100 ngày gỡ điểm nghẽn để chuyển đổi số từ chủ trương thành hiệu quả thực chất

Từ hoàn thiện nền tảng đến gỡ điểm nghẽn thực thi

Khung pháp lý, chiến lược và các nền tảng dùng chung cho chuyển đổi số đang từng bước hoàn thiện. Luật Chuyển đổi số, Nghị định 224/2026/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn đã tạo cơ sở cho việc triển khai, cùng với Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045 và Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số.

Đáng chú ý, 79 nền tảng số dùng chung quốc gia và 20 cơ sở dữ liệu quốc gia đã được xác lập, trong đó có VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia, Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia... Đây là cơ sở để hạn chế đầu tư trùng lặp, tăng kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu giữa các cơ quan.

Tuy nhiên, khi những nền tảng quan trọng đã từng bước hình thành, điểm nghẽn của chuyển đổi số đang chuyển sang khâu tổ chức thực hiện. Vấn đề đặt ra không còn là xây dựng thêm hệ thống, mà là làm thế nào để các nền tảng được vận hành hiệu quả, dữ liệu được kết nối và chuyển đổi số tạo ra kết quả cụ thể cho cơ quan nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tổ chức thực hiện đang là khâu yếu cần tập trung khắc phục. Cùng một điều kiện về cơ chế và nguồn lực, nơi người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo, triển khai quyết liệt thường tạo ra sản phẩm và kết quả rõ ràng. Ngược lại, nếu triển khai hình thức, chậm trễ hoặc trách nhiệm chưa được phát huy đầy đủ, hiệu quả chuyển đổi số còn hạn chế.

Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng chỉ ra nhiều nhóm điểm nghẽn liên quan đến thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng số, dịch vụ công, nhân lực, tài chính và kỷ luật thực thi.

Trong đó, dữ liệu vẫn phân tán, chưa bảo đảm đầy đủ, thống nhất và có khả năng dùng chung; các nền tảng còn nguy cơ trùng lặp, thiếu liên thông. Một số dịch vụ công trực tuyến chưa thực sự thuận tiện, trong khi có nơi nguồn lực đã được bố trí nhưng triển khai và giải ngân còn chậm.

Đáng chú ý, cách đánh giá ở một số nơi vẫn thiên về tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ thay vì chú trọng sản phẩm đầu ra, dữ liệu được tạo ra, mức độ sử dụng và trải nghiệm thực tế của người dân, doanh nghiệp.

Tình trạng dữ liệu phân tán cũng không đơn thuần là vấn đề công nghệ. Việc nhiều cơ quan tự phát triển các ứng dụng riêng, tạo ra những hệ thống với cấu trúc dữ liệu khác nhau khiến dữ liệu bị chia cắt, khó kết nối và tái sử dụng.

Để xử lý những vấn đề này, Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị được triển khai. Kế hoạch số 05-KH/BCĐTW ngày 11/7/2026 xác định 50 nhiệm vụ trọng tâm trong 100 ngày, tập trung vào thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng, dịch vụ và trách nhiệm thực thi.

Mục tiêu là hướng tới hệ thống chính trị và chính quyền ba cấp vận hành đồng bộ, thông suốt, an toàn, dựa trên dữ liệu; đồng thời giảm thao tác thủ công, giấy tờ, thời gian và chi phí cho cơ quan nhà nước, cán bộ, người dân và doanh nghiệp. 

Một yêu cầu quan trọng là hạn chế đầu tư phân tán, khắc phục tình trạng dữ liệu cát cứ và hệ thống trùng lặp. Các cơ quan, đơn vị được định hướng ưu tiên nền tảng dùng chung, tích hợp, kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu; không đầu tư mới hệ thống, phần mềm hoặc cơ sở dữ liệu trùng chức năng khi đã có nền tảng đáp ứng yêu cầu.

Chuyển từ quản lý bằng báo cáo sang quản lý bằng dữ liệu

Một hướng đi đang được Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai là xây dựng Nền tảng số quản lý quốc gia trên kiến trúc thống nhất, thay vì tiếp tục phát triển các hệ thống riêng lẻ. Mục tiêu là từng bước đưa hoạt động quản lý nhà nước lên môi trường số, chuyển từ cách quản lý dựa nhiều vào báo cáo sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Theo ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đang từng bước tích hợp hoạt động quản lý nhà nước trên cùng một hệ thống số. Hợp phần quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ trực tuyến đã được thử nghiệm, vận hành từ cuối năm 2025 và đến nay được hầu hết bộ, ngành, địa phương sử dụng.

Trong năm 2026, Bộ tiếp tục triển khai hợp phần quản lý dữ liệu ngân sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời xây dựng hệ thống quản lý hiện trạng chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc.

Với dữ liệu ngân sách, hệ thống sẽ theo dõi từ khâu lập kế hoạch, xây dựng dự toán, phân bổ kinh phí đến tiến độ giải ngân của từng nhiệm vụ. Dữ liệu được địa phương cập nhật, Bộ tổng hợp, số hóa và giám sát trên phạm vi toàn quốc. Qua đó, lãnh đạo có thể theo dõi một nhiệm vụ đang ở đâu, được bố trí bao nhiêu kinh phí, tiến độ giải ngân và triển khai như thế nào.

Trong khi đó, hệ thống quản lý hiện trạng chuyển đổi số hướng tới xây dựng bức tranh tổng thể về hạ tầng số trên toàn quốc, từ thiết bị, nền tảng số, cơ sở dữ liệu đến trung tâm dữ liệu và hạ tầng mạng. Khi dữ liệu được cập nhật, đối soát và chuẩn hóa, các địa phương có thể tự đánh giá năng lực chuyển đổi số, còn cơ quan quản lý có thêm cơ sở xác định điểm nghẽn và ưu tiên đầu tư.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, yêu cầu đặt ra là tiếp tục tháo gỡ khó khăn sau triển khai, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan và bảo đảm dữ liệu được kết nối, chia sẻ, khai thác hiệu quả.

Thực tế cho thấy, càng nhiều hệ thống được xây dựng nhưng thiếu kết nối thì càng khó hình thành một bức tranh quản trị thống nhất. Vì vậy, chuyển đổi số trong giai đoạn mới không nên được đo bằng số lượng phần mềm hay tỷ lệ hồ sơ được số hóa, mà phải được nhìn từ khả năng kết nối, khai thác dữ liệu và tạo ra hiệu quả thực tế.

Khi dữ liệu trở thành đầu vào của quản lý, nền tảng dùng chung trở thành công cụ vận hành và kết quả thực tế trở thành thước đo, chuyển đổi số mới có thể chuyển từ chủ trương thành năng lực quản trị. Đó cũng là phép thử quan trọng của Kế hoạch hành động 100 ngày: mỗi nhiệm vụ không chỉ cần hoàn thành trên giấy, mà phải tạo ra sản phẩm có thể vận hành, có dữ liệu, có người sử dụng và có kết quả kiểm chứng được.

An Dương