Bao bì thực phẩm xuất sang EU cần kiểm tra gì khi đổi vật liệu?

Thị trường châu Âu (EU) từ lâu đã nổi tiếng là một trong những khu vực kiểm soát chất lượng thực phẩm nghiêm ngặt nhất thế giới. Tuy nhiên, rào cản đối với các doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam hiện nay không chỉ dừng lại ở dư lượng hóa chất hay tiêu chí nông sản tại vùng trồng mà đang mở rộng sang một "mặt trận" mới đầy thách thức: tiêu chuẩn bao bì tiếp xúc thực phẩm và mục tiêu phát triển bền vững.

Trong bối cảnh mỗi thị trường nhập khẩu có những quy định bao bì riêng biệt, sự khắt khe của EU đang tạo ra áp lực chuyển đổi lớn. Đơn cử, tại một số khu vực trên thế giới, nông sản xuất khẩu vẫn có thể sử dụng bao bì túi nilon hoặc thùng carton thông thường.

Ngược lại, tại một số quốc gia EU như Pháp - nơi đang tiên phong áp dụng các lộ trình khắt khe về Net Zero và giảm thiểu khí thải nhà kính, bao bì nhựa dùng một lần bị hạn chế tối đa, buộc nhà xuất khẩu phải chuyển sang túi giấy hoặc vật liệu sinh học tái chế.

Những rào cản kỹ thuật và xu hướng tiêu dùng mới này đã trở thành chủ đề trọng tâm được thảo luận sâu sắc tại Hội nghị quốc tế ngành Công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2026 với chủ đề “Bao bì bền vững và tuân thủ xuất khẩu: Nâng cao năng lực đưa thực phẩm Việt Nam vào chuỗi cung ứng EU”, diễn ra ngày 11/11 tại TP.HCM.

TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ hành lang pháp lý EU về bao bì thực phẩm. 

Chia sẻ về hành lang pháp lý, TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết các doanh nghiệp cần cập nhật chặt chẽ bộ Quy định (EU) 2025/40 về bao bì và chất thải bao bì (PPWR), chính thức áp dụng chung từ ngày 12 tháng 8 năm 2026. Trong đó, Điều 5 của quy định này đặt ra giới hạn vô cùng nghiêm ngặt đối với nhóm chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS) trong bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Để đáp ứng yêu cầu này, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động kiểm kê bao bì theo từng mã hàng, phân tích rõ từng chất liệu và số lượng lớp bao bì, đồng thời thu thập đầy đủ hồ sơ cam kết từ nhà cung cấp vật liệu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần nhanh chóng tìm kiếm các phòng thử nghiệm được công nhận phù hợp để kiểm nghiệm chỉ tiêu PFAS, đồng thời thỏa thuận rõ ràng với đối tác nhập khẩu về nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ, thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và phân định chi phí kiểm nghiệm.

Dưới góc độ kỹ thuật bao bì, ông Nguyễn Quốc Dũng, Trưởng phòng Kỹ thuật Hóa học tại Eurofins Consumer Product Testing Việt Nam lưu ý rằng khả năng tái chế của bao bì phụ thuộc vào thiết kế tổng thể của toàn bộ cấu trúc. Những loại bao bì có cấu trúc nhiều lớp, hoặc sử dụng loại nhãn và keo dán không phù hợp, có thể gây cản trở nghiêm trọng cho quá trình phân loại và xử lý tái chế sau sử dụng. Tuy nhiên, việc cải tiến giảm khối lượng hay thu nhỏ kích thước bao bì phải được tính toán cẩn trọng để không làm ảnh hưởng đến chức năng bảo vệ thực phẩm.

Ông Bùi Quang Thịnh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Bao bì bền vững (VINPAS).

Cùng chung quan điểm, ông Bùi Quang Thịnh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Bao bì bền vững (Hiệp hội Bao bì Việt Nam) dẫn chứng bài học từ ngành xuất khẩu hạt điều. Khi doanh nghiệp chuyển đổi sang cấu trúc đơn vật liệu nhựa nhằm thuận lợi cho việc tái chế, sản phẩm phải được thử nghiệm kỹ lưỡng về khả năng cản oxy, cản hơi ẩm, độ kín đường hàn, khả năng vận hành trên dây chuyền tự động và thời hạn bảo quản thực phẩm.

Kết quả thử nghiệm trên bao bì hoàn chỉnh là một căn cứ kỹ thuật để quyết định có đổi cấu trúc bao bì hay không. Đáng chú ý, theo khảo sát của Toluna được Tetra Pak dẫn lại tại 6 thị trường châu Âu, đặc tính giữ nguyên chất lượng thực phẩm của bao bì được người tiêu dùng đánh giá cao nhất với 4,50 trên 5 điểm, vượt lên trên cả tiêu chuẩn tiện dụng hay độ an toàn khi mở.

Để đáp ứng thành công các tiêu chuẩn khắt khe của EU, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động áp dụng các hệ thống quản trị chất lượng toàn diện, kiểm soát chặt chẽ từ vùng trồng cho đến khâu đóng gói cuối cùng.

Rà soát nắp chai, lớp lót và nhãn khi đánh giá bao bì nước gừng xuất khẩu sang EU. (Ảnh minh họa)

Chia sẻ tại hội thảo, ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty DACE – đơn vị chuyên xuất khẩu các sản phẩm gia vị hữu cơ sang Châu Âu đã chia sẻ kinh nghiệm rà soát an toàn bao bì khi sản xuất và đóng gói gừng xuất khẩu. Nhằm đảm bảo kiểm soát triệt để, Công ty DACE tiến hành rà soát kỹ lưỡng toàn bộ 6 cấu phần của sản phẩm bao gồm thân chai, nắp cùng lớp lót, nhãn và keo dán, mực in, thùng carton và màng bọc bên ngoài.

Mỗi cấu phần đều được đặt dưới những tiêu chuẩn kiểm soát nghiêm ngặt. Trong đó lớp lót nắp chai được đánh giá kỹ theo điều kiện tiếp xúc thực phẩm, còn keo dán nhãn và mực in phải được kiểm định nguy cơ di chuyển chất độc hại vào trong sản phẩm.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng chú trọng kiểm soát chặt chẽ dây chuyền chế biến, kiểm tra kỹ lưỡng các công đoạn nghiền và đóng gói để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm chéo vi sinh hay dị vật từ thiết bị và môi trường sản xuất sang bao bì thực phẩm.

Ông Trần Văn Hiếu nhấn mạnh, chỉ cần một thay đổi nhỏ ở lớp lót nắp chai hay loại keo dán nhãn cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình đóng gói, thời hạn bảo quản và trải nghiệm của khách hàng EU. Rà soát đồng bộ 6 cấu phần bao bì là con đường duy nhất để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Việc kết hợp giữa rà soát vật liệu bao bì chuẩn hóa và kiểm soát chuỗi sản xuất nghiêm ngặt chính là chìa khóa giúp thực phẩm Việt Nam vượt qua các hàng rào kỹ thuật và đứng vững tại thị trường EU.

Kim Thoa