Xi măng xanh: Nâng cao năng suất gắn với mục tiêu giảm phát thải CO₂

Những năm gần đây, các doanh nghiệp xi măng đã đẩy mạnh cải tiến kỹ thuật và đổi mới công nghệ nhằm tối ưu hóa quy trình sản xuất. Trong giai đoạn 2020–2025, toàn ngành ghi nhận gần 1.900 sáng kiến cải tiến được áp dụng vào thực tiễn, mang lại giá trị làm lợi khoảng 850 tỷ đồng. Trọng tâm của các sáng kiến là giảm tiêu hao than, điện và nguyên liệu đầu vào, tăng mức độ tự động hóa, kiểm soát chặt chẽ vận hành lò nung và dây chuyền nghiền. Nhờ đó, năng suất lao động được cải thiện rõ rệt, đồng thời chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị sản phẩm từng bước được kéo giảm.

Kết quả từ quá trình đổi mới công nghệ cho thấy tổng sản lượng clinker đạt hơn 96 triệu tấn, sản lượng xi măng gần 115 triệu tấn, tổng tiêu thụ xấp xỉ 133 triệu tấn. Doanh thu toàn ngành đạt trên 165.000 tỷ đồng, nộp ngân sách gần 9.000 tỷ đồng, trong khi thu nhập bình quân người lao động đạt hơn 17,4 triệu đồng mỗi tháng. Những con số này cho thấy nâng cao năng suất không làm suy giảm hiệu quả kinh tế, mà ngược lại còn tạo nền tảng tài chính quan trọng để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư cho các giải pháp giảm phát thải CO₂.

Sản xuất xi-măng xanh gắn với nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng năng lượng.

Ở cấp độ doanh nghiệp, một số đơn vị đã chứng minh khả năng duy trì tăng trưởng gắn với chuyển đổi xanh. Trong 11 tháng đầu năm 2025, Vicem Hải Phòng đạt sản lượng clinker hơn 1,08 triệu tấn, sản lượng xi-măng tự sản xuất gần 1,59 triệu tấn, tổng sản lượng tiêu thụ hơn 2,07 triệu tấn. Doanh thu đạt gần 2.000 tỷ đồng, lợi nhuận hơn 42 tỷ đồng, tiếp tục duy trì đà tăng trong bối cảnh thị trường nhiều biến động. Đáng chú ý, kết quả này đạt được song song với việc từng bước triển khai các giải pháp giảm phát thải trong sản xuất.

Giảm phát thải CO₂ đang trở thành trục xuyên suốt trong chiến lược phát triển xi-măng xanh. Các giải pháp trọng tâm bao gồm tối ưu hóa quá trình nung clinker nhằm giảm tiêu hao nhiên liệu hóa thạch; tăng tỷ lệ sử dụng phụ gia khoáng và vật liệu thay thế để giảm hàm lượng clinker trong xi măng; đồng thời đẩy mạnh sử dụng nhiên liệu thay thế từ chất thải công nghiệp và sinh hoạt. Việc giảm tỷ lệ clinker không chỉ giúp cắt giảm trực tiếp lượng CO₂ phát sinh trong quá trình nung đá vôi, mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm chi phí sản xuất.

Cùng với đó, công nghệ tận dụng nhiệt khí thải để phát điện được xem là giải pháp then chốt giúp giảm phát thải gián tiếp. Khi hệ thống này đi vào vận hành, lượng điện tự sản xuất từ nhiệt dư sẽ giúp giảm nhu cầu mua điện từ bên ngoài, qua đó cắt giảm đáng kể lượng CO₂ phát sinh từ hệ thống điện quốc gia. Vicem Hải Phòng đặt mục tiêu khi các dự án thu hồi nhiệt hoạt động ổn định có thể giảm từ 10–15% lượng phát thải CO₂, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng chi phí điện mỗi năm.

Bên cạnh đó, đồng xử lý rác thải trong lò nung clinker đang được đánh giá là giải pháp dài hạn cho mục tiêu giảm phát thải. Việc sử dụng rác thải và chất thải công nghiệp làm nhiên liệu thay thế than không chỉ giúp giảm lượng CO₂ phát sinh từ nhiên liệu hóa thạch, mà còn góp phần xử lý chất thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, tỷ lệ nhiên liệu thay thế hiện mới đạt khoảng 4%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu dài hạn, cho thấy dư địa giảm phát thải của ngành vẫn còn rất lớn nếu các rào cản về cơ chế và hạ tầng được tháo gỡ.

Đánh giá về định hướng phát triển trong thời gian tới, Chủ tịch Hội đồng thành viên VICEM Nguyễn Quốc Việt cho biết, thông qua các phong trào thi đua lao động sáng tạo và làm chủ công nghệ, VICEM cùng các đơn vị thành viên đang nỗ lực hướng tới mục tiêu phát triển xanh. Các phong trào này đã góp phần giúp VICEM hoàn thành nhiệm vụ chính trị và sản xuất kinh doanh, đồng thời khẳng định vai trò của ngành xi-măng trong nền kinh tế.

Giai đoạn 2025–2030, VICEM xác định sẽ tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, từ quản trị sản xuất, vận hành nhà máy đến logistics và phân phối; nâng cao năng lực quản trị, đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả; đồng thời phát triển “xi măng xanh, xi măng giảm carbon”, tiết kiệm năng lượng, nguyên liệu và giảm phát thải CO₂.

“Bước vào giai đoạn phát triển mới, VICEM tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Tuy nhiên, toàn thể cán bộ, đảng viên và người lao động sẽ tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, đồng lòng; đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước gắn với thực hiện thắng lợi nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, ông Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.

Thanh Hiền