Bằng chứng khoa học chứng minh thực phẩm bổ sung collagen lợi ích còn hạn chế

Khi bước qua tuổi 40, làn da kém đàn hồi, nếp nhăn rõ hơn khiến nhiều người tìm đến thực phẩm bổ sung collagen để duy trì vẻ ngoài trẻ trung. Sản phẩm hiện có nhiều dạng như bột, nước uống, viên nang, sữa, với mức giá đa dạng và những lời quảng cáo hấp dẫn trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, không ít người lựa chọn sản phẩm theo lời giới thiệu của bạn bè, người nổi tiếng hoặc kinh nghiệm truyền miệng mà chưa tìm hiểu kỹ về thành phần, hiệu quả và mức độ an toàn. Việc bổ sung collagen vì thế cần dựa trên thông tin khoa học, thay vì kỳ vọng sản phẩm có thể giải quyết mọi vấn đề về da, tóc và sức khỏe.

Collagen không phải “thần dược” 

Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam, collagen là protein quan trọng, góp phần tạo cấu trúc và nâng đỡ da, xương, sụn, gân, dây chằng cùng nhiều mô liên kết trong cơ thể. Với làn da, collagen tham gia duy trì độ săn chắc và đàn hồi. Tuy nhiên, collagen uống vào không được vận chuyển nguyên vẹn đến đúng bộ phận mà người dùng mong muốn. Trong quá trình tiêu hóa, protein này được phân giải thành các peptide và axit amin, sau đó được cơ thể hấp thu và sử dụng tùy theo nhu cầu.

Một số nghiên cứu ghi nhận collagen đường uống có thể cải thiện độ ẩm, độ đàn hồi của da và giảm mức độ rõ của nếp nhăn. Dù vậy, nhiều nghiên cứu có quy mô nhỏ, sử dụng sản phẩm kết hợp vitamin, khoáng chất hoặc các thành phần khác nên chưa thể xác định toàn bộ hiệu quả đến từ collagen.

Khoa học chứng minh tác dụng của thực phẩm bổ sung collagen còn nhiều hạn chế, không như quảng cáo. Ảnh minh họa

Đáng chú ý, phân tích tổng hợp đăng trên The American Journal of Medicine năm 2025, đánh giá 23 thử nghiệm lâm sàng với 1.474 người tham gia, cho thấy kết quả tích cực chủ yếu xuất hiện trong các nghiên cứu có tài trợ từ ngành công nghiệp hoặc chất lượng nghiên cứu thấp. Nhóm tác giả nhận định chưa có bằng chứng lâm sàng đủ thuyết phục để khẳng định collagen bổ sung có tác dụng phòng ngừa hoặc điều trị lão hóa da.

Đối với tóc và móng, bằng chứng về lợi ích của collagen còn hạn chế. Vì vậy, người tiêu dùng không nên xem sản phẩm này là phương pháp điều trị nếp nhăn, rụng tóc hay bệnh lý xương khớp. Hiệu quả, nếu có, còn phụ thuộc vào đặc điểm từng người, thành phần sản phẩm và chất lượng bằng chứng nghiên cứu.

Tại Việt Nam, BS.CKI Võ Thị Tường Duy, chuyên khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cũng lưu ý chưa có đủ nghiên cứu khoa học chứng minh các sản phẩm bổ sung collagen mang lại hiệu quả làm đẹp da cao và nhanh chóng như quảng cáo.

Theo bác sĩ, cơ thể tự tổng hợp collagen từ các axit amin, trong đó glycine và proline là những thành phần quan trọng. Quá trình này cần thêm các chất hỗ trợ như vitamin C, kẽm và đồng. Do đó, chế độ ăn cân đối, cung cấp đầy đủ dưỡng chất là nền tảng để cơ thể duy trì quá trình sản xuất collagen tự nhiên.

Các thực phẩm giàu protein như thịt gà, cá, thịt bò, trứng, sữa, các loại hạt và đậu có thể cung cấp nguyên liệu cần thiết. Vitamin C có trong trái cây họ cam quýt, cà chua và rau xanh; trong khi hải sản, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt và đậu cung cấp kẽm, đồng. Theo khuyến cáo của bác sĩ, bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ là cách hỗ trợ cơ thể sản xuất collagen tự nhiên, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thực phẩm bổ sung.

Một cảnh báo đáng chú ý đến từ Bệnh viện Quân y 175. Các bác sĩ tại đây từng điều trị một trường hợp phản ứng da do thuốc nặng, tổn thương niêm mạc, tổn thương da diện rộng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe toàn thân sau khi người bệnh sử dụng các sản phẩm “giảm mỡ bụng” và “collagen” không rõ nguồn gốc.

Từ trường hợp này, bệnh viện cảnh báo người dân không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng trôi nổi, thiếu kiểm chứng y khoa, kể cả khi sản phẩm được người quen giới thiệu hoặc quảng cáo hấp dẫn trên mạng xã hội. Chỉ nên sử dụng khi thực sự cần thiết, tìm hiểu kỹ nguồn gốc, chất lượng và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

Bệnh viện cũng lưu ý phản ứng dị ứng thuốc có thể xảy ra với bất kỳ ai, diễn tiến nhanh và nguy hiểm. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như phát ban, sốt, nổi mụn nước hoặc loét miệng sau khi dùng thuốc hay sản phẩm bổ sung, người bệnh cần đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, xử trí kịp thời. Trường hợp tổn thương nghiêm trọng không nên tự điều trị tại nhà.

Thận trọng với nguồn gốc và cách sử dụng

Theo chuyên gia da liễu Shilpi Khetarpal thuộc Cleveland Clinic, Hoa Kỳ, một số nghiên cứu quy mô nhỏ ghi nhận lợi ích nhất định của collagen đối với làn da, nhưng bằng chứng về hiệu quả và độ an toàn lâu dài vẫn chưa đầy đủ. Vì vậy, các kết quả nghiên cứu cần được đánh giá thận trọng trước khi người tiêu dùng quyết định sử dụng.

Chất lượng sản phẩm cũng là vấn đề cần lưu ý. Collagen có thể được chiết xuất từ cá, bò, lợn hoặc gà; một số chế phẩm còn bổ sung hương liệu, vitamin, khoáng chất và các thành phần khác. Người dùng cần đọc kỹ nhãn sản phẩm, kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ, thành phần, hướng dẫn sử dụng và đơn vị chịu trách nhiệm. Người có tiền sử dị ứng với cá hoặc các nguyên liệu liên quan cần đặc biệt thận trọng.

Người mắc bệnh thận mạn tính, phải hạn chế protein trong khẩu phần hoặc có bệnh lý nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung collagen. Việc tăng lượng protein không phải lúc nào cũng phù hợp, nhất là với người đang được điều chỉnh chế độ ăn theo chức năng thận.

Phụ nữ mang thai, đang cho con bú và người sử dụng thuốc điều trị cũng cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế. Không nên mặc định collagen nguyên chất hoặc sản phẩm kết hợp vitamin đều an toàn với mọi đối tượng, bởi mức độ phù hợp còn phụ thuộc vào toàn bộ thành phần và tình trạng sức khỏe của người dùng.

Ngoài ra, tự ý tăng liều hoặc kết hợp nhiều sản phẩm bổ sung cùng lúc có thể khiến cơ thể tiếp nhận quá nhiều một số vi chất, hoạt chất. Người sử dụng cũng có thể gặp khó chịu đường tiêu hóa hoặc phản ứng không mong muốn tùy theo thành phần và cơ địa.

Cleveland Clinic lưu ý thực phẩm bổ sung có thể gây tương tác với thuốc, chứa tạp chất hoặc được sử dụng không cần thiết. Chuyên gia y học tích hợp Yufang Lin khuyến nghị người dùng cần đánh giá nhu cầu thực tế và trao đổi với nhân viên y tế, đặc biệt khi có bệnh nền hoặc đang điều trị bằng thuốc.

Về thời gian sử dụng, không có liệu trình chung phù hợp với tất cả mọi người. Một số nghiên cứu đánh giá kết quả sau vài tuần đến vài tháng, nhưng điều đó không có nghĩa ai cũng cần uống collagen liên tục trong một khoảng thời gian cố định. Người dùng nên tuân thủ hướng dẫn sản phẩm, không tự ý kéo dài hoặc lặp lại liệu trình khi chưa đánh giá được lợi ích và nguy cơ.

Đặc biệt, sản phẩm nhập khẩu hoặc có giá thành cao không đồng nghĩa với chất lượng và hiệu quả vượt trội. Người tiêu dùng cần cảnh giác với những quảng cáo cam kết xóa nhăn hoàn toàn, trẻ hóa nhanh chóng, giúp tóc mọc dày hoặc điều trị bệnh khi chưa có bằng chứng đáng tin cậy.

Collagen có thể là lựa chọn bổ sung đối với một số người, nhưng không thay thế chế độ dinh dưỡng hợp lý, chăm sóc da đúng cách hay điều trị y tế khi cần thiết. Trước những lời quảng cáo hấp dẫn, người tiêu dùng nên ưu tiên thông tin có căn cứ, lựa chọn sản phẩm rõ nguồn gốc và tham khảo ý kiến chuyên môn nếu có bệnh nền hoặc đang sử dụng thuốc.

An Dương