫn còn rất hạn chế.

Đến nay, lĩnh vực nuôi biển mới chỉ có TCVN 13997:2024 - Lồng tròn HDPE nuôi cá biển quy mô công nghiệp - Yêu cầu kỹ thuật, chủ yếu quy định đối với một cấu phần của hệ thống nuôi. Trong khi đó, toàn bộ quá trình từ khảo sát vị trí, thiết kế, xây dựng, lắp đặt, vận hành đến bảo trì và quản lý trang trại nuôi biển vẫn chưa có một bộ tiêu chuẩn tổng thể làm căn cứ thống nhất để áp dụng trên phạm vi cả nước.

Theo ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, đây là lần đầu tiên dự thảo TCVN về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi. Hiện các tài liệu hướng dẫn về nuôi biển ở Việt Nam chủ yếu tham khảo từ nước ngoài, trong khi nghiên cứu trong nước còn khá hạn chế và phần lớn mới tập trung vào sản xuất giống.

TCVN cho cơ sở nuôi cá biển công nghiệp sẽ thống nhất áp dụng chung

Theo dự thảo ban đầu, bộ tiêu chuẩn sẽ quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với vị trí nuôi, hệ thống lồng và công trình phụ trợ, cùng các yêu cầu về lắp đặt, vận hành, kiểm tra, bảo trì và hồ sơ kỹ thuật của cơ sở nuôi cá biển công nghiệp. Tiêu chuẩn sẽ được áp dụng trong toàn bộ quá trình khảo sát, thiết kế, chế tạo, lắp đặt, nghiệm thu, quản lý, vận hành, bảo trì và đánh giá sự phù hợp của các cơ sở nuôi biển. Tuy nhiên, dự thảo không điều chỉnh quy trình kỹ thuật nuôi đối với từng loài cá biển, công tác quản lý sức khỏe động vật thủy sản, phòng chống dịch bệnh, sử dụng thuốc, hóa chất, cũng như các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường.

Theo ông Trần Đình Luân, khi có bộ tiêu chuẩn thống nhất, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ như tín dụng, bảo hiểm và các cơ chế khuyến khích đầu tư khác. Đây cũng là nền tảng để hình thành ngành công nghiệp nuôi biển phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Đóng góp ý kiến cho dự thảo, nhiều chuyên gia cho rằng việc xây dựng tiêu chuẩn quốc gia là cần thiết nhưng cũng đòi hỏi sự cân bằng giữa yêu cầu quản lý và khả năng áp dụng trong thực tế.

PGS.TS Thái Thanh Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế Thủy sản, nhận định nếu tiêu chuẩn được xây dựng quá đơn giản sẽ không đáp ứng yêu cầu quản lý, trong khi nếu quá chặt chẽ lại gây khó khăn cho doanh nghiệp và cản trở quá trình triển khai.

Theo ông, bộ tiêu chuẩn nên tập trung vào các yêu cầu đối với hạ tầng và công trình nuôi như quy mô cơ sở, mức độ số hóa, tự động hóa, khả năng truy xuất nguồn gốc, an toàn sản phẩm, an toàn môi trường và an toàn lao động. Đồng thời, cần quy định rõ các yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống điện, cấp nước, giám sát, khả năng chống chịu sóng gió cũng như các giải pháp bảo vệ công trình nuôi trên biển.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Tập đoàn STP cho rằng bộ tiêu chuẩn cần được xây dựng trên cơ sở phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam và có lộ trình triển khai hợp lý. Trong giai đoạn đầu, nên ưu tiên các yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để sớm ban hành tiêu chuẩn, tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi từ hệ thống lồng nuôi truyền thống sang lồng HDPE và các mô hình nuôi biển công nghệ cao.

Doanh nghiệp cũng đề xuất nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng theo hướng phát triển nuôi biển đa loài, kết hợp nuôi cá với rong biển, nhuyễn thể và các mô hình du lịch trải nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả khai thác không gian biển và gia tăng giá trị kinh tế.

Theo kế hoạch, dự án xây dựng tiêu chuẩn về cơ sở nuôi cá biển công nghiệp sẽ được triển khai trong giai đoạn 2026–2027, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các địa phương ven biển. Dự kiến, tiêu chuẩn sẽ được hoàn thiện và ban hành vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027.

Bảo Linh