Bài 4: Hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn, quy chuẩn, đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về tiêu chuẩn

Hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật là một trong những công cụ quan trọng giúp Nhà nước quản lý chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trên thị trường. Tại Việt Nam, nền tảng pháp lý cho lĩnh vực này được đặt ra từ Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật năm 2006, có hiệu lực từ ngày 01/01/2007.

Sau thời gian triển khai, luật đã tạo khung pháp lý cho việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), đồng thời thúc đẩy hoạt động đánh giá sự phù hợp, công bố hợp chuẩn, hợp quy trong nhiều lĩnh vực sản xuất và dịch vụ. Hệ thống tiêu chuẩn ngày càng được mở rộng, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi mạnh mẽ, nhiều vấn đề mới đã đặt ra đối với hệ thống tiêu chuẩn. Các lĩnh vực như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghệ mới hay thương mại điện tử đòi hỏi phải có những tiêu chuẩn phù hợp, linh hoạt và hài hòa với quốc tế.

Trước yêu cầu đó, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 70/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật với tỷ lệ tán thành cao. Luật sửa đổi chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật.

Theo các cơ quan chuyên môn, việc sửa đổi luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo hướng hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội trong gia đoạn mới.

Những điểm đổi mới quan trọng

Một trong những nội dung đáng chú ý của luật sửa đổi là việc luật hóa Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia. Đây được xem là công cụ định hướng dài hạn cho hoạt động xây dựng và phát triển hệ thống tiêu chuẩn tại Việt Nam.

Chiến lược này giúp xác định các lĩnh vực ưu tiên xây dựng tiêu chuẩn, đặc biệt trong các ngành công nghệ mới, kinh tế số, năng lượng tái tạo hay sản xuất xanh. Qua đó, hệ thống tiêu chuẩn không chỉ phục vụ quản lý nhà nước mà còn trở thành công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Luật sửa đổi cũng làm rõ hơn vai trò của cơ quan tiêu chuẩn quốc gia, đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Điều này giúp nâng cao tính thống nhất trong hệ thống văn bản kỹ thuật, tránh tình trạng chồng chéo hoặc trùng lặp giữa các quy định.

Nhiều điểm đổi mới quan trọng trong luật sửa đổi. (Ảnh minh họa)

Một điểm mới quan trọng khác là việc bổ sung quy định về chiến lược, kế hoạch xây dựng tiêu chuẩn gắn với nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế. Việc này nhằm đảm bảo các tiêu chuẩn được xây dựng có tính thực tiễn, phù hợp xu hướng công nghệ và yêu cầu thị trường.

Luật cũng tiếp tục khẳng định nguyên tắc phân biệt rõ giữa tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Theo đó, tiêu chuẩn mang tính tự nguyện, được doanh nghiệp áp dụng nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, quy chuẩn kỹ thuật là quy định bắt buộc, nhằm đảm bảo an toàn, bảo vệ sức khỏe con người, môi trường và lợi ích xã hội.

Ngoài ra, luật sửa đổi còn bổ sung quy định liên quan đến hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) nhằm đảm bảo việc xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng như các hiệp định thương mại tự do.

Tạo động lực nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Theo các chuyên gia, việc hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật không chỉ mang ý nghĩa quản lý nhà nước mà còn có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Trong nhiều năm qua, tiêu chuẩn đã trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Khi sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế hoặc tiêu chuẩn hài hòa, khả năng tiếp cận thị trường nước ngoài sẽ thuận lợi hơn.

Luật sửa đổi năm 2025 cũng hướng tới việc tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương trong xây dựng và áp dụng quy chuẩn kỹ thuật. Điều này giúp các địa phương chủ động hơn trong quản lý chất lượng sản phẩm, đặc biệt đối với các lĩnh vực đặc thù của từng vùng, từng ngành.

Bên cạnh đó, các quy định về đánh giá sự phù hợp, chứng nhận hợp chuẩn - hợp quy cũng được hoàn thiện nhằm nâng cao tính minh bạch và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khi thực hiện các thủ tục liên quan đến tiêu chuẩn. Nhiều ý kiến cho rằng việc sửa đổi luật lần này sẽ góp phần giảm bớt các rào cản kỹ thuật không cần thiết, đồng thời tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất.

Nền tảng cho phát triển hạ tầng chất lượng quốc gia

Việc sửa đổi luật cũng được đánh giá là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng hạ tầng chất lượng quốc gia bao gồm các trụ cột như tiêu chuẩn, đo lường, đánh giá sự phù hợp và công nhận. Khi hệ thống tiêu chuẩn được hoàn thiện và cập nhật kịp thời với xu hướng công nghệ, doanh nghiệp sẽ có cơ sở để đổi mới quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường.

Đồng thời, hệ thống tiêu chuẩn hiện đại cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các mục tiêu phát triển như chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và phát triển bền vững.

Theo các chuyên gia, tiêu chuẩn không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là “ngôn ngữ chung” giúp kết nối các chuỗi giá trị toàn cầu. Vì vậy, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong thương mại quốc tế.

Việc Quốc hội thông qua luật sửa đổi năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Với những điểm mới về cơ chế quản lý, định hướng xây dựng tiêu chuẩn và sự hài hòa với thông lệ quốc tế, luật được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển doanh nghiệp và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.

Cẩm Anh