Minh bạch xuất xứ hàng hóa Việt Nam, bảo vệ hoạt động sản xuất trong nước

Ngày 9/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP quy định việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về quản lý hàng hóa, nhất là khi thị trường nội địa ngày càng xuất hiện nhiều sản phẩm được sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu hoặc trải qua các công đoạn gia công tại nhiều quốc gia khác nhau.

Trước đây, Việt Nam đã có các quy định về xác định xuất xứ đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nhằm phục vụ quản lý ngoại thương và thực hiện cam kết tại các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, việc xác định xuất xứ đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước vẫn thiếu một khuôn khổ pháp lý riêng, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi xác định và công bố xuất xứ sản phẩm, đồng thời đặt ra thách thức đối với hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý.

Việc ban hành Nghị định 384/2026/NĐ-CP góp phần khắc phục khoảng trống này, tạo cơ sở để doanh nghiệp chủ động xác định xuất xứ hàng hóa, hạn chế tình trạng lợi dụng nhãn mác Việt Nam nhằm đánh lừa người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.

 Tự nguyện, tự kê khai, không phát sinh thủ tục, bảo vệ nhà sản xuất chân chính

Thiết lập tiêu chí rõ ràng để xác định xuất xứ Việt Nam

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là việc xây dựng bộ tiêu chí kỹ thuật nhằm xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, phân biệt giữa hàng hóa có xuất xứ thuần túy và hàng hóa có xuất xứ không thuần túy.

Đối với hàng hóa được sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu hoặc nguyên liệu không rõ xuất xứ, Nghị định cho phép áp dụng một trong hai tiêu chí gồm chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp độ 4 số hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam đạt tối thiểu 30% tính trên giá xuất xưởng.

Cách tiếp cận này tạo điều kiện cho doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu từ nhiều nguồn khác nhau nhưng vẫn có thể xác định xuất xứ Việt Nam nếu quá trình sản xuất đáp ứng các yêu cầu quy định. Đồng thời, việc lượng hóa tiêu chí cũng giúp cơ quan quản lý có căn cứ đánh giá, hạn chế tình trạng xác định xuất xứ thiếu thống nhất.

Đáng chú ý, Nghị định cho phép tính một số chi phí tạo ra tại Việt Nam như nghiên cứu và phát triển, thiết kế, lập trình, số hóa, tự động hóa, thử nghiệm kỹ thuật và kiểm thử phần mềm gắn với quá trình tạo ra sản phẩm vào hàm lượng giá trị Việt Nam. Quy định này có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp công nghệ, nơi giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở nguyên vật liệu hay hoạt động gia công mà còn được hình thành từ tri thức, công nghệ và hoạt động đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định rõ những công đoạn gia công đơn giản không được xem là căn cứ để xác định xuất xứ Việt Nam. Các hoạt động như đóng gói, dán nhãn, chia tách lô hàng, bảo quản hoặc lắp ráp đơn giản không đủ để làm thay đổi bản chất xuất xứ của sản phẩm.

Quy định này góp phần ngăn chặn tình trạng hàng hóa nhập khẩu chỉ trải qua một số thao tác sơ sài tại Việt Nam nhưng được giới thiệu là hàng có xuất xứ Việt Nam, qua đó bảo vệ uy tín hàng Việt và quyền lợi của các doanh nghiệp đầu tư sản xuất thực chất.

Doanh nghiệp tự xác định xuất xứ, không phát sinh thủ tục hành chính

Không chỉ làm rõ các tiêu chí kỹ thuật, Nghị định 384/2026/NĐ-CP còn hướng tới đơn giản hóa việc thực hiện thông qua nguyên tắc tự nguyện, tự kê khai và tự chịu trách nhiệm.

Theo đó, tổ chức, cá nhân không phải thực hiện thủ tục đề nghị cấp giấy chứng nhận xuất xứ đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước, đồng thời không phát sinh phí, lệ phí liên quan. Doanh nghiệp được chủ động đối chiếu quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu và các tiêu chí kỹ thuật để xác định xuất xứ sản phẩm.

Tuy nhiên, quyền tự xác định xuất xứ phải đi đôi với trách nhiệm về tính chính xác của thông tin đã công bố. Doanh nghiệp có nghĩa vụ lưu giữ hồ sơ chứng minh xuất xứ, bao gồm hóa đơn đầu vào, bảng kê nguyên vật liệu, tài liệu mô tả quy trình sản xuất và những chứng từ liên quan để phục vụ hoạt động thanh tra, kiểm tra khi cần thiết.

Cơ chế này chuyển trọng tâm quản lý sang hậu kiểm, vừa giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp, vừa nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật. Đối với cơ quan quản lý, hồ sơ và dữ liệu sản xuất sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá tính trung thực của thông tin xuất xứ được công bố trên thị trường.

Ngoài ra, Nghị định cũng có quy định chuyển tiếp nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Hàng hóa có nhãn thể hiện xuất xứ Việt Nam phù hợp quy định pháp luật trước thời điểm Nghị định có hiệu lực được tiếp tục sử dụng nhãn đó đến khi hết hạn sử dụng, tránh phát sinh chi phí thay đổi nhãn hàng hóa đã lưu thông.

Nâng cao uy tín hàng Việt trên thị trường nội địa

Việc xác định rõ xuất xứ hàng hóa không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn có ý nghĩa đối với hoạt động xây dựng thương hiệu và bảo vệ người tiêu dùng. Khi thông tin xuất xứ được công bố trên cơ sở những tiêu chí cụ thể, người mua có thêm căn cứ lựa chọn sản phẩm, trong khi doanh nghiệp sản xuất chân chính có điều kiện khẳng định uy tín và năng lực cạnh tranh.

Để Nghị định đi vào thực tiễn, công tác phổ biến, hướng dẫn doanh nghiệp áp dụng các tiêu chí xác định xuất xứ được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Nội dung tuyên truyền cần tập trung làm rõ phương pháp xác định hàm lượng giá trị Việt Nam, các công đoạn gia công không được công nhận và trách nhiệm lưu giữ hồ sơ chứng minh xuất xứ.

Việc lồng ghép quy định mới vào Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, các chương trình nâng cao chất lượng hàng hóa và hoạt động xúc tiến thương mại cũng được kỳ vọng góp phần nâng cao nhận thức của doanh nghiệp, người tiêu dùng về giá trị của xuất xứ hàng hóa.

Với những quy định cụ thể về tiêu chí kỹ thuật và cơ chế tự chịu trách nhiệm, Nghị định 384/2026/NĐ-CP tạo thêm cơ sở pháp lý để nhận diện, bảo vệ hàng hóa có xuất xứ Việt Nam. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng chủ động tuân thủ của doanh nghiệp, chất lượng hoạt động hậu kiểm và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý trong việc phát hiện, xử lý hành vi gian lận xuất xứ.

Trong bối cảnh hàng hóa Việt Nam phải cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ ngay tại thị trường nội địa, việc minh bạch thông tin xuất xứ không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn là điều kiện để củng cố niềm tin, nâng cao giá trị thương hiệu và thúc đẩy phát triển sản xuất trong nước.

Bảo Linh