Bài 1: Vì sao tiêu chuẩn quốc gia ngày càng quan trọng với hàng hóa?

Tiêu chuẩn - điểm tựa kỹ thuật để nâng chất lượng sản phẩm

Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) là tài liệu quy định các yêu cầu kỹ thuật và quy trình công nghệ mà sản phẩm, hàng hóa phải đáp ứng để được coi là phù hợp về chất lượng và an toàn. Những tiêu chuẩn này được xây dựng bởi cơ quan có thẩm quyền, thông qua đánh giá và tham khảo thực tiễn trong nước cũng như quốc tế.

Ví dụ TCVN 13950-7:2024 tiêu chuẩn xác định hàm lượng thủy ngân trong sơn và vecni bằng phương pháp phổ hấp thụ nguyên tử không ngọn lửa. Tiêu chuẩn này giúp đánh giá kỹ thuật lượng kim loại nặng nguy hại trong sản phẩm và bảo vệ người tiêu dùng khỏi rủi ro tiếp xúc với thủy ngân là kim loại độc có thể gây ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe.

Chất lượng sản phẩm không chỉ là cụm từ trừu tượng mà nó được kiểm soát bằng những thông số kỹ thuật, phương pháp thử nghiệm và giới hạn cho phép mà tiêu chuẩn đặt ra. Đó là lý do vì sao tiêu chuẩn quốc gia là nền tảng kỹ thuật vững chắc nhất để đánh giá chất lượng hàng hóa trước khi lưu thông.

Khẩu trang y tế sản xuất tại Việt Nam được đánh giá theo tiêu chuẩn quốc gia như TCVN 8389 về khẩu trang y tế. (Ảnh minh họa)

Tiêu chuẩn quốc gia đóng vai trò thiết yếu trong bảo vệ người tiêu dùng. Khi sản phẩm được sản xuất và thử nghiệm theo tiêu chuẩn cụ thể, người mua có cơ sở tin tưởng rằng chúng an toàn và phù hợp với mục đích sử dụng. Đây cũng chính là công cụ phòng ngừa hàng kém chất lượng, hàng giả và sản phẩm không rõ nguồn gốc trên thị trường, điều mà hệ thống pháp luật về chất lượng sản phẩm hàng hóa đang siết chặt hơn trong những năm gần đây.

Việc sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn còn góp phần giảm thiểu rủi ro cho môi trường và sức khỏe cộng đồng. Trong trường hợp như tiêu chuẩn kiểm soát thủy ngân, đó không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề nhân văn, bảo vệ người tiêu dùng, đặc biệt là trẻ nhỏ và lao động tiếp xúc trực tiếp.

Hỗ trợ hội nhập và mở rộng thị trường xuất khẩu

Trong thương mại toàn cầu, tiêu chuẩn quốc gia không chỉ là yêu cầu nội địa mà còn là cầu nối bắt buộc với thị trường quốc tế. Hàng hóa sản xuất theo tiêu chuẩn quốc gia hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế sẽ dễ dàng chấp nhận hơn khi xuất khẩu sang các nước phát triển.

Nhiều thị trường nhập khẩu lớn như Nhật Bản, EU hay Bắc Mỹ đặt ra các rào cản kỹ thuật rất nghiêm ngặt. Hàng hóa không đáp ứng tiêu chuẩn tương ứng có thể bị cảnh báo, trả về hoặc từ chối thông quan. Việc tăng tỷ lệ hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế giúp hàng Việt “bắt kịp nhịp chơi” của thương mại toàn cầu, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Thực tế này khiến việc xây dựng, cập nhật và áp dụng tiêu chuẩn quốc gia trở thành chiến lược bắt buộc, không chỉ để đi theo luật chơi quốc tế mà còn để doanh nghiệp Việt Nam tồn tại và phát triển trên “sân chơi chung”.

Không chỉ là yêu cầu bắt buộc về chất lượng, tiêu chuẩn quốc gia còn là công cụ giúp doanh nghiệp cải tiến quy trình, tối ưu chi phí và nâng cao năng suất. Khi doanh nghiệp tuân thủ tiêu chuẩn, họ buộc phải quản lý chất lượng chặt chẽ, ứng dụng quy trình sản xuất tiên tiến và xem xét lại toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất. Điều này tạo ra lợi thế cạnh tranh rõ rệt, đặc biệt trong sản xuất quy mô lớn.

Tiêu chuẩn hóa còn khuyến khích áp dụng các hệ thống quản lý hiện đại và phương pháp cải tiến liên tục, từ đó đẩy mạnh đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Áp lực tuân thủ tiêu chuẩn đã trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp không chỉ hoàn thiện sản phẩm hiện tại mà còn đầu tư cho sản phẩm mới, nâng cao giá trị thương hiệu.

Thời gian qua, Việt Nam đã xây dựng và ban hành nhiều TCVN, QCVN cho lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Tiêu chuẩn quốc gia không chỉ là công cụ kỹ thuật mà là một phần của hạ tầng chất lượng quốc gia, gắn kết với đo lường, thử nghiệm, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Những yếu tố này là tiền đề để bộ máy quản lý chất lượng hoạt động hiệu quả, từ kiểm soát thị trường đến bảo vệ người tiêu dùng. Việc xây dựng và áp dụng hệ thống tiêu chuẩn rộng khắp cũng giúp Nhà nước dễ dàng giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm chất lượng sản phẩm, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp chủ động nâng cao chất lượng trước khi đưa hàng ra thị trường.

Trong một nền kinh tế toàn cầu hóa, tiêu chuẩn quốc gia không còn là yếu tố phụ trợ mà đã trở thành một nhân tố sống còn đối với hàng hóa. Từ việc đảm bảo an toàn, bảo vệ người tiêu dùng, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp đến giúp hàng Việt Nam hội nhập sâu rộng sang thị trường quốc tế, tiêu chuẩn đã và đang trở thành “lá chắn” kỹ thuật hiện đại, không thể thiếu trong quản lý chất lượng sản phẩm.

Để doanh nghiệp Việt Nam phát triển bền vững và người tiêu dùng yên tâm hơn với sản phẩm trong nước, việc nhận thức rõ vai trò của tiêu chuẩn quốc gia và ứng dụng chúng sâu rộng là điều cấp thiết hơn bao giờ hết.

(còn nữa)

Cẩm Anh